Gaza. Rzecz o kulturze eksterminacji

by Paweł Mościcki

Książka jest próbą odpowiedzi na pytanie, jak to możliwe, że dokonująca się na naszych oczach zbrodnia ludobójstwa na Palestyńczykach odbywa przy aprobacie i wsparciu najważniejszych zachodnich państw i instytucji oraz obojętności większości zachodniej opinii publicznej. Zdaniem autora taka postawa jest przejawem tworzonej od dekad kultury, w której pewne rodzaje ludobójstwa zostały znormalizowane i nie budzą już etycznego odruchu. Analizując poszczególne warstwy kultury eksterminacji, jak sam ją nazywa, Paweł Mościcki sięga do historii i filozofii, czerpie z dyskusji dotyczących spuścizny Holokaustu i kolonializmu, polityki międzynarodowej i badań nad nowoczesnymi technologiami. Przede wszystkim zaś konfrontuje nas ze skutkami instrumentalizacji hasła „nigdy więcej” i konkretnymi – ideologicznymi, medialnymi i politycznymi – formami zachodniego współudziału w zagładzie Strefy Gazy.

Genres: Nonfiction, War, Polish Literature, Poland

256 pages, Paperback

First published June 24, 2025

Reviews

[Elwira Księgarka na regale · Rating 5 out of 5]

Oto najważniejsza książka pierwszej połowy tego roku. Przeczytasz i nic nie będzie już takie samo. Przeczytałam i muszę się po niej pozbierać, jeśli to w ogóle jest możliwe. Paweł Mościcki oprócz wyjaśnienia konfliktu, która trwa od dekad, wskazuje na liczne współwiny zachodniego świata oraz ukazuje w jaki sposób znormalizowano ludobójstwo dziejące się na żywo na oczach wszystkich.

Ta książka tak bardzo obnaża obłudę, hipokryzję i milczenie Zachodniego świata, że w całości staje nam w gardle i wywołuje odruch wymiotny. Mościcki wysnuwa niewygodną, ale potrzebną hipotezę i analizuje lata kultury, która doprowadziła dziś do tego, że wykształciło się w ludziach ciche przyzwolenie na cierpienie drugiego człowieka. Z niebywałą szczegółowością, autor analizuje echa Holokaustu, kolonializmu, polityki międzynarodowej oraz najnowszej technologii, które razem nałożyły się na niepokojący i skuteczny rozwój kultury eksterminacji, która próbuje zmieść Palestyńczyków z powierzchni ziemi.

„Nie potrzeba nam innego końca świata.” - pisze Mościcki. My już go przeżywamy i jesteśmy jego świadkami. Powoli się budzimy, świat coraz mniej używa eufemizmów, ale droga wciąż daleka do prawdy, do jakiegokolwiek rozwiązania. Paweł Mościcki zostawia nas z niewygodnymi prawdami, otwiera nam oczy i nie pozwoli ich już nigdy zamknąć. Czyni z lektury tej książki tak bardzo potrzebny akt obywatelskiego nieposłuszeństwa.

Gdyby książki mogły zmieniać świat, to ta książka, by to zrobiła. Lektura obowiązkowa.

Odważysz się zmierzyć z treścią tej książki i jej brzemieniem?

[Anna Wilczyńska · Rating 4 out of 5]

3.5
Forma - pod koniec drażniąco rozciągnięta. Overall - ok, ale warto najpierw sięgnąć po Palestyńczyków/nki, a jest z czego wybierać nawet po polsku.

[Paoletta · Rating 5 out of 5]

Wstrząsajace jak skrupulatnie zaplanowanym działaniem jest eksterminacja Gazy. Trochę brakuje mi słów, żeby dobrze opisać o jaki poziom wstrząsania mi chodzi, ale co jakiś czas trzeba ją odłożyć i powiedzieć z oburzeniem "o kurwa, o ja pierdolę".

Ale książka nie traktuje jedynie o Gazie, wywleka też szerszy problem tego, że żyjemy w cywilizacji nagminnie zamiatającej pod dywan. I kiedyś ta szafa z upchniętymi w niej na szybko zbrodniami i winami się wreszcie otworzy i nas zasypie. Możliwe że prędzej niż później.

[Mateusz Buczek · Rating 5 out of 5]

Lektura obowiązkowa.

[Maciej Jaszczuk · Rating 4 out of 5]

Książka bezkompromisowa i radykalnie lewicowa, czyli taka, jakie lubię. Można się nie zgadzać z konkretnymi fragmentami — np. ten o wszechwładzy technologii wydawał mi się przesadzony — ale główna myśl, czyli osadzenie ludobójstwa w Gazie na tle całokształtu nowoczesnej historii, kultury, społeczeństwa Izraela oraz Zachodu, jest zarówno poznawczo płodna, jak i politycznie donośna. Inną, być może najbardziej wartościową częścią książki, jest wykazanie przekłamań i niedopowiedzeń o ataku Hamasu oraz ukazanie szczegółowo pełnoskalowości ludobójstwa w Gazie. Rola autora polegała tu na selekcji oraz zestawieniu faktów w zwartych tekstach, ale nie da się przecenić tej pracy konsolidacji i unaocznienia, w momencie, kiedy świadectwa i ustalenia są rozsiane po różnych mediach, przemilczane i ukrywane przez algorytmy. Nie spodziewałem się tak szybko tak bezkompromisowej książki polskiego autora ani tak ciepłego przyjęcia tak bezkompromisowej książki przez polską publikę. Bardzo miła niespodzianka, choć okoliczności są tragiczne.

[Hubert Szotek · Rating 5 out of 5]

świetna praca

[Wciągam Książki Nosem · Rating 4 out of 5]

4,5*
Mimo paru wad, które lokuję w pewnych konkretnych poglądach autora, z którymi ja akurat nie koreluje (no sorry, przywoływanie w takiej książce jako pozytywnego przykładu ZSRR, to jak jakiś strzał w stopę odbezpieczona strzelba wuja po pijaku, ale to nie tylko to!), jest to jeden z najlepszych przeczytanych przeze mnie esejów w tym roku, z pewnością bardzo wnikliwy, celny i dający do myślenia.

[wendyhey · Rating 3 out of 5]

to dla mnie książka z kategorii "przypominamy: z ludzkością jest źle" (i to prawda). nie czyta się łatwo, nie jest to lektura wygodna - ale chyba mimo wszystko warto się zmęczyć

nie traktowałabym jednak tej książki jako podręcznika/wyznacznika opinii. tu ciekawy komentarz na ten temat: https://www.facebook.com/share/p/16dS...

(minusik od orientalistki-hebraistki za brak konsekwencji w transliteracji...)

[kapsel · Rating 5 out of 5]

wstrząsająca, momentami niełatwa w czytaniu, ale niesamowicie ważna. jest nie tyle opisaniem samych wydarzeń co narracji i sposobu w jaki o gazie, palestyńczykach i izraelu się mówi. trudna i niewygodna w odbiorze. wskazuje potworną hipokryzję w narracji dotyczącej wydarzeń takich jak ludobójstwa w Buczy czy Irpieniu, a trwającej od dekad sukcesywnej eksterminacji Palestyńczyków. jest to próba odpowiedzi na pytanie dlaczego świat daje na tą zbrodnię przyzwolenie i skąd bierze się 'kultura eksterminacji'. książka podważa moralną wyższość społeczeństw zachodu, zadając pytanie jak wyglądałaby historia pisana przez hipotetyczne, zwycięskie kraje 'globalnego południa '. wreszcie odnosząc się do tragedii Zagłady pokazuje jak okrutnie wykrzywione zostało hasło "nigdy więcej".

[arkadiusz wawrzyniec · Rating 5 out of 5]

Bardzo dobra.

[Monika · Rating 3 out of 5]

3,5

[Zosia]

Nie czułabym się komfortowo oceniając te książkę w gwiazdkach. Uważam, że to lektura obowiązkowa, pomimo tego, że do najłatwiejszych nie należy i nie czyta jej się najprzyjemniej (nie tylko ze względu na treść).

[Paweł · Rating 1 out of 5]

Mega słabo napisane przez kolesia, który nauczył się obsługiwać wyszukiwarkę AI i zalewa bez ładu i składu spamem. Napisane jednostronnie, z dużymi uchybieniami historycznymi i merytorycznymi. Nie polecam. Sam nie doszedłem do końca.

[Janka · Rating 1 out of 5]

Przyznam, że mam duży problem z tą publikacją. Została zaprezentowana jako książka z mocnym zacięciem akademickim, przeznaczona dla osób wchodzących w temat konfliktu palestyńsko-izraelskiego. Niestety, lektura rozwiała te oczekiwania – co tym bardziej mnie dziwi, ponieważ mam duży szacunek do Wydawnictwa Karakter.
Książka pozbawiona jest analitycznego charakteru, którego się spodziewałam. Pojęcia nie są jasno zdefiniowane ani precyzyjnie ugruntowane w badaniach. Liczne cytowania nie przekładają się na rzetelne opracowanie, za to całość przesycona jest ogromnym ładunkiem emocjonalnym. Momentami miałam wrażenie, że czytam manifest, a nie próbę analizy. Nie jestem też w stanie zgodzić się z pojęciem „kultury eksterminacji” w takim ujęciu, w jakim przedstawia je autor. Owszem, narracje o ludobójstwie czy katastrofie są infantylizowane (o zgrozo, "Tatuażysta w Auschwitz"), co jest poważnym problemem. Jednak nie zgodzę się z tym, że na świecie ludzie ignorują i to co dzieje się w Gazie, że ta wojna NIKOGO nie porusza. Może to tylko moja bańka, ale zdaje się, że aktualnie mówi się o tym konflikcie więcej niż kiedykolwiek.

Przyznam, że nie dotarłam do końca. Styl pisania – silnie nacechowany emocjonalnie – stał się dla mnie trudny do zniesienia. Autor określa mówienie o traumie izraelskich żołnierzach zniszczonych tym co widzieli i co kazano im robić, zmagających się z samobójstwami, jako „fabrykowanie empatii”. Nie należy o nich mówić w ogóle, ponieważ "żołnierze izraelscy nie "doświadczają" w Gazie okropności, lecz ich dokonują" (str. 169). Według autora każdy, kto choćby wspomni o niemoralnych działaniach Hamasu, rzekomo odbiera Palestynie prawo do obrony i powiela izraelską propagandę, tym samym legitymizując ludobójstwo. Moim zdaniem to nadużycie – krytyka Hamasu nie przekreśla przecież zasadności oporu Palestyńczyków wobec okupacj.

Mam wrażenie, że głównym celem autora było wzbudzenie w czytelniku poczucia winy. I żeby było jasne, zabieg ten często jest bardzo wartościowy. Uważam, że niekiedy ludzie powinni się skonfrontować ze wstydem za swoją obojętność czy zachowanie, ale w tym przypadku zabrakło równowagi między emocją a refleksją. Przedstawiona perspektywa nie poszerza wiedzy o konflikcie, lecz upraszcza go do schematu „dobry – zły”, co zamyka dyskusje.

Chcę podkreślić, że moje własne poglądy są propalestyńskie i uważam, że Izrael dopuszcza się ludobójstwa. Jednak ta książka nie pomaga lepiej zrozumieć tematu. Wręcz przeciwnie – pokazuje, jak chętnie ludzie uciekają w czarno-białe narracje. Dla mnie to zbyt duże uproszczenie wobec tak wielopoziomowego i dramatycznego konfliktu.

[MM1990 · Rating 4 out of 5]

Najwyżej należałoby ocenić te fragmenty książki, w których autor na czynniki pierwsze rozkłada manipulacje i kłamstwa dotyczące ludobójstwa w Strefie Gazy oraz całego izraelsko-palestyńskiego konfliktu. Zasadniczo w europejskim dyskursie jest to niezwykle kontrowersyjne, ponieważ w głównym nurcie polityki i mediów jednoznacznie udzielono poparcia Izraelowi. Tymczasem Paweł Mościcki celnie wskazuje na brak symetrii między działaniami Izraela i Hamasu, a także na często kłamliwe przedstawianie wszystkich związanych z tym wydarzeń.

Na pewno w polskiej debacie publicznej nie jest też łatwo atakować środowiska progresywne. Autor omawianej publikacji pokazuje tymczasem, że sam Izrael jest ukazywany jako postępowe państwo wbrew swojemu rzeczywistemu, faszyzującemu charakterowi.

Nieco gorsze są części książki, w których pobrzmiewa zbyt daleko idący antykolonializm autora. Wydaje mi się, że nie bierze on pod uwagę faktu, iż kraje zachodnie od dziesięcioleci dokonują w tej sprawie samobiczowania, niekiedy przekraczając całkowicie granice absurdu, co można było zauważyć przy okazji funkcjonowania ruchu "Black Lives Matter". Zabawnie brzmią też ostrzeżenia przed rzekomo rozwijającym się na całym świecie faszyzmie,.

Mimo fragmentów, z którymi można podjąć rozbudowaną polemikę, publikacja jest na pewno godna uwagi jako przeciwwaga dla pro-izraelskiej propagandy w mediach.

[Paulina Wiatr · Rating 5 out of 5]

Ciężko było mi skończyć tą książkę - zarówno przez wagę emocjonalną poruszanego tematu - ale też przez drobnostkowe rozbijanie przez autora na czynniki pierwsze kultury eksterminacji i jak “nigdy więcej” mogło się teraz powtórzyć i to z potomkami byłych ofiar jako zbrodniarzami. Ale cieszę się że udało mi się dojść do końca, bo czuję że widzę więcej i jestem w stanie w bardziej poinformowany sposób rozmawiać na temat ludobójstwa w Gazie.

Pierwsze części skupiają się na głównie opisach jak funkcjonuje i współczesny syjonizm i co się wydarzyło 7 października, ale potem przechodzimy w bardziej zniuansowane historyczno-socjologiczne podejście, które daje głębię analizie. Jesteś w stanie zauważyć że aktualne ludobójstwo nie wzięło się nagle po 7.10 ale jest efektem dekad prześladowań Palestyńczyków; widzisz dlaczego “moralny Zachód” nie reaguje i jak w wielu innych sytuacjach Izrael używał Shoah jako “karty wyjścia z więzienia” bez konsekwencji

Przede wszystkim też czytając to byłam tak niesamowicie zła i sfrustrowana jak możemy żyć w świecie który na to przyzwala i niezależnie na ile demonstracji chodzę to nic się nie zmienia.

[Paula · Rating 4 out of 5]

bardzo dobry i potrzebny esej o Gazie i o tym, co świat pozwolił uczynić z tym miejscem. z pewnością pomoże wielu osobom lepiej zrozumieć to, co aktualnie dzieje się na oczach całego świata i dlaczego nikt nie śpieszy się, by to transmitowane na żywo ludobójstwo zakończyć. Izrael zorganizował, zaplanował i dokonał ludobójstwa i każda przeczytana publikacja na ten temat to forma protestu i sprzeciwu przeciwko jego bezkarności.

chociaż codziennie dochodzą do nas coraz gorsze wiadomości i każdy dzień udowadnia, że tak, może być gorzej, to to, czego potrzebuje Palestyna, to pamięć o niej, nazywanie tej zbrodni po imieniu, wymaganie od polityków jasnych deklaracji i potępianie milczenia.

bardzo polecam recenzję Natalii Pitali, która o Gazie wie znacznie więcej niż przeciętny czytelnik i z której uwagami krytycznymi w większości się zgadzam: https://smutnapomarancza.pl/artykul/g...

[Maria · Rating 4 out of 5]

3,5/5
Super połowa książki, wstrząsająca i uświadamiająca wiele rzeczy. Natomiast słabszy filozoficzny koniec. Rozumiem, że jest to esej, ale czytanie go w pewnym momencie było męką. Nie trzeba używać topornych filozoficznych sformułowań, odwoływać się do aż tak wielu różnych autorów (może tak wyglada filozoficzna proza? czytałam jedynie Fanona, według mnie autor na siłę się do niego upodabnia), czy nawiązania do przestarzałego Freuda, na dodatek błędnego. Moim zdaniem taka książka powinna być napisana dla wszystkich, palestyńscy autorzy nie używają tak wystudiowanych sformułowań, dzięki czemu ich lektura jest bardziej przystępna (a nadal wstrząsająca).

[Wiktoria J. Żebrowska · Rating 5 out of 5]

Kiedy termin ludobójstwa zostaje zarezerwowany dla jednej nacji, wybacza się wszystko celem wiecznego zadośćuczynienia. Dziś w obliczu zagłady Palestyńczyków, zachód zamyka oczy, w imię business as usual. Jest to nie tylko potwarz dla palestyńskich ofiar, ale także dla 6 milionów ofiar Zagłady, którym obiecaliśmy NIGDY WIĘCEJ. To hasło przestało być uniwersalne, bo Zagłada odbywa się na naszych oczach, a rządy europejskich państw zamykają je tak wtedy, jak i dziś. Jest to lektura smutna i trudna, ale obowiązkowa.

[Franek Grudnik · Rating 4 out of 5]

Na pewno wymaga skupienia podczas lektury, jako że autor praktycznie co drugie zdanie wprowadza nowe pojęcie albo perspektywę badawczą. Chciałoby się może, żeby ostateczne refleksje były nieco bardziej pogłębione i nie sprowadzały się jedynie do porady, aby myśleć niezależnie, ale nie licząc tego zastrzeżenia to piekielnie inteligentna, napisana z dużą ilością erudycji książka. Czuję, że wiele z obserwacji oraz zaproponowanych tez zostanie ze mną na długo.

[Aleksander · Rating 4 out of 5]

Bardzo dobry esej o ludobójstwie w Palestynie, w pewnym sensie "debunkujący" medialne i polityczne mity wobec sytuacji Palestyńczyków oraz syjonizmu.

Od strony redakcyjnej odczuwam jednak rozczarowanie - trzy różne wersje zapisu imienia i nazwiska Mahmuda Darwisza? I pomylenie Rudolfa Hessa z Rudolfem Hössem? Eh.

[Lena · Rating 5 out of 5]

Genialna książka. Bezkompromisowo nazywa, rozkłada na czynniki pierwsze to, co więkoszości nie przejdzie przez usta i co z trudem w ogóle da się pomieścić w głowie. To jest po prostu książka czynu.

[Weronika · Rating 3 out of 5]

3,5

[Matilda · Rating 4 out of 5]

Książka trudna, niewygodna, bezkompromisowa ale myślę że jednak warta przeczytania.

[Julka]

Bez gwiazdek.
Styl pisania momentami był dla mnie trudny do przyswojenia.

[Selen · Rating 5 out of 5]

Książka, którą obowiązkowo powinien przeczytać każdy.

[meriidies]

to samo co z mieczem kaigenu, wiem ze to trudna ksiazka i nie mam obecnie na nią przestrzeni