Je bent 38 en je leven lijkt op je timmert aan de weg in je droombaan, je hebt een stabiele relatie en je weet ongeveer wie je bent. Tot je op een dag wakker wordt met een overdonderend besef van zinloosheid. Je besluit dat het anders moet. Maar wat wil je dan? Het overkwam Lot Vekemans. Tegenwoordig is ze een van de succesvolste toneelschrijvers van Nederland, maar op haar 38e voelt dat pad als een dood spoor. Ze gooit het roer om, stopt met schrijven en koopt met haar geliefde een herberg in Appelscha. En dan doet zich een paradox juist nu zij zich heeft terug getrokken, klopt de toneelwereld harder aan haar deur. Lot besluit een zelfonderzoek aan te gaan naar haar wensen, interne belemmeringen en de omgang met het oordeel van anderen. Terwijl bijna twee decennia verstrijken, een relatiebreuk, nieuwe liefde en talloze toneelstukken plaats vinden, groeit gaandeweg een besef. Het gaat in het leven niet om het vermijden van tegenstellingen, maar om het omarmen ervan. Wat wil je dan? gaat over die momenten dat je je afvraagt of het wel klopt wat je aan het doen bent en over wat er gebeurt als je die vraag serieus neemt.
Ik hou van de toneelteksten van Lot Vekemans. Met de komst van 'Wat wil je dan', hoopte ik op een magische inkijk in het tot stand komen van haar onvergetelijke stukken. In het boek zet ze de hobbelige weg die ze de afgelopen decennia heeft gevolgd compact uiteen. De lezer wordt meegenomen langs de knooppunten van haar bestaan: dieptepunten in Friesland, ontsnappingen naar de Spaanse kust en een nieuw begin in Drenthe. Alles wordt nogal feitelijk verteld, waardoor het boek meer weg heeft van een uit de kluiten gewassen blogpost dan een stuk literatuur. Van de door de achterflap beloofde poëtische reflectie heb ik minder gezien dan ik hoopte: op een enkele uitzondering na komt de meeste poëzie uit goedgekozen quotes van anderen.
De grootste moeite had ik in het meegenomen worden in het proces van de auteur. Haar strubbelingen worden aangevlogen met esoterische coaches, obscure onwetenschappelijke modellen en nogal idiosyncratische oplossingen. Na een zin over haar eigen weerstand bij de kennismaking met een nieuw model, lost deze weerstand na overgave direct op en ziet ze het licht. Het is een kwestie van meebewegen. Allemaal prima, maar enkele aangehaalde figuren zitten wel erg in de hoek van de alternatieve geneeswijzen. De warm bezongen televisiedokter Roy Martina heeft ooit een cd uitgebracht die onder andere helpt "om je lichaam van kankercellen te ontdoen". Dat wordt niet in het boek aangehaald, maar hoe helpend ook, dit soort mensen mogen wat mij betreft niet kritisch genoeg bekeken worden. Dat proces krijg je geen echt inzicht in. Het gebeurt allemaal gewoon.
Is het dan allemaal ruk? Nou, niet per se. Het boek leest lekker weg, bijvoorbeeld. Het hoofdstuk over omgaan met kritiek vond ik indrukwekkend (het heeft me doen twijfelen überhaupt een recensie te schrijven). Maar al met al is het relaas voor mij enerzijds te feitelijk en anderzijds te zweverig om echt indruk te maken.
Uiteindelijk vraag ik me vooral af wat voor boek dit zou moeten zijn. Het is niet verkleed als een zelfhulpboek, maar voelt vaak wel zo. Op veel plekken is het niet verhalend en compleet genoeg voor autobiografie of memoires, niet narratief genoeg om door te kunnen gaan voor een essaybundel en te letterlijk om voor litertaire non-fictie door te gaan. "Wat wíl je dan"? Zou ik aan het boek willen vragen.
Mede door die diffuse vorm ben ik met verkeerde verwachtingen aangetreden bij het lezen. En ik heb er genoeg van begrepen om te snappen dat dat dus aan mij ligt. Dat als ik het boek gewoon zou kunnen laten zijn, zonder oordelen, ik een veel prettiger leeservaring gehad zou hebben. Helaas, het is er niet in geslaagd om mij daartoe te prikkelen.
Ik heb het boek zonder verwachtingen en oordeel gelezen en dat beviel me prima. Lot heeft een periode beschreven waarbij ze in haar eigen leven met ups en downs wijsheid haalt bij diverse mensen die over dingen hebben nagedacht, boeken hebben geschreven, trainingen hebben ontwikkeld of levensvisies. De een spreekt me meer aan dan de ander, zoals dat altijd gaat. Ik zat met m’n potlood klaar om zinnen te onderstrepen. Ook ik ben een lerend mens en als ik mezelf als een experiment beschouw is en geen goed of fout (zoals in een van de hoofdstukken wordt geschreven) en eigenlijk zijn sterren geven aan dit boek met een korrel zout te nemen.
"Op je eigen pad kan je niet verdwalen" en andere fijnzinnige citaten over kritiek krijgen en omgaan met je eigen hindernissen in creatieprocessen, of zo las ik het boek. En dat was heel proces-bevorderend. En herkenbaar. Al is mijn leven helemaal anders dan dat van Vekemans.
Als Lot Vekemans, die geweldig goed theater schrijft, in haar beschouwende ‘Wat wil je dan?’ vanuit persoonlijke ervaringen over haar eigen (schrijvers)twijfels vertelt, lees ik gretig. Naar het einde van het boek toe worden de korte hoofdstukken wat abstracter, maar ik hou een handvol adviezen voor het (schrijvers)leven over.
Dit boek werd aangeraden, maar ik werd er niet door bevangen. De combinatie van persoonlijke zoektocht en theoretische onderbouwing deed me weinig. Ik vond de schrijver een leuk mens maar dit boek helaas niet.