Από την Απελευθέρωση στα Δεκεμβριανά: Μια τομή στην πολιτική ιστορία της Ελλάδας

by Προκόπης Παπαστράτης (Editor +), Μιχάλης Π. Λυμπεράτος (Editor +), Λη Σαράφη (Editor +)

Πρακτικά ημερίδας 19-23 Νοεμβρίου 2014.

Οι ανακοινώσεις του τόμου εντάσσονται στο ευρύτερο φαινόμενο της Απελευθέρωσης που εκείνη την περίοδο βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη στην Ευρώπη. Η περίοδος που εξετάζεται είναι χρονικά περιορισμένη, αλλά εξαιρετικά πυκνή σε γεγονότα, επειδή η αποκατάσταση της κανονικότητας και των κρατικών δομών είχε υπονομευθεί εκ των προτέρων από πολιτικούς σχεδιασμούς που επέβαλαν απόλυτη προτεραιότητα στην αποκατάσταση του προπολεμικού πολιτικού συστήματος ερήμην του ελληνικού λαού. Στο πλαίσιο αυτό οι ανακοινώσεις του Συνεδρίου φιλοδοξούν να εξετάσουν μία περίοδο όπου μία κοινωνία καλείται να διαχειριστεί την ελευθερία της σύμφωνα με τις αρχές που έχει θεσπίσει η Χάρτα του Ατλαντικού μέσα όμως σε συνθήκες που ουσιαστικά άφηναν περιορισμένα περιθώρια δράσης. Οι ανακοινώσεις εξετάζουν το πέρασμα από την αναμονή της ελευθερίας στις πρώτες προσπάθειες διαχείρισής της, όταν οι ελπίδες και οι προσδοκίες έρχονται αντιμέτωπες με την πραγματικότητα όπως αυτή διαμορφώνεται από ποικίλα πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα.

Η πορεία προς την Απελευθέρωση και την εκδήλωση της κρίσης, που όμως σοβεί από την αρχή και εντείνεται στη διάρκεια της κατοχής, συγκροτούν το πλαίσιο μέσα στο οποίο εξετάζονται ειδικότερα θέματα.

724 pages, Paperback

First published June 22, 2017

About the author

Ο Προκόπης Παπαστράτης είναι Ομότιμος Καθηγητής Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και διδάκτωρ ιστορίας του London School of Economics and Political Science. Εργάστηκε ως επιστημονικός συνεργάτης στο Κέντρο Ερεύνης Ιστορίας του Νεότερου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών. Δίδαξε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης (1985-1988). Οι έρευνες του στρέφονται γύρω από θέματα ελληνικής και ευρωπαϊκής ιστορίας στον 20ο αιώνα.

Έχει δημοσιεύσει άρθρα σε συλλογικούς τόμους και επιστημονικά περιοδικά στην Ελλάδα και το εξωτερικό, έχει συμμετάσχει σε διεθνή συνέδρια. Έχει οργανώσει διεθνή συνέδρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Πρόσφατα Συνέδρια στο Πάντειο: Αριστερά και Αστικός Πολιτικός Κόσμος 1940-1960. (17-20 Απριλίου 2013) και Από την Απελευθέρωση στα Δεκεμβριανά. Μία τομή στην πολιτική ιστορία της Ελλάδας. (19-23 Νοεμβρίου 2014).

Reviews

[Vangelis Kolomitrousis · Rating 5 out of 5]

Το βιβλίο «Από την Απελευθέρωση στα Δεκεμβριανά: Μια τομή στην πολιτική ιστορία της Ελλάδας» συνιστά έναν συλλογικό επιστημονικό τόμο υψηλής ιστορικής αξίας. Μέσα από εξήντα εισηγήσεις ιστορικών, εξετάζεται με τεκμηριωμένο και πολυφωνικό τρόπο η σύνθετη μετάβαση της ελληνικής κοινωνίας από τη ναζιστική κατοχή στην απελευθέρωση, καθώς και η βαθιά πολιτική κρίση που οδήγησε στα Δεκεμβριανά του 1944. Το έργο φωτίζει τις διαφορετικές όψεις αυτής της κρίσιμης περιόδου, από τις κοινωνικές δυναμικές της Αντίστασης και τις θεσμικές μετατοπίσεις, μέχρι την άνοδο των πολιτικών εντάσεων που διαμόρφωσαν την ελληνική πολιτική σκηνή για δεκαετίες.

Ένα βασικό πλεονέκτημα του τόμου είναι ότι απομακρύνεται από τη στενά αθηνοκεντρική προσέγγιση και εξετάζει την ελληνική επαρχία, αποκαλύπτοντας πώς η απελευθέρωση εκφράστηκε με διαφορετικούς τρόπους από τόπο σε τόπο. Οι τοπικές κοινωνίες δεν ήταν παθητικοί δέκτες των εξελίξεων, αλλά ανέπτυξαν θεσμούς, μορφές αυτοδιοίκησης και δίκτυα αντίστασης με ιδιαίτερη κοινωνική δυναμική. Μέσα από τέτοιες αναλύσεις, το βιβλίο ενισχύει την κατανόηση της ιστορικής περιόδου ως πλέγματος περιφερειακών και εθνικών εξελίξεων, και όχι απλώς ως χρονικού μιας προδιαγεγραμμένης σύγκρουσης.

Οι εισηγήσεις δεν αποφεύγουν τα δύσκολα ερωτήματα: πώς διαχειρίστηκε η Αντίσταση την εξουσία μετά την αποχώρηση των κατακτητών; Ποιος ήταν ο ρόλος των βρετανικών δυνάμεων και της ελληνικής κυβέρνησης εξόριστης νομιμότητας; Πώς λειτούργησαν τα δικαστήρια των δωσιλόγων και ποιοι τελικά ωφελήθηκαν από την πολιτική μετάβαση; Η συλλογική μελέτη προσφέρει απαντήσεις χωρίς ιδεολογικές ευκολίες, φωτίζοντας την πολυπλοκότητα της εποχής.

Συνολικά, το έργο συνιστά μια απαραίτητη συμβολή στη μελέτη της νεότερης ελληνικής ιστορίας, όχι μόνο για την αδιαμφισβήτητη επιστημονική του πληρότητα, αλλά και για την ειλικρινή του διάθεση να κατανοήσει τις αντίρροπες εντάσεις που γέννησαν τον Εμφύλιο. Δεν πρόκειται απλώς για μια αποτίμηση γεγονότων, επιδιώκει συστηματικά μια σοβαρή εμβάθυνση στις δομές και τις αντιθέσεις που καθόρισαν την Ελλάδα για το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα.

[Γιάννης Πετρής · Rating 4 out of 5]

Μια συλλογική προσπάθεια στην οποία εξετάζεται η κρίσιμη περίοδος από την απελευθέρωση έως τα Δεκεμβριανά του 1944 μέσα από ποικίλες θεματικές και προσεγγίσεις. Βασισμένο σε πρακτικά συνεδρίου, συγκεντρώνει μελέτες για την πολιτική, κοινωνική και διεθνή διάσταση των γεγονότων, αναδεικνύοντας τη ρήξη που σηματοδότησε η εποχή αυτή για το ελληνικό κράτος και την κοινωνία. Η πολυφωνία των ερευνητών προσφέρει πλούτο οπτικών και αναλυτικό βάθος, αν και η έκταση και η επιστημονική φύση του τόμου τον καθιστούν απαιτητικό για το μη εξειδικευμένο κοινό. Συνολικά πάντως, είναι ένα έργο αναφοράς για όσους επιδιώκουν μια σε βάθος κατανόηση της κρίσιμης αυτής ιστορικής καμπής.