Το "Υπόγειο Ρεύμα" είναι ένα ξεχωριστό βιβλίο της αμερικανικής εργατικής λογοτεχνίας. Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για όλους, αφού αποτελεί μια ζωντανή γνωριμία με την πάλη των εργατών σε μια βιομηχανική περιοχή των ΗΠΑ - ταυτόχρονα είναι ένα δυνατό μυθιστόρημα που κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον. Τη μία πλευρά των ηρώων του βιβλίου την αποτελούν άνθρωποι με ιδανικά για μια πιο ανθρώπινη και πιο δίκαιη ζωή, κομμουνιστές πρωτοπόροι εργάτες που έρχονται σε αντίθεση με την κοινωνία της εκμετάλλευσης και τους μηχανισμούς καταπίεσης, φανερούς και κρυφούς.
Το στοιχείο που αναμφίβολα θα εκτιμήσει ο αναγνώστης στο βιβλίο του Άλμπερτ Μαλτς είναι ότι οι ήρωές του είναι άνθρωποι πραγματικοί, ζωντανοί, με όλες τις αρετές και τις ελλείψεις τους, που με την καθημερινή τους δράση συμβάλλουν στην πάλη για την αλλαγή της κοινωνίας. Το υπόγειο ρεύμα όχι μόνο αποτυπώνει τη σκληρότητα της ταξικής πάλης, αλλά και θέτει τον καθένα μπροστά στην ευθύνη συνεισφοράς του στην οργάνωση αυτής της πάλης.
Ένα Διαμάντι της προλεταριακής λογοτεχνίας. Μου το είχαν προτείνει κατά το παρελθόν, σαν έργο εφάμιλλο της Σιδερένιας Φτέρνας του Μέγιστου Jack London. Είναι όντως έτσι, ένα αριστούργημα που ενοχλεί και διαφωτίζει.
ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ Οι σελίδες Του Υπόγειου Ρεύματος μας μεταφέρουν στις ΗΠΑ της εποχής του new deal, όμως, επειδή οι βασικοί όροι διεξαγωγής της ταξικής πάλης δε διαφέρουν, προσφέρεται στο σύνολό του για σύγχρονη ανάγνωση. Αλλωστε, αποσπώμενοι από το ιστορικό περιβάλλον, έντονη είναι η αίσθηση πως οι πρωταγωνιστές του βιβλίου θα μπορούσαν να δρουν και στο σήμερα.
Οι σελίδες του μυθιστορήματος είναι και σελίδες της δράσης των Αμερικανών κομμουνιστών, των μελών και στελεχών του ΚΚ ΗΠΑ, πλευρά που επίσης προσφέρει τροφή για σκέψη. Αφού, παρά την ηρωική δράση και την αυτοθυσία για την καλυτέρευση των όρων ζωής της εργατικής τάξης, το ΚΚ ΗΠΑ λίγα χρόνια αργότερα, κυριευμένο από τον οπορτουνισμό, οδηγήθηκε τελικά στο συμβιβασμό με την αστική τάξη και την αυτοδιάλυσή του το 1943. Αυτή η εξέλιξη υπενθυμίζει, ακόμα μια φορά, πως αυτό που δεν μπόρεσε να πετύχει η αστική τάξη με την καταστολή το πέτυχε με τη δύναμη του συμβιβασμού, με την ανάπτυξη του οπορτουνισμού στο εσωτερικό του κόμματος της εργατικής τάξης, την απομάκρυνσή του από το σκοπό της επαναστατικής ανατροπής της εξουσίας του κεφαλαίου και τελικά το συμβιβασμό του με αυτήν.
Το έργο αυτό του Μαλτς, αν και είναι μυθιστόρημα, θα μπορούσε να είναι αληθινό ακόμα και στις λεπτομέρειές του, όχι μόνο στις ΗΠΑ, όπου δρούσαν ολόκληροι ιδιωτικοί στρατοί, όπως οι Πίνκερτον, που έφερναν σε πέρας κάθε είδους «δουλειές» ενάντια στους ταξικά δραστήριους εργάτες - από παρακολουθήσεις ως εξαφανίσεις - αλλά και σε όλα τα μήκη και πλάτη της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης.
Το Υπόγειο Ρεύμα αποτελεί ένα έργο δράσης που κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον ως το τέλος. Ετσι, μια αναλυτική αναφορά σε αυτήν την παρουσίαση θα ακύρωνε αυτό το πλεονέκτημα. Η ανάγνωσή του, όμως, ξεφεύγει από τα όρια μιας καλογραμμένης περιπέτειας και προσφέρεται για γενικότερες σκέψεις, που συνδέονται με την τρέχουσα επικαιρότητα. Αποτυπώνει την πολυπλόκαμη δράση αστικών μηχανισμών (κρατικών και μη) ενάντια στο οργανωμένο εργατικό κίνημα και τους όρους για τη διεξαγωγή της ταξικής πάλης.
Εξαιρετικό μυθιστόρημα, συγκινητικό που με πολύ ρεαλιστικό τρόπο δείχνει μέσα από δραματικές καταστάσεις το μεγαλείο του να μένει κανείς πιστός στα πιστεύω του. Φανερώνει για πιο λόγο οι θυσίες των αγωνιστών ειναι σπουδαίες και αναγκαίες, ενώ παράλληλα τονίζει για ποιο λόγο δεν πρέπει να έχει κανείς δεύτερες σκέψεις. Αποκαλύπτει το νοσηρό σκοτάδι του φασισμού και παράλληλα αποτελεί έμπνευση για τη σημερινή εργατική τάξη προκειμένου να κρατήσει ακμαίο ηθικό!
Ιστορικής σημασίας ταξικό μυθιστόρημα από τον αμερικανό κομμουνιστή πεζογράφο και σεναριογράγο του Χόλιγουντ, Άλμπερτ Μαλτς. Είναι βιβλίο αρχών και καθήκοντος, που δίνει μια αδρή ματιά στην κομματική ζωή, τους δεσμούς των συντροφικών σχέσεων, της στήριξης και της διαχείρισης κρίσεων, αλλά και ένα ρεαλιστικό μυθιστόρημα, με τις εικόνες της καθημερινότητας (ιδίως του πρωταγωνιστικού ζευγαριού) να δίνονται με ζεστασιά και οικειότητα, οικείες και αναγνωρίσιμες. Ο Άλμπερτ Μαλτς πλήρωσε τις ιδέες του με φυλακίσεις (ήταν στους 10 του Χόλιγουντ), αλλά παρέμεινε πιστός μέχρι το τέλος στις ιδέες του, ακόμη πιο πολύ όμως (και φαίνεται στο μυθιστόρημα) έμεινε πιστός σε έναν ανυποχώρητο ανθρωπισμό. Όλοι οι ήρωες, είτε από το στρατόπεδο της εργατικής τάξης είτε από των αφεντικών, έχουν ξεκάθαρα κίνητρα, βάθος ψυχολογικό και την πολύ ανθρώπινη πλευρά τους. Η απόλυτη πίστη του Μαλτς στην ανθρώπινη καλοσύνη ή καλύτερα η κατανόηση που έχει για τους ανθρώπους είναι το δυνατό και το αδύνατο του σημείο ταυτόχρονα, καθώς λείπει κάτι από τον κυνισμό του έξω κόσμου. Το πιο αδύναμο σημείο του βιβλίου για μένα είναι πως εξελίσσεται σαν ένα τυπικό φιλμ νουάρ, για ένα σενάριο του Χόλιγουντ της εποχής και είναι απολύτως κινηματογραφικό, απολύτως αμερικάνικο. Δεν θα βρει κανείς τις πλούσιες περιγραφές της φύσης ή των χαρακτήρων, τον περίπλοκο στοχασμό για τον κόσμο και τις αντιφάσεις του, τους συνειρμούς, τις μεταφορές, τα μαγικά σημεία της αφήγησης που θα φτιάξουν μια ατμόσφαιρα μοναδική. Το "Υπόγειο ρεύμα" είναι ένα κλασικότατο δείγμα προλεταριακού μυθιστορήματος, που δεν αποτελεί μυθιστόρημα μαθητείας (όπως το Burning valley, του κομμουνιστή Φίλιπ Μπονόσκυ), αλλά η ιστορία εργατών που συνειδητοποιημένα τα δίνουν όλα στον αγώνα και την πάλη κατά των αφεντικών, με κύρια πηγή δύναμης τους το πολύτιμο ταξικό τους μίσος. Είναι ένα βιβλίο γραμμένο για να ατσαλώσει όσες και όσους έχουν κάνει την επιλογή και να πείσει όσες και όσους ακόμα δεν έχουν διαλέξει πλευρά. Αυτή η επιλογή είναι της θυσίας για έναν κόσμο χωρίς εκμετάλλευση, για έναν κόσμο σοσιαλιστικό.