Joke Eikenaar staat bekend om haar meeslepende historische romans voor jongeren. In haar YA-roman Reservekinderen trekt ze alle registers open en draait alles om de wie is er nog te vertrouwen in een wereld vol intriges? Duik in de wereld van bastaardkinderen in middeleeuws Gelderland! 1372, Noord-Veluwe. In Gelre woedt een burgeroorlog tussen twee zussen, die beiden de hertogskroon opeisen nu hun broers zijn overleden. Vooral Mechteld van Gelre is tot alles in staat en schuift bastaardzoon Jon van Hattem als haar adoptiezoon naar voren. Maar algauw blijkt hij niet de enige bastaard te zijn en ontstaat er een klopjacht op de vier andere bastaardkinderen, Maura en haar broertjes. Inmiddels lopen de vetes in het gebied hoog op. Spil in de strijd is het Veluws roofslot Puttenstein, waar ridder Herbern van Putten alles en iedereen gebruikt voor zijn eigen gewin. Intussen zijn Maura en haar broertjes hun leven niet zeker. Wie kunnen ze nog vertrouwen? Reservekinderen zijn ze, overgeleverd aan de grillen van de adel... 'Joke Eikenaars grondige bronnenonderzoek en zorgvuldige taalgebruik leveren een waarachtig beeld op van het leven in de late middeleeuwen.' jong.literairnederland.nl over Het zoete water
Een dikke, historische jeugdroman over ‘het tijdperk van de bastaarden’ in de veertiende en vijftiende eeuw. Je had wettige nakomelingen en bastaardkinderen: die spelen in dit boek een grote rol. Eikenaar heeft goed onderzoek gedaan naar de mensen en de gebruiken en de mensen uit die tijd: veel van de genoemde hertogen en jonkvrouwen van de Veluwe hebben echt bestaan. Los daarvan zijn thema’s als jaloezie, wantrouwen en je plek in de maatschappij vinden universeel. Leest lekker weg en is door de vele informatie ook leerzaam.
Uitgegeven bij Luitingh-Sijthoff, voor lezers vanaf 14 jaar.
We bespreken dit boek in aflevering 153 van De Grote Vriendelijke Podcast. Luister nu via Spotify, je podcast-app of https://degrotevriendelijkepodcast.nl
Ik vind het moeilijk om dit boek te raten. Want: ik ben geen groot liefhebber van de historische roman. Kan je overkomen. Juist daarom stapte ik in mijn minileesclubje om het wél te lezen! Een historische roman vind ik moeilijker te lezen omdat ik me de situatie lastiger voor te stellen vind. Er is veel, heel veel achtergrond nodig om alles te snappen. Daar had ik in dit boek ook 'last' van. Maar: ben je fan van de Middeleeuwen? Dan is dit boek zeker voor jou! Of: zorg dat je eens kunt luisteren als Joke de spannende intriges vertelt tijdens een lezing, want dat kon zelfs deze lezer bekoren!
Boekrecensie: Reservekinderen Auteur: Joke Eikenaar Beoordeling: ★★★★☆ 4 sterren Waarom deze score: Een indrukwekkend en historisch sterk uitgewerkt verhaal met oog voor detail en rijke beeldspraak. Het vraagt in het begin wat geduld door de vele personages, maar eenmaal op gang sleept het je volledig mee.
Samenvatting: In Reservekinderen neemt Joke Eikenaar je mee naar 1372, waar een burgeroorlog in Gelre woedt. Terwijl hertogskinderen en bastaarden ingezet worden als pionnen in een machtsspel, moeten Maura en haar broertjes zien te overleven in een wereld van intriges, verraad en gevaar. Het roofslot Puttenstein, de ambities van adel, en de kwetsbare positie van bastaardkinderen vormen de kern van dit meeslepende verhaal over macht, identiteit en overleven.
Schrijfstijl: De schrijfstijl is rijk en historisch authentiek. De auteur gebruikt sterke metaforen en beeldspraak die naadloos aansluiten bij de middeleeuwse setting. Dankzij de gedegen research voelt de taal, de kleding, het voedsel en de gebruiken levensecht aan. Het boek is daardoor niet alleen meeslepend, maar ook educatief.
Verhaallijn: De opbouw kent drie delen en een epiloog, met duidelijke tijdsprongen en logische afronding. Het verhaal begint met veel personages en losse lijnen, waardoor je even moet inkomen. Naarmate de hoofdstukken vorderen, vallen de puzzelstukjes samen en stijgt de spanning. De korte hoofdstukken, elk voorzien van datum en plaats, zorgen voor tempo en overzicht. De strijd om macht, intriges aan het hof en de burgeroorlog vormen een krachtige rode draad.
Karakterontwikkeling: De personages maken groei door, maar de focus ligt vooral op gebeurtenissen en machtsspelletjes. Door de meerdere perspectieven wordt het verhaal vanuit verschillende kanten belicht, wat de personages meer diepte geeft en de lezer goed inzicht geeft in hun drijfveren.
Thema’s en boodschap: De centrale thema’s zijn macht, verraad, familiebanden, onderdrukking en overleven. Ook thema’s als geloof, oorlog, spionage en genderongelijkheid spelen een rol. Deze thema’s zijn diepgaand verwerkt en maken duidelijk hoe hard en oneerlijk de middeleeuwse samenleving kon zijn. Het verhaal zet je aan het denken over macht en de kwetsbaarheid van wie onderaan de ladder staat.
Emotionele impact: Het boek bevat aangrijpende en vaak schokkende scènes. Er is geweld tegen kinderen, zoals de vernedering van een jongen met dwerggroei die als “speelgoed” wordt weggegeven. Ook komt het uithuwelijken van jonge personages aan bod, als onderdeel van machtspolitiek. De reservekinderen worden opgejaagd en het bos in gedreven, wat de dreiging en spanning tastbaar maakt. Daarnaast is er veel brute hardheid, vooral richting vrouwen, die te maken krijgen met onderdrukking, manipulatie en geweld. Deze elementen maken het verhaal rauw en indringend, waardoor je als lezer niet onberoerd blijft.
Sterke punten: • Authentieke middeleeuwse sfeer, versterkt door research en details. • Sterke metaforen en beeldspraak die de setting tot leven brengen. • Kaarten, namenlijst, woordenlijst en verantwoording die de lezer verdieping bieden. • Afwisselende perspectieven en korte hoofdstukken zorgen voor vaart. • Een afgerond einde dat alle verhaallijnen netjes sluit.
Conclusie: Reservekinderen is een rijk historisch jeugdboek dat de middeleeuwen rauw, eerlijk en meeslepend tot leven wekt. Het vraagt in het begin om oplettendheid, maar wie doorleest, wordt beloond met een gelaagd verhaal vol spanning en emotie. Ik raad dit boek aan lezers vanaf 15 jaar aan die houden van historische fictie met een vleugje avontuur en politieke intriges.
Leeservaring: Wat mij het meest is bijgebleven, is hoe zorgvuldig Joke Eikenaar het historische decor heeft neergezet. De research spat van de pagina’s en de beeldende metaforen dompelen je onder in 1372. De woordenlijst en verantwoording gaven me extra plezier, omdat ik nieuwe begrippen ontdekte en de context beter begreep. Het boek liet me met respect en bewondering achter – zowel voor de geschiedenis, als voor de kracht van de vertelling.
Ik heb dit boek als recensie-exemplaar gelezen, dit is mijn persoonlijk mening.
In Reservekinderen neemt Joke Eikenaar de lezer mee naar Gelre in 1371, een periode waarin een machtsstrijd woedt tussen twee zussen die allebei aanspraak maken op de hertogstitel. John van Gelre is een bastaardkind, maar na het overlijden van zijn vader de hertog, leidt hij een luxe leventje, tot blijkt dat er meerdere bastaardkinderen van de overleden hertog rondlopen en hij beseft dat hij dat leventje zo maar kan verliezen. De andere bastaarden kunnen immers worden ingezet als politieke pionnen en vormen dus een bedreiging. Maura en haar broertjes behoren tot die andere groep en moeten zien te overleven terwijl de jacht op hen wordt geopend.
Wat Reservekinderen bijzonder maakt, is niet alleen het middeleeuwse decor of de politieke strijd, maar het gevoel dat het boek voortdurend oproept, een gevoel van hoe weinig ruimte er is voor een eigen leven wanneer je alleen maar ‘geschikt materiaal’ bent in de plannen van anderen. Joke Eikenaar schrijft geen heldenverhaal. Haar personages zijn geen uitverkorenen die de geschiedenis naar hun hand zetten, maar kinderen die proberen te overleven in een wereld waarin afkomst zwaarder weegt dan karakter. Dat maakt het ongemakkelijk (je wilt dat ze meer grip krijgen, maar dat kan niet) én overtuigend (omdat die machteloosheid logisch is in die tijd en omstandigheden). De titel krijgt daardoor een extra lading, deze kinderen zijn immers niet alleen reserve-erfgenamen, maar ook vervangbaar of inzetbaar zolang ze nuttig zijn. De historische setting voelt ruw en aards. Geen romantisch ridderdecor, maar wel een met modder, angst en politieke onzekerheid. De auteur vertrouwt erop dat de lezer dit zelf aanvoelt, zonder het steeds uit te leggen. Dat maakt het verhaal soms veeleisend, maar ook volwassen. De auteur onderschat haar (jonge) lezers niet. Wat opvalt is hoe langzaam het gevaar binnensluipt. Er is geen constante actie, maar een voortdurende spanning waarbij de lezer zich afvraagt wie er wat weet, wie er liegt of wie een verrader zal zijn. Dat zorgt ervoor dat je als lezer dezelfde waakzaamheid ontwikkelt als de personages. Je leert net als zij om niemand volledig te vertrouwen. De kracht van Reservekinderen zit daarnaast ook in de emotionele onderlaag. Loyaliteit botst met zelfbehoud, familiebanden zijn broos en onschuld blijkt geen bescherming. Toch is er altijd een sprankje menselijkheid in kleine gebaren, stil verzet en de wens om meer te zijn dan een pion. Dit is een boek dat blijft hangen omdat het vragen oproept die ook vandaag nog herkenbaar zijn: Wie bepaalt je waarde? Wat gebeurt er als je identiteit een politiek middel wordt? En hoeveel keuzevrijheid heb je eigenlijk?
De roman overtuigt niet alleen door zijn thematiek, maar ook door zijn historische onderbouwing. In het taalgebruik, de beschrijving van machtsverhoudingen, de rol van bastaardkinderen en de manier waarop recht en loyaliteit functioneren, aan alles is te merken dat Joke Eikenaar enorm veel research heeft verricht. Deze details voelen nergens uitleggerig of decoratief, ze zijn een vanzelfsprekend onderdeel van het verhaal. Juist daarmee laat de auteur zien dat grondige research hier niet het doel is, maar wel het fundament. Tel daar de prachtige metaforen en de rijke, prettige schrijfstijl bij op, dan weet je dat Reservekinderen een bij tijden rauw, dan weer ingetogen, spannende en indringende roman is die zijn lezer serieus neemt, een verhaal dat je na de laatste bladzijde nog een tijd bijblijft.
En de prachtige cover is van Martijn van der Linden en de binnenwerkillustraties zijn van de hand van Joke Eikenaar!
Dit boek speelt zich af in 1371 op de Veluwe, het hertogdom Gelre. Een echt geschiedenis verhaal uit de Middeleeuwen.
Jon is de bastaardzoon van de overleden (en afgezette) hertog. Zijn vader en oom waren kinderloos, maar zijn vader Reinoud had hem wel erkend. En dus is hij nu de heer van Hattem. Samen met zijn tante Mechteld, de dochter van de laatste hertog, bestuurt hij Gelre.
“Weer keek hij naar de schilden. Ja, hij had ook zo’n wapen. Maar bij hem was een brede balk schuin over het schild aangebracht. De gebruikelijke manier om een bastaard aan te duiden. Maar iedere bastaard had een vader. En de zijne had hem erkend. Als Reinoud officieel kinderloos was, wie was híj dan?”
De adel is het niet erg eens met zijn aanwezigheid in hun kringen. Zeker niet de edelen en ridders die meer fan waren van de zus van Mechteld; Maria. Eén van hun is Herbern van Putten, de heerser op kasteel Puttenstein.
Ook gaan er geruchten dat wijlen hertog Eduard ook nog bastaardkinderen heeft, waaronder zoons. Deze kinderen zouden ook aanspraak kunnen maken op de troon. En dus zijn er mensen die hun graag willen vermoorden. Zij lopen gevaar en verschuilen zich in de bossen.
Het volk heeft het niet best onder de heerschappij van landheer Herbern. Hij doet zijn best om rijker dan rijk te worden over de ruggen van de ‘gewone’ mensen. En weigert zijn deel af te staan aan de hertog.
Ondertussen lees je ook het verhaal van de arme broers Wolf en Rieks. Rieks is misvormd, hij is een ‘dwerg’. Als Herbern hem op een dag ziet, neemt hij hem mee naar zijn kasteel als cadeautje voor zijn dochter Lidy. Zij is wat opstandig en ‘wild’. Houdt niet van de etikette en is blij met Rieks. Samen met haar aantstaande schoonzusje Katie woont zij op Puttenstein en verveelt zich dood. Borduren is niet echt aan haar besteed, dus Rieks zorgt voor de nodige afleiding.
Het duurde echt wel even voor ik in het verhaal kwam. Ik vond de eerste hoofdstukken met de uitleg over de familiebanden van de hertogen en de politieke kwesties even lastig om door te komen. Maar uiteindelijk ging het verhaal ‘lopen’ en vond het ik fijner lezen. De cover is natuurlijk prachtig vormgegeven, echt een parel voor in je kast!
De middeleeuwse periode is niet mijn favoriete tijdsperiode om over te lezen. Voor mijn gevoel heeft iedereen continu ruzie met elkaar, al dan niet met een oorlog tot gevolg, zijn de leefomstandigheden slecht, hebben ziektes alle ruimte en is er een oneerlijk klassensysteem. ‘Reservekinderen’ heeft dit beeld bevestigd, máár @joke.eikenaar_nl heeft hierbij een boeiend verhaal geschreven, waardoor ik nu meer opensta voor boeken uit deze periode.
Het was dus een harde tijd, en Eikenaar weet die tijd goed te vangen. Het is duidelijk dat ze veel onderzoek heeft gedaan, en dat komt het boek ten goede. Diverse aspecten van het middeleeuwse leven komen langs. Geweld en vernedering worden hierbij niet geschuwd, waardoor dit boek echt een young adult is, en geen jeugdboek. De adel bepaalde wat er gebeurde en als volk had je maar te volgen. Doordat het verhaal vanuit verschillende perspectieven wordt beschreven, krijg je zowel inzicht in de adel als in het “gewone” volk.
Het verhaal draait om vier jonge bastaarden. Vier kinderen die geboren zijn uit een hertog en een meisje van lage komaf. Als in Gelre de strijd om de macht losbarst zijn zij in gevaar. Ze kunnen namelijk als pion worden ingezet in het politieke spel, en dus zijn ze hun leven niet zeker. Hoewel dit de spil van het verhaal is, gebeurt er van alles omheen. Dit maakt het verhaal sterk, maar in het begin vraagt dat wel om doorzettingsvermogen. Er worden namelijk veel karakters geïntroduceerd, en we leren wie ruzie heeft met wie en welke belangen er zijn. Dat maakt het verhaal zeker in het begin wat taai, maar zorgt er uiteindelijk ook juist voor dat het een sterk boek is. Eenmaal op gang kon ik het boek moeilijk wegleggen. Ik heb zelfs hardop “Nee!” geroepen bij een gebeurtenis op het einde, en ik ben eerlijk gezegd nog steeds een beetje beduusd door die wending van het verhaal!
Uitstekend schrijfwerk dus, met oog voor de historische setting, maar een beetje liefde voor historische fictie en politieke ontwikkeling is wel handig.
Hartelijk dank voor dit recensie-exemplaar @lsuitgeverij!
Hoeveel zien we nog steeds uit de 14 de eeuw over hiërarchische verschillen tussen adel, vrouwen of mensen met een beperking? Confronterend soms en fijn om dit met mijn boekenclub binnenkort te kunnen bespreken.
Ik heb lang over dit boek gedaan. Het was mijn 'beneden'boek en eigenlijk was het daar niet geschikt voor. Veel hoofdpersonen en informatie. Houd je van geschiedenis, gezet in een wereld die je kent. Dan is dit boek zeker tof!