What do you think?
Rate this book
Εσωτερική όραση: Μια εξερεύνηση της τέχνης και του εγκεφάλου
"Ο εγκέφαλος είναι, αναμφίβολα, το μεγαλύτερο επίτευγμα της βραδείας διεργασίας της εξέλιξης. Η γνώση των λειτουργιών του εγκεφάλου και των εκπληκτικών κατορθωμάτων του, όπως είναι η τέχνη και η φιλοσοφία, ενισχύει την αίσθηση της ομορφιάς και το δέος που μας προκαλούν, και μας επιτρέπει να θαυμάζουμε όχι μόνον τα αποτελέσματα αλλά και το όργανο που τα δημιουργεί."
Με την άποψη αυτή τελειώνει ο Semir Zeki - καθηγητής νευροβιολογίας του Πανεπιστημιακού Κολεγίου του Λονδίνου και πρωτοπόρος στην ανάπτυξη της νευροεπιστήμης- την αναζήτηση για το ουσιώδες, την προσπάθεια για τη διάκριση του παντοτινού από το απελπιστικά εφήμερο. Το ουσιώδες, όμως, δεν είναι τίποτε άλλο παρά η προϋπάρχουσα (πλατωνική) Ιδέα μέσα μας, η οποία, σύμφωνα με τον συγγραφέα, ταυτίζεται με το αρχείο των μορφών και καταστάσεων που έχει καταγράψει ο εγκέφαλος. Από το αρχείο αυτό δεν προκύπτουν, άλλωστε, και τα δημιουργήματα του καλλιτέχνη; Για τον λόγο αυτό καμία θεωρία της τέχνης χωρίς τη γνώση του εγκεφάλου δεν μπορεί να είναι ολοκληρωμένη και βαθυστόχαστη.
Πολλοί θεωρούν ίσως ότι το έργο των καλλιτεχνών και ο εγκέφαλος έχουν ελάχιστη σχέση μεταξύ τους. Ο Ζeki επικαλείται όμως τον Λεονάρντο ντα Βίντσι που, ήδη από τον 15ο αιώνα, έγραφε ότι από όλα τα χρώματα, τα πιο ευχάριστα είναι εκείνα μεταξύ των οποίων υπάρχει χρωματικός ανταγωνισμός, υποστηρίζοντας μια αλήθεια της φυσιολογίας για τον οπτικό εγκέφαλο. Ο Zeki περιγράφει στην συνέχεια, με ακαταμάχητα δεδομένα, το πώς διαφορετικές περιοχές του εγκέφαλου αποκρίνονται σε διαφορετικά χαρακτηριστικά των εικαστικών τεχνών, π.χ. στο χρώμα, στη μορφή, στη γραμμή και στην κίνηση, και υποστηρίζει ότι ο τρόπος που βιώνουμε την τέχνη και η λειτουργία του εγκεφάλου είναι αλληλένδετα.
Η Εσωτερική Όραση είναι ένα βιβλίο που συνδυάζει βαθιά νοήματα και ανάλαφρο ύφος, εικονογραφείται με εξαίσια έργα τέχνης και θα αποτελέσει ένα συναρπαστικό ανάγνωσμα για επιστήμονες και καλλιτέχνες, καθώς και για όλους εκείνους που αναζητούν μια ξεχωριστή οπτική γωνία για την "ανάγνωση" ενός έργου τέχνης.
Εγκέφαλος [DDC: 612.82]
Τέχνη - Ερμηνεία και κριτική [DDC: 700]
Με την άποψη αυτή τελειώνει ο Semir Zeki - καθηγητής νευροβιολογίας του Πανεπιστημιακού Κολεγίου του Λονδίνου και πρωτοπόρος στην ανάπτυξη της νευροεπιστήμης- την αναζήτηση για το ουσιώδες, την προσπάθεια για τη διάκριση του παντοτινού από το απελπιστικά εφήμερο. Το ουσιώδες, όμως, δεν είναι τίποτε άλλο παρά η προϋπάρχουσα (πλατωνική) Ιδέα μέσα μας, η οποία, σύμφωνα με τον συγγραφέα, ταυτίζεται με το αρχείο των μορφών και καταστάσεων που έχει καταγράψει ο εγκέφαλος. Από το αρχείο αυτό δεν προκύπτουν, άλλωστε, και τα δημιουργήματα του καλλιτέχνη; Για τον λόγο αυτό καμία θεωρία της τέχνης χωρίς τη γνώση του εγκεφάλου δεν μπορεί να είναι ολοκληρωμένη και βαθυστόχαστη.
Πολλοί θεωρούν ίσως ότι το έργο των καλλιτεχνών και ο εγκέφαλος έχουν ελάχιστη σχέση μεταξύ τους. Ο Ζeki επικαλείται όμως τον Λεονάρντο ντα Βίντσι που, ήδη από τον 15ο αιώνα, έγραφε ότι από όλα τα χρώματα, τα πιο ευχάριστα είναι εκείνα μεταξύ των οποίων υπάρχει χρωματικός ανταγωνισμός, υποστηρίζοντας μια αλήθεια της φυσιολογίας για τον οπτικό εγκέφαλο. Ο Zeki περιγράφει στην συνέχεια, με ακαταμάχητα δεδομένα, το πώς διαφορετικές περιοχές του εγκέφαλου αποκρίνονται σε διαφορετικά χαρακτηριστικά των εικαστικών τεχνών, π.χ. στο χρώμα, στη μορφή, στη γραμμή και στην κίνηση, και υποστηρίζει ότι ο τρόπος που βιώνουμε την τέχνη και η λειτουργία του εγκεφάλου είναι αλληλένδετα.
Η Εσωτερική Όραση είναι ένα βιβλίο που συνδυάζει βαθιά νοήματα και ανάλαφρο ύφος, εικονογραφείται με εξαίσια έργα τέχνης και θα αποτελέσει ένα συναρπαστικό ανάγνωσμα για επιστήμονες και καλλιτέχνες, καθώς και για όλους εκείνους που αναζητούν μια ξεχωριστή οπτική γωνία για την "ανάγνωση" ενός έργου τέχνης.
Εγκέφαλος [DDC: 612.82]
Τέχνη - Ερμηνεία και κριτική [DDC: 700]
304 pages, Paperback
First published November 18, 1999
8 people are currently reading
420 people want to read
About the author
Semir Zeki
13 books31 followersis a British neurobiologist who has specialized in studying the primate visual brain and more recently the neural correlates of affective states, such as the experience of love, desire and beauty that are generated by sensory inputs within the field of neuroesthetics. He was educated at University College London (UCL) where he was Henry Head Research Fellow of the Royal Society before being appointed Professor of Neurobiology. Since 2008 he has been Professor of Neuroesthetics at UCL.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 5 of 5 reviews
July 17, 2015
Davvero interessante. Il linguaggio non è troppo complesso, ciò lo rende comprensibile anche a chi sa davvero poco di neurologia e percezione.
July 1, 2025
Anche in questo saggio, più tecnico rispetto alla mia precedente lettura di questo autore, il neurobiologo non si smentisce: il rigore scientifico si intreccia con una scrittura chiara, a tratti sorprendentemente poetica, che rende accessibile e affascinante un tema complesso come quello del rapporto tra percezione visiva e produzione artistica.
Zeki parte dal funzionamento della corteccia visiva, guida il lettore attraverso ciò che sappiamo — e non sappiamo ancora — su come il cervello costruisce la visione del mondo, e lo fa con esempi concreti, mai scontati. Le opere d’arte diventano qui strumenti di indagine neurobiologica, ma anche chiavi per comprendere quanto sia attiva, selettiva e interpretativa la nostra visione. Non si tratta semplicemente di “vedere” con gli occhi, ma di “decodificare” e costruire significati con il cervello.
Il testo è accompagnato da immagini di neuroimaging e opere d’arte, in un passo a due che non solo arricchisce e chiarisce il contenuto, ma rende evidente — anche visivamente — quel continuum tra arte e cervello che costituisce il cuore del libro.
Le implicazioni diventano ancora più interessanti quando Zeki mostra come alcune lesioni cerebrali — come l’acromatopsia, che impedisce di percepire i colori, o la prosopagnosia, che impedisce il riconoscimento dei volti — possano cambiare radicalmente la fruizione dell’opera d’arte. Che effetto può avere un quadro di Rothko, Malevich o un ritratto rinascimentale su un soggetto che non distingue i colori o i volti?
Zeki non si limita a fornire dati, ma suggerisce una visione più ampia e profonda: quella per cui arte e cervello non sono mondi separati, ma due facce dello stesso bisogno umano di dare forma all’invisibile, di rincorrere un senso, una verità, una bellezza assoluta, pur consapevoli che — come scrive in "Splendori e Miserie del cervello" — l’assoluto ci sfugge sempre. E forse è proprio questo slancio verso l’oltre, che definisce la nostra natura più autentica.
Zeki parte dal funzionamento della corteccia visiva, guida il lettore attraverso ciò che sappiamo — e non sappiamo ancora — su come il cervello costruisce la visione del mondo, e lo fa con esempi concreti, mai scontati. Le opere d’arte diventano qui strumenti di indagine neurobiologica, ma anche chiavi per comprendere quanto sia attiva, selettiva e interpretativa la nostra visione. Non si tratta semplicemente di “vedere” con gli occhi, ma di “decodificare” e costruire significati con il cervello.
Il testo è accompagnato da immagini di neuroimaging e opere d’arte, in un passo a due che non solo arricchisce e chiarisce il contenuto, ma rende evidente — anche visivamente — quel continuum tra arte e cervello che costituisce il cuore del libro.
Le implicazioni diventano ancora più interessanti quando Zeki mostra come alcune lesioni cerebrali — come l’acromatopsia, che impedisce di percepire i colori, o la prosopagnosia, che impedisce il riconoscimento dei volti — possano cambiare radicalmente la fruizione dell’opera d’arte. Che effetto può avere un quadro di Rothko, Malevich o un ritratto rinascimentale su un soggetto che non distingue i colori o i volti?
Zeki non si limita a fornire dati, ma suggerisce una visione più ampia e profonda: quella per cui arte e cervello non sono mondi separati, ma due facce dello stesso bisogno umano di dare forma all’invisibile, di rincorrere un senso, una verità, una bellezza assoluta, pur consapevoli che — come scrive in "Splendori e Miserie del cervello" — l’assoluto ci sfugge sempre. E forse è proprio questo slancio verso l’oltre, che definisce la nostra natura più autentica.
July 17, 2022
La lettura di questo saggio risultava obbligatoria per sostenere l’esame di psicologia dell’arte e, devo confessarlo, me ne sono innamorata.
Capire come funzioni il cervello visivo e come funzionino le varie aree deputate alla visione e all’elaborazione di elementi quali colore, movimento, forme e dettagli di varia natura non è certamente facile, ma Zeki riesce ad accompagnare il lettore in questo viaggio in modo chiaro, sostenuto, con un linguaggio alla portata sostanzialmente di tutti.
Egli riesce a sfamare la curiosità di chi legge con dati sperimentali ed ipotesi assolutamente plausibili relative al mondo delle neuroscienze visive, campo in cui Zeki eccelle in modo evidente, condendo il tutto con considerazioni divertenti e piacevoli legate al mondo dell’arte.
Perché capire (almeno parzialmente) i processi associati alla visione e all’analisi dei componimenti artistici, non può che evidenziarne con stupore la prorompente bellezza.
Capire come funzioni il cervello visivo e come funzionino le varie aree deputate alla visione e all’elaborazione di elementi quali colore, movimento, forme e dettagli di varia natura non è certamente facile, ma Zeki riesce ad accompagnare il lettore in questo viaggio in modo chiaro, sostenuto, con un linguaggio alla portata sostanzialmente di tutti.
Egli riesce a sfamare la curiosità di chi legge con dati sperimentali ed ipotesi assolutamente plausibili relative al mondo delle neuroscienze visive, campo in cui Zeki eccelle in modo evidente, condendo il tutto con considerazioni divertenti e piacevoli legate al mondo dell’arte.
Perché capire (almeno parzialmente) i processi associati alla visione e all’analisi dei componimenti artistici, non può che evidenziarne con stupore la prorompente bellezza.
September 22, 2024
Ένα εξαιρετικό βιβλίο από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης για την Νευροβιολογία των Εικαστικών Τεχνών που παρόλο που γράφτηκε από «απλή περιέργεια» όπως δηλώνει ο συγγραφέας του έχει συνέπειες «ανατρεπτικές» όχι μόνο στενά στην Βιολογική Τεκμηρίωση της Αισθητικής τουλάχιστον των Εικαστικών αλλά και στην Γνωσιολογία εν γένει. Ένα ακόμα βιβλίο που αναδεικνύει ότι δικαίως ο 21ος αιώνας είναι Αιώνας του Εγκεφάλου, η αποκάλυψη των μυστικών του οποίου θα κόψει «γόρδιους δεσμούς» που η φιλοσοφία κι άλλες συναφείς επιστήμες προσπαθούν ακόμα να λύσουν. Ήλθε καιρός να αμφισβητήσουμε την καθεστηκυΐα άποψη μέχρι πριν 25 χρόνια, ότι βλέπουμε με το μάτι και κατανοούμε με τον εγκέφαλο. Η Εσωτερική Όραση του Semir Zeki με γλαφυρό τρόπο αποδεικνύει ότι τέτοιος επιμερισμός Αίσθησης και Αντίληψης τουλάχιστον στην Όραση ΔΕΝ ΙΣΧΥΕΙ!!!
October 27, 2025
[...]Ο εγκέφαλος, επομένως, δεν είναι απλός, παθητικός, χρονικογράφος της εξωτερικής φυσικής πραγματικότητας, αλλά συμμετέχει ενεργά στη δημιουργία της οπτικής εικόνας, σύμφωνα με τους νόμους του και τα προγράμματά του. Αυτός είναι ακριβώς ο ρόλος που οι καλλιτέχνες έχουν αποδώσει στην τέχνη και ο ρόλος που ορισμένοι φιλόσοφοι θα εύχονταν να είχε η ζωγραφική.[...]
Displaying 1 - 5 of 5 reviews