Božji otročički : roman za odrasle, ki bi radi ostali mladi

Женската памет #4

by Tatjana Gromača, Maja Novak (Translator)

Tatjana Gromača po mnogočemu je iznimna pojava na našoj književnoj sceni – beskompromisna, izvan svih trendova, ona stvara nove književne krajolike. I u najnovijoj knjizi "Božanska dječica" Gromača je odlučna, osobno otvorena, bez podilaženja ikome. Pred čitateljem se rastvara psihička bolest i suočavanje s njom na svim razinama, od vanjskih do intimnih.

Tatjana Gromača stilska je perfekcionistica čije rečenice uvijek precizno pogađaju srž problema. Roman "Božanska dječica" zahtijeva pozornog čitatelja, spremnoga suočiti se s vlastitim traumama. Ovi prozni fragmenti tvore jedinstvenu romanesknu cjelinu u kojoj se kroz sudbinu jedne žene prelamaju i rastvaraju sve najskrivenije traume društva nesklonog prihvaćanju drugačijega.

Proza Tatjane Gromače ima svojstva praiskonskih elemenata, ona je lišena svakog uljepšavanja, bilo kakvih suvišnih dodataka, ogoljena je do najnužnijega, zbog čega čitajući je osjećamo snagu kakvu imaju grčke tragedije.

Tatjana Gromača najeminentnija je spisateljica nove hrvatske proze, zato što je nepotkupljiva, oštra i tako gorka. Gromača se ističe po svojoj dragocenoj grubosti, skoro da nema ni jedne druge pojave te vrste u nas, koja je lišena svake i najmanje sladunjavosti, i skoro obaveznog mladalačkog trijumfalizma. Nema ona zbog čega da bude srećna, živeći u poznatim prilikama i teškim opštim okolnostima, ali može da bude ponosna zato što to zna. Njena najnovija proza jedno je majušno remek-delo. Bora Ćosić, MV Info

Genres: Novels, Fiction

142 pages, Paperback

First published October 1, 2012

About the author

Tatjana Gromača is a poet and fiction writer, and one of the greatest talents that has emerged in Croatian poetry in the last ten years. She is currently working as a journalist for Feral Tribune, a weekly magazine notorious for its political satire.

Her travelogues, reportages, fiction, poetry, literary essays and other have been published in books and magazines. Her poems have been translated into English, Italian, Slovenian and German.

Reviews

[Neva · Rating 4 out of 5]

Толкова е лична, че не знаеш да гледаш ли, или да се отвърнеш, еднакво неудобно се получава. Не е стройна и художествено издържана колкото "Негър" - допускам, че това е заради твърде многото тежки неща за казване. Не съм сигурна на кого бих я препоръчала, но никого не бих разубедила да я прочете.

Героиня е майката на разказвачката: тя губи способността си да функционира в обществото и често в рамките на собствения си живот, с една дума - полудява. Не бива да се забравя, че полудяването се случва на фона на съвременна Хърватия, след войните през 90-те, когато бруталната травма е още жива...

"...мирните и приятни дни, докато още беше невъзможно да си представиш нещо дори приблизително толкова зловещо, черно, невероятно и абсолютно неестествено, ужасно, безумно, нездраво, зверско и уродливо като онова, което щеше да се случи в действителност по-късно..." --> "...за нуждите на войната сред хората беше насадена страшно много омраза, а войната беше необходима, за да могат тези, които се нуждаеха от нея, да спечелят купища пари, купища скъпи мебели и купища златни предмети, а след войната – купища евтина земя и още по-големи купища евтина работна ръка..." --> "...не беше трудно да се разгори омразата и скоро тя ужасно умело и усърдно опропасти всичко, като за една нощ превърна всички съмнения в смъртоносни оръжия, куршуми, бомби и пожари, избодени очи и разкъсани утроби..."

И на този фон:
"И така, в един момент от живота си майка ми се превърна в животно. ...до такава степен й се искаше да скрие и отрече животното в себе си, че то се изтръгна напълно от властта й и изскочи отгоре като разголен минотавър с огромен навирен член... Той си позволяваше да върши неща, които не бива да се правят, и дори още по-лошо. Ходеше по нужда насред улицата, на видно място, пред хора и коли, пред очите на децата в училище, държеше се като пълен простак, безочлив и ненаситен, поглъщаше планини от мазна храна и захаросани и мармаладени сладкиши, планини от хляб и тестени изделия, планини от сушено и печено месо."

Много е тъжно. Това, за което се възхищавам на Громача, е, че успява да види ужаса и да не се откъсне от майка си, да не спре да я вижда като топлия, грижовен, крехък и обичен близък.

Не вижда и другите загубили самообладание като човешки отрепки или нещо подобно, напротив:
"...защото са имали ум в излишък, който от време на време ги е притискал и жулел, и накрая вече не им е позволявал да мислят, а само да говорят и говорят, или може би да мълчат, да гледат и да плачат, да прегръщат коня в конския впряг и да му съчувстват, както е направил Фридрих Ницше на улицата в Генуа..." или "Всеки неразчистен страх в човека беше една голяма лъжа и една огромна стена..."

Малкото неща, казани за бащата, ми подействаха особено силно.
"Когато остаря, вече не му беше до конфликти и себедоказване, а му се искаше да се скрие под нечие крило... Суровото възпитание беше направило от него мъж, който трябваше да бъде като всички други, а той не беше като тях. Суровото възпитание беше направило от него едър мъжага, ала костите му бяха дребни. Беше го превърнало в рязък човек, ала душата му беше мека. Беше го превърнало в човек, който се стреми да е част от племето, точно обратното на индивидуалиста и самопожертвователния творец, който въпреки всичко, което суровото възпитание бе сторило, за да го унищожи и скрие, в крайна сметка избиваше на повърхността и объркваше всички, най-вече баща ми."

Травма върху травмата върху травмата. Не е честно. Мъчно ми е.

[Blagorodna Budzakoska · Rating 5 out of 5]

Što ostanuva posle edna vojna?
Što se slučuva po edno bratoubistvo?
Edno te isto ludilo. Toa e ona što gi tera lugjeto da se svrtat eden protiv drug, toa e ona što ostanuva posle bratovoto krvoprolevanje.. Ludiloto.
Gromača preku opisuvanjeto na bolesta na svojata majka, go opisuva i hrvatskoto opstestvo.
Majkata ne e luda iako e bolna i ne stanuva ovde zbor za toa ne nikako..

Što ostanuva posle edna vojna?
Peplosani sela, miris na čad iako nikade veke nisto ne gori, kučinja skitnici, svinji podiveni.
Luge so prazni pogledi, so glavi navednati, so svieni ramena.. Luge koi ne zboruvaat, koi molčat, da ne kazat nešto pogrešno se plašat, pa taka samo lutaat, kopaat po svoite raneti duši, gi zatvaraat očite, ušite dušite... Nekoj gi tera da zaboravat, što videle, što doživeale.. Da go zaboravat sosedot kako nikogas da ne postoel, da ne go čustvuvaat čadot od požarite, da izbrisat se od svoite glavi, da go potonat vo sebe siot užas i jad, da ja sokrijat svojata taga pod čergičeto na pragot, da prečekorat i da prodolžat.. No kade, kako?

Opišuvajki ja duševnata sostojba na majkata Gromača ja prostira pred nas celata sostojba na cel eden narod, na nejziniot narod, na nejzinata država.

Majkata e rodena na Istok samo malku pogore od potrebnoto od posakuvanoto, od pravilnoto. I toa ja obelezuva odednas naglo.. Taa toa ne može da go prosti, ne može da go smeni, ne može da go poturne pod čergičeto.. I što i preostanuva?
Da se razboli samo nisto drugo. Njezinoto ludilo e sitnica, vo sporedba so ona koja ja opkružuva..
I ne taa ne e luda, taa e normalna vo sporedba so ona što se slučuva nadvor od nejziniot um, nadvor od bolnicata koja za nea e utočište i mir, ne taa ne e luda, taa e samo bolna.
Boleduva po normalnoto koga na ulica na nejzinite pozdravi lugeto i vrakjaat so nasmevka...

Mnogusloen roman smesten vo mal broj na stranici, kade nema nisto odvišok, kade sekoj zbor e na mesto.
Jasen, iskren, do srž sogolen roman koj nema epiteti.
Krik na edna majka kako metafora za krikot na eden narod, na edno opstestvo. Krik koj e nem navidum pod brada promrmoren, no Gromača ima hrabrost i sila i potreba da go kaže glasno, vo ime na site onie koi ne možele, ne smeele...
Taa izvikuva ovde vo ime na svojata bolna majka, vo ime na svoite bolni sogragjani, vo ime na site žrtvi od edna vojna...

I ne ova ne e kniga za vojnata, ova e pisanie za bolesta na edna žena, za njezinoto "ludilo", preslikano vo seopštoto ludilo što samo edna vojna može da predizvika i ostavi zad sebe. A što e toa, ako ne pustoš i bolest?

[Kristina Ivanovikj · Rating 5 out of 5]

Ова е една од оние ретки книги кои не може да се прочитаат без да ги почувствувате гребаниците по телата и душите. Ова е една од оние книги кои ја откриваат вистината која стои зад илјадниците затворени здрави души кои гребат по ѕидовите и бараат излез од загушливиот простор на илузијата отруени со опасни отрови кои не го трујат само телото туку ја гаснат и душата. Романот започнува навидум како животна приказна на авторката доближувајќи не до животот и душевната состојба на нејзината мајка која е западната во вртлогот на душевните болки кои ја уништуваат живоста и енергијата која таа ја носи. Навидум излив на внатрешните бури во душата на авторот заради состојбата на нејзината мајка но суштината и длабочината на приказната се многу поголеми од првичниот впечатокот . Авторот добро знае дека нејзината мајка е здрава личност, човек кој во себе носи душа и свесност за себе и се околу себе. Но она што ќе го донесе животот, распарчувањето и теророт кој ќе излие крв на невини души, расцепувањето , големиот притисок од новосоздаденото општествено живеење , човечкото отуѓување ќе нанесе болки. Болки зададени од историјата , од сеќавањата на минатото , од спомените и внатрешноста на битисувањето. Болки кои врзуваат кои не дозволуваат да издишеш надвор од вакумот во кој живееш . А најголема болка од сите болки кои се задаваат е отуѓеноста. Од своите , од другите, од местото на припрадност , од татковината која си ја познавал, од себеси . Се повеќе одалечување од својата природа ,од своите чувства од колективната меѓусебна љубов. Општество расцепено кое стои пред амбисот . На едниот крај од расцепот стојат крајно екстремни бескомпромисни луѓе а на другиот крај стојат обичните луѓе кои се борат со егзистенцијалните проблеми. Големите притисоци од новосоздаденото општествено живеење, расцепувањето , човечкото отуѓување , “брзото“ живеење ,свиткани од надворешните случувања , немоќни за прилагодување на промените , психолошкиот притисок врз човештвото ги прекршува човечките души како млади ластарки превиткани под силата на притисокот на моќните раце. А кога информациите за болката ќе стигнат до мозочната кора, тука болката добива не само чувствителна , туку и физичка димензија, односно добива и форма на душевно страдање. Таа душевна, психичка реакција на болката е својствена само за човекот како живо суштество. Бидејќи секој човек сите осети и чувства ги доживува на свој индивидуален начин а на таков начин ја чувствува и доживува и болката. И токму за таа болка преточена низ приказната на нејзината мајка зборува и авторката Громача со својот несекојдневен , нетипичен излив на зборови низ страниците на оваа книга. Токму за оние борби на човечката душа која е маргинализирана, отуѓена ,неприфатена и игнорирана зборува авторот низ приказот на секојдневието на нејзината мајка. За мене самото книжевно дело е всушност гласниот крик на авторот за да се изнесе на површина она за кое се молчи и кое се сокрива во заднина со години наназад а кое никако не смее да се игнорира . Она што уништи многу генерации кои требаше да бидат носители на едно време, градители на една нова стварност и подобра иднина. Самиот роман е материјализаран израз на освестувањето на авторот за потребите да се подигне свесноста на психичката болест на општеството прикажано преку болеста на нејзината мајка. Мене ова книжевно дело ми отвори длабоки рани од сеќавањата на едно тешко минато со кое сигурна сум дека многумина се соочиле. Сеќавања на еден очаен и тежок транзициски период кој требаше да донесе подобра иднина на многумина а кој всушност го доведе општеството да се гуши во сопствениот неуспех , да создава нови болни генерации сокривајќи ги болестите на душите од една распадната целина, создавајќи погрешни вредности кон кои се стремат во очај овие нови млади и надежни генерации. Самото дело треба да се доживее како апел , како екот да се застане со трчањето и да се погледне околку себе. Да се видат убавините кои животот ги нуди, да се спуштат гардовите и да се погледне на човекот до себе со отврен ум и душа. Да се подаде рака , да се помогне и да се исчистат раните кои не зацелуваат. Да се пронајде љубовта во себе за да се изнесе љубовта кон другите. Да се вратат луѓето на вистинскиот пат , да ги пронајдат вистината и суштината на постоењето и да се изградат нови мостови кои ќе поврзат , пронаоѓајки ја вистинската припадност во колективната љубов.

Препорака за ова книжевно дело. Македоника литера браво за оваа книга .

[Milenn · Rating 5 out of 5]

Divine Child is beautifully written. Best read this year. Best Croatian literature piece so far.
This is what you should read if you want to try understanding post Yugoslavia. Not Chomsky, well or not so well-read interpretation, but first-hand trauma observation.

It illustrates what hatred, propaganda, ethnical nationalism are capable of doing. Tatjana shows us a full of life woman, her almost naive confusion when she’s being driven into isolation, alienation because of her mixed ‘roots’ by her actual community. Eventually, it drives her into a mental health institution. Mental health institution, ironically, is a place where healthy people find themselves when sick are majority, when sick is new normal.

“The hospital was full of such people, just as it was full of people without identity, who had to renounce their past, origin, and name ,..., in order to adapt to a new system of values, within which it was best for them not to exist, or rather for them to take a handful of white, red, and yellow-blue pills and sleep like the bears and small, furry beavers in some national park.”

It would be heartbreaking but it’s so digested, so ‘we learned to live with this’ that the reading is pleasant. You are in your comfort zone. Yes, this fearful and hatred-ful place is a comfort zone. There is one place where you will be taken out of your comfort zone, but it’s powerful and needed.

There are much more to this book than just that, female oppression, especially reproductive work, ecology, and weirdly it all coexists and can be buyproduct of when society disintegrates, when indifference dominates. But it kind of also shows that caring can help. This is what is a comforting thought for me, beasts are created in isolation, suffering and neglect, and responsibility is shared.

[Anamarija · Rating 4 out of 5]

Dobra je Gromača. Ubada u prava mjesta i u emotivnom i u društvenom smislu.

[Laura Gisler · Rating 5 out of 5]

Powerful beautiful creative use of words. Read in English translation.

[Charlotte Harinck · Rating 5 out of 5]

Heel mooi. Geeft goede inkijk in een land dat door oorlog gaat. Laat zien waarom de Kroaten zijn zoals ze zijn.

[Boris Laketić · Rating 1 out of 5]

Ova knjiga u podnaslovu ima odrednicu "roman", međutim ona je esej koji prelazi u propoved, budući da pripovedni glas praktično sve vreme objašnjava i poučava. Ono malo zaista romanesknog (ličnosti, priča) potpuno je u službi ideja. A same izložene ideje pružaju jednu prilično naivnu, pojednostavljenu, crno-belu sliku sveta.

[Matko Knezic · Rating 4 out of 5]

A deep analysis of the absurd psychological phenomena that occur in mothern society told through inventive analogies and anecdotes of a modern asylum.

[em ☆ sparkle · Rating 4 out of 5]

Read while in Slovenia, en route to Croatia, where this story takes place.

It’s about a Mother who’s full-of-life innocence (upon which she still stubbornly places her sense of self) is robbed from her by war, and the turning against thy neighbor that excludes her in its aftermath

The narrating daughter, looks, plainly, at her Mother. The mental illness that alienates Mother is the acknowledgement of the world-flipping social change that made her home unknown and vicious

Father’s own prejudice only makes an exception for his wife (Mother)’s mixed heritage. He, too, like the rest of the townspeople (outside of the asylum where Mother spends her days), suppress the dislocation of the traumatic history and instead lust for the order of a heavy hand and xenophobic suspicion that seems to seduce/sedate the nationalist countryside like a painkiller.

I want to learn more about post-Yugoslavian history and the lives that live it, finishing “Their Backs Were to the World” asap and would love other suggestions!

[Кремена Михайлова · Rating 3 out of 5]

„Майка ми отлично прикриваше страха си. Всичко беше толкова добро, затова беше невъзможно да съществува страх, защото той е лош. Не е зле да има малко страх, но не прекалено, а понеже майка ми живееше с твърде много страх, самата тя не биваше да знае за неговото съществуване. Затова винаги беше шумна и весела, а ако се случеше да не е такава, беше нервна и ядосана. Тя неизменно изразяваше много силни чувства само и само да не допусне тихите и нежни емоции, какъвто е страхът, да се измъкнат навън като дебела черна змия, изпълзяла изпод матрака на леглото.“

[Susan · Rating 3 out of 5]

I found this book interesting and absorbing but also somewhat frustrating. The author clearly conveys the dislocation and despair of the mother as her life changes with the crumbling of the country of Yugoslavia. But I wanted to know more - which isn't fair, to wish for a different book that what we got from this Croatian author. So maybe I should have given it 4*?

[Na Ta · Rating 3 out of 5]

Postoje raznovrsni noževi, ali u ratu za klanje ljudi najpogodniji su malo duži noževi, poput lovačkih, za klanje divljih svinja.

[Pj Over · Rating 5 out of 5]

Tajči je šefica!