De zwevende wereld: De verbonden levens van Franz von Siebold en Kusumoto Oine

by Annejet van der Zijl

In 1823 vertrok een jonge Duitse arts naar Deshima, de Hollandse handelspost in het toen verder nog volledig van de buitenwereld afgesloten Japan. Zeven jaar later werd hij verbannen uit het land van de Shoguns en daarmee uit de levens van zijn grote liefdes, de concubine Sonogi en hun gezamenlijke dochter Oine. Decennialang deden vader en dochter er alles aan om elkaar weer terug te zien. Franz von Siebold vestigde, nog altijd hopend om terug te kunnen, zijn naam als 's wereld grootste Japanexpert; Oine Kusumoto ontwikkelde ze zich met haar vaders voorbeeld voor ogen tot de eerste vrouwelijke arts in haar land. Maar toen Japan in 1854 eindelijk opengebroken werd en ze elkaar weer in de armen konden sluiten, pakten hun weerzien totaal anders uit dat ze hadden voorzien.

Genres: Japan, Nonfiction, History, Biography, Audiobook, Dutch Literature, Asia

339 pages, Kindle Edition

Published August 30, 2025

About the author

Annejet van der Zijl is a Dutch writer. Born in 1962, she studied mass communication at the UVA in Amsterdam and did a MA International Journalism at City University in London. She worked in magazine journalism until 2000, meanwhile publishing her first book Jagtlust, about a ramshackle villa that in the sixties was a meeting place for many artists and poets. Annejet van der Zijl lives in Amsterdam with her husband, a journalist.

(from Wikipedia)

Reviews

[Bianca | biancs.books · Rating 4 out of 5]

Interessant, meeslepend, heel mooi geschreven en met de prachtige illustraties een aanwinst voor je boekenkast.

[Willem Bouwman · Rating 4 out of 5]

Mooi geschreven en prachtig geïllustreerd boek over de mateloos ambitieuze arts, natuuronderzoeker en verzamelaar Franz von Siebold (1796-1866). In 1823 arriveerde hij in de Nederlandse handelspost Desjima in Japan, het begin van zijn levenslange passie voor dit land.
Het boek is tevens het verhaal van zijn Japanse concubine Sonogi en hun dochter Oine, die een vermaarde arts en verloskundige zou worden.
Oine liet zich later Kusumoto Ine noemen, naar haar Japanse familie, om de band met haar vader, wiens horkerigheid en egocentrisme zijn niet geringe talent nog overtroffen, uit te wissen. Dankzij beide vrouwen is dit boek geen biografie vanuit masculien en wit perspectief geworden.
Het boek vertelt ook veel over het ontstaan van het moderne Japan en de invloed van Japan op de westerse kunst en cultuur ('japonisme') in de late negentiende eeuw.
Door de vele Japanse namen en begrippen is de verhaallijn soms wat moeilijk te volgen, maar daarmee heeft de auteur rekening gehouden: voor in het boek zijn een familiestamboom en een lijst met historische gebeurtenissen opgenomen, achterin staat een verklarende woordenlijst.

[Pyramidhead · Rating 5 out of 5]

Een biografie zoals een biografie hoort te zijn.

[Tom · Rating 3 out of 5]

2,5 ⭐️

Echt wel interessant om wat te lezen over de geschiedenis van Japan en een bijzondere vader-dochter relatie, maar man man man wat een uitweidingen…

Niet iets voor mij. Wel leuke kaft, dus staat leuk in de boekenkast.

[Leonie · Rating 4 out of 5]

Wat een fascinerend verhaal van Franz von Siebold en zijn dochter Kusumoto Oine. Ik heb wel meteen zin om The Thousand Autumns of Jacob de Zoet te herlezen (Dejima!). 

[Anneloes klein Nulent · Rating 2 out of 5]

Had nog liever ‘de 7 levens van Patty Brard’ herlezen
Ik zeg; boekenclubleden die dit soort boeken inbrengen worden er gewoon keihard uitgeknikkerd!

Respect voor de schrijfster om alle bronnen tot een geheel te brengen, maar het Japan rond 1800 is gewoon niet mijn cup of tea. Het boek hielp me wel om in slaap te vallen

[Arjen · Rating 4 out of 5]

Wauw, De zwevende wereld is een dijk van een historische roman. Annejet van der Zijl heeft er een waar kunstwerk van gemaakt en zorgt voor een indrukwekkende hoeveelheid feiten en inzichten rond de levens van Franz von Siebold en Kusumoto Oine, zijn dochter. In het nawoord wordt duidelijk hoeveel onderzoek Van der Zijl heeft gestoken in dit boek en dat merk je elke bladzijde opnieuw.

Het is een zeer leesbaar boek, wat ook een goede indruk geeft van de ontwikkeling van Japan en de Japanse volksaard, bezien door Westerse ogen vanuit de 19e eeuw tot na de Tweede Wereldoorlog.

De enorme informatiedichtheid gaat wel wat ten kosten van de lyrische, of verhalende kwaliteit van het boek. Er zit wel een duidelijke verhaallijn in, maar hierbij blijft de lezer behoorlijk op afstand. Het is alsof je een documentaire met een voice-over kijkt, in plaats van een film over de levens van beide hoofdpersonen. Dat zal de een meer bekoren dan de ander. Maar het verhaal is goed gekozen: een waanzinnige familiegeschiedenis die je niet had kunnen bedenken als het niet echt had plaatsgevonden.

De laatste kwart van het boek is niet het sterkst; Van der Zijl wil nadat het verhaal eigenlijk is afgelopen nog zoveel vertellen, heeft nog zoveel trivia om te delen, dat het érg langdradig wordt en je het gevoel hebt dat ze meerdere keren achterelkaar aanzet voor een einde en dan toch nog wat bedenkt dat ze wil vertellen. Maar ondanks dat is dit een boek dat het lezen meer dan waard is en zeker vier sterren scoort.

[Hermien · Rating 5 out of 5]

Heel interessant, vooral als je in Japan geïnteresseerd bent.

[Anouk Felicia · Rating 5 out of 5]

Historische non-fictie zoals alleen Annejet van der Zijl dat kan. Als een Leidenaar die zelf helemaal verliefd is geworden op Japan na een eerdere reis, spreekt dit boek me aan de voorkant al enorm aan. Wat het afmaakt is de aandacht voor details, de luchtige en vaak ook grappige wijze waarom Van der Zijl de excentrieke Siebold en zijn nalatenschap weet te portretteren, maar vooral ook de onderbelichte legacy van Siebold en zijn kinderen in de breedste zin waren prachtig. Met het nawoord werd mijn vermoeden dat Van der Zijl zelf ook een beetje verliefd is geworden op Japan en de hoofdrolspelers van deze geschiedenis bevestigd.

[Lieske · Rating 4 out of 5]

ontzettend interessant om meer over siebold, maar ook zijn dochter en de geschiedenis van japan te leren

[Judith van Wijk · Rating 4 out of 5]

3.75 stars. Heel interessant, maar soms wel wat lastig te volgen door de vele namen en familierelaties. Gelukkig stond het ebook ook op Storytel en stond daar een stamboom in. Na het luisteren van het boek ook nog even door het ebook gebladerd voor de afbeeldingen.

[Camille Koren · Rating 4 out of 5]

Annejet van der Zijl is ongelooflijk goed in het tot leven wekken van fascinerende personen uit het verleden. Vanuit de ogen van Franz von Siebold en Kusumoto Ine ben ik veel over Japan te weten gekomen. Ik snapte de fascinatie met Japan nooit zo goed, maar dit boek heeft dat totaal veranderd!

[Jet Kempers · Rating 5 out of 5]

Dit is echt een van de mooiste boeken die ik heb gelezen. Het verhaal over de Duitse vader en zijn Japanse dochter is zowel ontroerend als meeslepend. Het omschrijft de sfeer van de 19e eeuw zo levendig dat je je inleeft in het bijzondere verhaal. Echte aanrader!

[Eline · Rating 4 out of 5]

Annejet van der Zijl is wel een meester in het brengen van een historisch verhaal. En wat een bijzondere geschiedenis vertelt ze deze keer, in 'De zwevende wereld'. Franz von Siebold, een jonge Duitse arts komt in 1823 terecht op een Hollandse handelspost in Japan, dat toen volledig van de buitenwereld was afgesloten. Hij raakt volkomen gefascineerd door het land, de natuur en cultuur. Hoe het leven van deze avonturier is verlopen, de invloed die hij heeft gehad op de verhoudingen tussen Japan en Europa en het feit dat we dankzij hem de pluimhortensia's in onze tuinen hebben - heel bijzonder allemaal.

Van der Zijl koos ervoor om niet alleen het leven van Von Siebold te belichten, maar ook dat van zijn Japanse dochter Oine. Zij is de eerste vrouwelijke arts van Japan en daarmee ook een interessante historische figuur. Ontroerend vond ik de relatie tussen vader en dochter. Als kind werd Oine geadoreerd door haar vader; rond haar veertigste heeft ze ontgoocheld afstand gedaan van hem. Want Von Siebold was op zijn zachtst gezegd geen lieverdje.

[Annette Koster · Rating 5 out of 5]

Prachtig boek, goed geschreven en heel mooi geïllustreerd. Ik heb het verhaal over Decima altijd heel intrigerend gevonden. De plaatjes in dit boek laten zien hoe klein het was en hoe dichtbij Nagasaki. Daar zaten dan de Nederlanders, die als enigen met Japan mochten handel drijven.
En dus in 1823 Franz von Siebold, een bijzonder persoon, die gaandeweg steeds onmogelijker wordt in zijn obsessie voor Japan en de rol die hij denkt te kunnen spelen. Het verhaal over deze man en zijn relaties met zijn 'minnares' ,zijn dochter, zijn leerlingen, geeft een kijkje op de bijzondere en zo heel andere cultuur en samenleving van Japan, vooral in de eerste helft van de negentiende eeuw. Von Siebold komt steeds meer naar voren als een harteloze en egocentrische figuur, zeker tegenover de vrouwen in zijn leven.
En toch wel onverwacht blijkt, Oine, de dochter van Siebold in Japan een feministisch icoon en cultheldin geworden.

[Heidi C. · Rating 3 out of 5]

'De zwevende wereld' is een mooi geschreven dubbelbiografie over Franz von Siebold en zijn Japanse dochter. Het is een interessant boek dat best veel inzicht geeft in de Japanse geschiedenis en maatschappij en de grenzeloze ambitie van von Siebold, waarvoor alles moest wijken. Over de dochter Oine komen we een pak minder te weten, ze blijft een gesloten boek. Niet haar persoonlijkheid staat centraal, maar haar carrière en de enige drijfveer die wordt aangevoerd, is haar verlangen om haar vader trots te maken door in zijn voetsporen te treden. Ik vermoed dat het ook moeilijk is meer over haar gevoelsleven te vinden, gezien het tijdperk en de Japanse cultuur. Ik heb persoonlijk de emoties en literaire bravoure van 'Jagtlust' gemist.

[René Stommel · Rating 4 out of 5]

Annejet van Zijl schrijft toegankelijke boeken en dit laatste boek vormt daarop geen uitzondering. Aan de hand van Franz von Siebold voert ze de lezer mee in de ontdekking van Japan in het eerste kwart van de 19e eeuw. Het is een zeker in het begin spannende tocht, in en vanuit Decima, de Hollandse handelspost bij Nagasaki. Gaandeweg ontspoort Franz in een overdreven voorstelling van wat hij voorstelt, hoewel hij een zekere wereldfaam heeft verworven in de japanologie. Mét dat de bewondering van Van Zijl voor de hoofdpersoon slinkt schept zij ruimte voor de belangrijke rol van Franz' japanse vrouw/concubine en hun beider dochter Oine, die als vroedvrouw in de voetsporen van haar vader treedt.
Goed geschreven, veel interessante historische wetenswaardigheden, wel miste ik de wat bredere historische context. Ik lees nu van David Mitchell De niet verhoogde gebeden van Jacob de Zoete, die op Decima zat kort voordat Von Siebold er arriveerde en dat voegt wel wat toe, iets meer VOC. Toen Von Siebold arriveerde was de VOC net failliet.

[Jeanneke · Rating 4 out of 5]

Voorlopig mijn laatste boek over Japan, last but not least. Het leven van Von Siebold is dusdanig kleurijk en veelzijdig dat een boek over hem en niet te vergeten zijn dochter, niet kan mislukken. Geweldig verhaal over hem als overambitieuze wetenschapper en als bijzonder nare man voor zijn naasten.
Wat duidelijk in dit boek tot uiting komt is dat de westerse wereld doordrongen is van de Japanse cultuur, en dit mede door de vooruitziende blik van zo iemand als Von Siebold.

[Inez · Rating 5 out of 5]

Ontzettend goed geschreven en interessant boek over het leven van Franz von Siebold en zijn Japanse dochter Kusumoto Ine. Verwacht geen verhaal in romanstijl. Het is een biografie die leest als een boeiend geschiedenisboek. Dit boek blijft je bij.

[Mariëtte Stevelink · Rating 5 out of 5]

een prachtig boeiend verhaal, een dubbel biografie in romanstijl over het land Japan. Geschiedenisverhaal in de 19e eeuw vooral.

[Hans Buijze · Rating 5 out of 5]

Boeiende en ontzettend goed geschreven dubbelbiografie van van Siebold en zijn dochter Ine. In een prachtig geillustreerd boek krijgen we ook een overzicht van de geschiedenis van Japan tussen pakweg 1823 en 1945. Ik ben overdonderd door zo’n mooi boek,

[Merel · Rating 2 out of 5]

Voor een biografie vlgm best goed, maar biografieën zijn denk ik gewoon niet voor mij. Ik vond het verhaal een beetje een warboel, ik heb er doorheen gestruggled en het meeste boeide me niet. De man waar het over gaat vond ik niet zo sympathiek, dus ik had liever een heel boek over zijn dochter gelezen, alhoewel ik ook wel begrijp dat hun levens helemaal verwikkeld zijn met elkaar.

[Frank Beijen · Rating 4 out of 5]

O, wat lag Philipp Franz von Siebold (dokter op de Nederlandse handelspost in Nagasaki) toch heerlijk in de armen van zijn 16-jarige ‘gezelschapsdame’. Dat moest wel echte liefde zijn…

Met het doel om net zo’n beroemde ontdekkingsreizigers te worden als Alexander van Humboldt was Von Siebold vertrokken naar Japan. Op de enig toegestane plek waar Japan met het Westen handelde groeide hij uit tot een lokale held. Op dit punt in de negentiende eeuw kon niemand anders in Japan staaroperaties uitvoeren. Daarmee liet hij blinde hoogwaardigheidsbekleders weer zien en zo rees zijn ster.

Von Siebold werd verliefd op Japan (zoals hij dat ook werd op zijn Sonogi), maar bleek zelf blind te zijn voor de onbuigzame regels van de gietijzeren dictatuur waar zijn schitterende leventje zich in afspeelde. Het leidde tot het ‘Siebold-incident’ en zijn eerste verwijdering uit het land. 

‘De zwevende wereld’ is een prachtig boek van een van mijn favoriete schrijvers: Annejet van der Zijl. Haar keuze om in 1 boek, behalve die rare ambitieuze en onhandige Franz, ook zijn dochter Kusumoto Oine te portretteren, maakt het boek zo interessant. Want uiteraard keken de vrouwen in zijn leven anders aan tegen deze grootheid dan hijzelf. Oine, die met haar rode krullen een bezienswaardigheid was in het snel veranderend Japan, groeide op eigen kracht uit tot de eerste vrouwelijke arts van haar land.

Het boek eindigt met een historische en culturele verhandeling over alles wat na de dood van Franz en Oine met Japan is gebeurd. Dit hele stuk had ze wat mij betreft beter kunnen laten zitten. Hier maakt ze namelijk wat slordigheidsfouten. Het was een beetje jammer dat er stond dat de Japanners de Slag om Port Arthur in 1904 wonnen met vliegtuigen, en niet met slagschepen (pas een jaar eerder vlogen de gebroeders Wright voor het eerst). En Stalin vocht niet pas in 1944, maar drie jaar eerder al tegen de Duitsers.

Maar over zulke dingetjes stap ik met liefde heen bij zo’n grondig gedocumenteerd, mooi geschreven boek van Annejet van der Zijl.

[Lalagè · Rating 4 out of 5]

Annejet van der Zijl is een goede verteller en toch kost het me in het begin wat moeite om dit te lezen. Siebold was een eigenwijze en arrogante man, die toevallig als arts door de Nederlandse regering naar Japan werd gestuurd. Zijn Japanse dochter Oine is net als haar vader arts geworden, als eerste vrouw in Japan! Ik vind het geweldig om daarover te lezen, al is er helaas niet zo veel overgeleverd over hoe dat was. Het is de moeite waard om een papieren exemplaar te kiezen, want wat een prachtige platen zijn erbij!

Lees mijn hele bespreking op https://lalageleest.nl/2025/11/02/de-...

[Cornalien Hilbers · Rating 5 out of 5]

Weer een geweldig boek van een van mijn favoriete schrijvers, Annejet van der Zijl. Wat aanspreekt is niet alleen het verhaal van Frans en Oine, maar ook dat het doorloopt in de verhalen van Alexander en Heinrich, zijn zoons. Het geeft een inkijkje in de verschillende gezichten van Japan, maar laat ook zien hoe snel de wereld kan veranderen. Daar zitten wij nu middenin, maar is misschien wel van alle tijden.

Zeker de moeite waard, dit boek! En een mooie opwarmer om toch eens dat Leidse Sieboldhuis te bezoeken.

[Lodewijk Kuiper · Rating 4 out of 5]

Tussen 3,5 en 4 sterren
Waar dit boek goed in slaagt is de nieuwe 'zwevende wereld' te schetsen, met alle schoonheid, prachtige natuur en verfijning die de jonge Duitse Franz von Siebold aantreft tijdens zijn eerste reis naar Japan.

Voor iedereen die Japan of de Japanse cultuur een warm hart toedraagt biedt dit boek een boeiende 19e eeuwse ontdekkingstocht daar naartoe.

[Jacq Meijer · Rating 3 out of 5]

ik vond dit boek meer een geschiedenis boek dan een historische roman, ik vond het minder vlot geschreven dan de andere boeken van Annejet die ik gelezen heb. alle Japanse namen en uitleg halen de vaart uit het verhaal in de eerste hoofdstukken.
de geschiedenis van Japan en de band met Nederland wordt in dit boek wel duidelijk, het einde over de invloed van t Japonisme vind ik er een beetje bijgezocht en afgeraffeld. al met al een interessant boek voor lezers die meer willen leren over de geschiedenis van Japan.

[Marianne · Rating 4 out of 5]

4,5
Japan was voor mij een onbekende wereld, maar Annejet van Zijl heeft, middels haar boek, mijn nieuwsgierigheid naar de mensen, hun cultuur en geschiedenis flink aangejaagd.
Koop het niet als ebook want dan mis je de prachtige, soms gekleurde prenten en de stamboom.

[Petra · Rating 3 out of 5]

De zwevende wereld is een dubbelbiografie over de levens van Franz von Siebold en zijn dochter Kusumoto Oine. En eigenlijk is het een driedubbele biografie over de grote liefde van Franz: Het land Japan. Franz wordt als jonge Duitse arts (op zoek naar een taak/doel - en misschien ook wel wat faam - in het leven) door Nederland uitgezonden naar Deshima, de Hollandse handelspost in het toen verder nog volledig van de buitenwereld afgesloten Japan. Hij bloeit daar op, wordt verliefd op een concubine en samen krijgen zij dochter Oine. Helaas gaat Franz zijn boekje te buiten en wordt hij verbannen uit Japan. Hij blijft zijn hele leven bezig om terug te mogen naar Japan, en zijn naam te vestigen als 's wereld grootste Japanexpert. Iets dat hem - postuum in ieder geval - lukt met maar liefst vier Siebold musea verspreid over de hele wereld.

Zijn dochter ontwikkelt zich tot de eerste vrouwelijke arts in haar leven, waarschijnlijk geïnspireerd door haar vaders voorbeeld. Siebold blijft nog jarenlang bekend staan in Japan als een geweldige arts ( terwijl later blijkt dat hij die naam minder waar blijkt te maken ). Als lezer kom je meer te weten over Franz dan over Oine. Misschien wel logisch dat we minder te weten komen over zijn dochter. Want het lijkt niet passend bij de Japanse cultuur om emoties of andere persoonlijke zaken te delen. Daarom lijkt van der Zijl daar meer in te zoomen (ook gedwongen door bronnen) op haar carrière en haar keuzes voor haar dochter. Tegelijkertijd zou je stiekem juist meer over haar willen horen.

Siebold blijkt geen leuke man. Maar onredelijk, komt vooral voor zichzelf op en laat zijn Europese gezin achter in Duitsland zodat hij weer kan leven als een god in Japan. Dochterlief past haar naam na het weerzien zelfs aan naar de naam van moederskant, waarschijnlijk omdat ze liever niet meer met die Westerse man geassocieerd wil worden.

Het ontstaan van het moderne Japan en de invloed van Japan op de westerse kunst en cultuur ('japonisme') in de late negentiende eeuw sijpelt tussen beide levensverhalen door. Ik had het zelf niet gek en eigenlijk interessanter gevonden als Van der Zijl het verhaal was begonnen bij de ontstaansgeschiedenis van Japan en dat Franz pas later zijn intrede zou doen. Het verhaal is soms wat lastig te volgen, door de vele Japanse namen en begrippen. Want (leuk feitje over Japan) Japanners passen hun naam ook meermaals aan in bij grote levensgebeurtenissen.

[Ad Pluijmers · Rating 5 out of 5]

Annejet weet als geen ander de volop beschikbare, maar over vele documenten en vele locaties verspreide, informatie over een onderwerp uit te pluizen en tot een leesbaar verhaal te maken. Dit betreft zowel de geschiedkundige, (wereld- en lokaal-) politieke, kunstzinnige als culturele onderwerpen. Volgens de titel gaat het boek over de ‘verbonden levens’ van twee personen, maar de meeste aandacht gaat naar (Philip) Franz von Siebolt, een Duitser die begin 19e eeuw als chirurgijn in Nederlandse dienst op Deshima terechtkomt. Dit is een heel kleine vestiging in Nagasaki van waaruit de Nederlanders zaken kunnen doen met het op dat moment verder voor buitenlanders gesloten Japan.

Franz blijkt uit alles een egocentrisch figuur, erg vermoeiend om zaken mee te toen en veelal gericht op zijn eigen ontwikkeling. Met het doel voor ogen om Japan open te stellen voor zakelijke interacties met buitenlanders en om de Japanse kunsten/wetenschappen en botanische nieuwigheden in Europa uit te dragen probeert hij zakenpartners en diverse overheden voor zijn karretje te spannen. Aan het begin van die decennialange queeste verwekt hij een dochter bij de Japanse ‘gezelschapsdame’ Sonogi (Kusumoto Taki). Die dochter, Oine, ontwikkelt zich tot een in die tijd vooraanstaand arts/gynaecoloog, die de kraamzorg in Japan verder weet te ontwikkelen.

De lezer krijgt een goede indruk van de (politieke) ontwikkelingen in Europa, de status (en afloop) van de VOC, de geschiedenis van Japan (tot na WO2) en de verschillen tussen de Nederlandse en Japanse gewoontes. Het is een visueel mooi boek, met veel gekleurde reproducties van o.a. internationaal beroemde Japanse kunstenaars. Het is verbazingwekkend hoeveel portretten er in die tijd van de hoofdpersonen zijn gemaakt en bewaard zijn gebleven. Mede daardoor, en door het grote aantal beschikbare brieven, rapporten en door Franz geschreven boeken over Japan, kon dit boek zo gedetailleerd worden opgesteld. De stambomen van de familie Von Siebold en de familie Kusumoto die in het boek zijn opgenomen zijn erg handig, mede omdat Japanse namen nog wel eens veranderen.