Polsslag

by Peter Vermeersch

Zomer 2020, Minsk. Terwijl het land kraakt onder het gewicht van een autoritair regime, weerklinkt een bekende melodie door de het lied ‘Peremen!’ van de Sovjetband Kino. Niet alleen in Belarus, maar ook in Oekraïne en Rusland wordt het gezongen, geschreeuwd of soms gefluisterd.

Polsslag neemt de lezer mee naar Oost-Europa in een turbulente tijd. We volgen Nadja, Vova, Pjatro en vele andere jonge musici. Wanneer de protesten aanzwellen en de repressie genadeloos toeslaat, worden hun stemmen instrumenten van verzet. Brute arrestaties volgen, en opposanten moeten alles achterlaten om elders – in Warschau, Riga of Berlijn – de strijd voort te zetten.

Dit boek is een verslag van teleurstelling en hoop, van verlies en volharding. Wat brengt mensen in beweging? Waar halen ze de moed vandaan om te blijven strijden tegen onderdrukking? En wat is het geheim van muziek in de strijd voor vrijheid?

Genres: Nonfiction

249 pages, Kindle Edition

Published May 1, 2025

Reviews

[Marnix Verplancke · Rating 4 out of 5]

Twee dagen voor de verkiezingen van 9 augustus 2020 die Belarus dezelfde president als altijd zouden opleveren, Aliaksandr Lukašenka, plande oppositiekandidate Sviatlana Cichanoŭskaja een evenement in het Park van de Vriendschap der Volkeren in Minsk. Jammer, kreeg ze op het allerlaatste moment van de overheid te horen, maar het park is die dag niet vrij omdat er een feest van de Russische Spoorwegbrigades doorgaat. Een smoes natuurlijk, maar een zo doorzichtige smoes dat iedereen meteen begreep wat er werkelijk aan de hand was, dat Lukašenka het evenement niet wou, want die brigades bestonden al lang niet meer. Maar Cichanoŭskaja zette door. Er kwam een massa volk naar het park en er was zelfs een dj-set die echter vrijwel meteen door de politie werd stilgelegd. De reden? het draaien van Kino’s Peremen!, in het Nederlands Verandering.
In Polsslag gaat Peter Vermeersch op zoek naar de man die dat nummer midden jaren 1980 in Leningrad schreef en hoe het over de decennia heen uitgroeide tot de Oost-Europese protestsong bij uitstek. Viktor Tsoj heette die man, de zoon van een ingenieur met Koreaanse roots, die met zijn band Kino de eerste Russische rockster werd die volle stadions trok en in 1990 op zijn 28e in Letland verongelukte. Hij groeide op in de tijd dat Leningradse punks op gitaren met nylon snaren speelden en daarbij teksten kweelden als ‘Jij kijkt naar de lucht en ik naar het vuil op mijn schoenen’, de tijd van Leonid Breznjevs eeuwigdurende stagnatie dus, waarin de KGB om de jongeren toch enig perspectief te geven de Leningradski Rok-Kloeb begon.
Om dat perspectief is het Vermeersch in zijn bijzonder intrigerende boek allemaal te doen. Of eerder om het gebrek eraan, waardoor men in Rusland, Belarus en Oekraïne tot op de dag van vandaag teruggrijpt naar Peremen! Want na augustus 2020 is het er niet beter op geworden. In Belarus werden mensen die de song van Kino speelden opgepakt, zoals de leden van Irdorath die folkmetal brachten op doedelzak, draailier en didgeridoo en daarbij teksten zongen die verwezen naar het verre woeste verleden. Zij kregen twee jaar strafkamp. Wat er in Rusland en Oekraïne gebeurde zien we dagelijks op het journaal.
‘De geur van het verleden is een dubbelzinnig parfum,’ schrijft Vermeersch, die ooit Slavistiek studeerde, Oost-Europa als zijn broekzak kent en voor zijn boek naar Minsk, Riga, Kyev, Warschau en Berlijn reisde. Voor de een ruikt die naar mooie, lang voorbije tijden. Een ander zet hij aan tot het uitzoeken hoe het allemaal fout is kunnen lopen. Samen luisteren zij naar de gedeelde fantasie die Kino uiteindelijk geworden is, omdat ze hunkeren naar wat ontbreekt: uitzicht op een betere toekomst.

[Christof Craeynest · Rating 5 out of 5]

Een heuse verzameling protestsongs als drijfveer voor een menselijk rechtvaardigheidsstreven met een duidelijke voeling met Belarus en in uitbreiding Oost-Europa, gespekt met treffende analyses. Wat ik vaak bestempelde als een soort zwak, fatalistische houding van de bevolking tov het regime in Belarus, weet Peter misschien terechter te benoemen als zoveel mogelijk afstand bewaren van de overheid en doen alsof het regime niet bestaat, uiteindelijk toch een soort passieve collaboratie. Iets dat in niets verschilt met de houding van vrije en democratische landen ten opzichte van vele precaire mondiale vraagstukken. Het boek weerspiegelt een delicaat evenwicht tussen machteloosheid, volharding en melancholie van gewone mensen smachtend naar vrijheid, rechtvaardigheid.

[Didre (persistentcreations) · Rating 3 out of 5]

Interesting read about a situation I have not heard enough of but makes a lot of sense.

[Baftinella · Rating 3 out of 5]

3.5*