Ο αλύγιστος

by Κώστας Κοτζιάς

Το μυθιστόρημα "ο Αλύγιστος" δεν είναι απλώς μια δουλειά ολοκλήρωσης του βιβλίου μου "Επί εσχάτη προδοσία" που είχε κυκλοφορήσει πριν από τη δικτατορία. Αν και στηριγμένο στο ίδιο υλικό πρόκειται στην ουσία για άλλο βιβλίο. Στο "Επί εσχάτη προδοσία" ο αναγνώστης δεχότανε μέσα από ένα πλασματικό ήρωα την ιδιότυπη καταγραφή ενός "σοκ" ύστερα από μια άδικη, παράλογη και εξωφενική κατηγορία - αυτός ήταν ο στόχος του βιβλίου την εποχή που γράφτηκε. Όσο κι' αν στάθηκε τότε αφορμή, με το θόρυβο που προκάλεσε, για γόνιμες ίσως συζητήσεις πάνω σε μερικά καφτά θέματα, όπως π.χ. της κομματικότητας κ.λ.π., έπαψα πολύ γρήγορα να το θεωρώ σαν τελειωμένο έργο μου. Ήτανε περσότερο ένα πρόπλασμα μυθιστορήματος από το οποίο έλειπε ο κεντρικός ήρωάς του.

Μέσα από τον πυκνό δραματικό μύθο έπρεπε σιγά σιγά να πλαστεί μια λογοτεχνική μορφή εμπνευσμένη από την τραγικότερη ίσως μορφή και μια από τις ηρωικότερες του κινήματός μας. Εννοώ τον Νίκο Πλουμπίδη. Έπρεπε να δοθεί σε βάθος και πειστικά αυτό που γράφει γι' αυτόν ο "Ριζοσπάστης" 14 Αυγούστου 1975, 21η επέτειο της εκτέλεσής του. "Ξεπερνώντας με υπέροχο μοναδικό τρόπο το προσωπικό του δράμα, μέχρι την τελευταία του στιγμή όλες οι σκέψεις του, τα λόγια του, τα γραφτά του ήταν για το κόμμα του, το ΚΚΕ, στο οποίο είχε ακλόνητη πίστη τόσο για τη δική του προσωπική δικαίωση όσο και για τη δικαίωση και το θρίαμβο των ιδανικών του κόμματος του οποίου στάθηκε άξιο κι' εξαίρετο ηγετικό στέλεχος".

Ο "Αλύγιστος" φυσικά, δεν αποτελεί βιογραφία. Ο ήρωας του μυθιστορήματος είναι λογοτεχνικός και κάθε λογοτεχνικό έργο έχει το δικό του τρόπο να πλάθει τους ήρωές του. Ο μύθος του είναι μια σε βάθος -πες τη φανταστική- περιγραφή της πορείας του κεντρικού ήρωα από τη στιγμή της καταγγελίας μέχρι το "πυρ" του εκτελεστικού αποσπάσματος. Ακριβώς για τη δημιουργία της κατάλληλης ατμόσφαιρας αυτής της "πορείας" και του κλίματος της εποχής το υλικό, δηλαδή, χρόνος καταγγελίας, αίτια σύλληψης, μέτρα παρανομίας κ.λ.π. οργανώθηκαν με τρόπο που να δίνουν στον αναγνώστη την εσωτερική ανάπτυξη του ήρωα. Ολοκληρώνοντας το παλιό βιβλίο μου, δεν προσπάθησα να δώσω ένα σχηματικό ημίθεο αλλά έναν Άνθρωπο με κεφαλαίο στη μορφή του αγωνιστή.

(Κώστας Κοτζιάς, από την παρουσίαση της έκδοσης)

228 pages, Paperback

First published January 1, 1964

About the author

Ο Κώστας Κοτζιάς τελείωσε το Γυμνάσιο στο Λεόντειο Λύκειο και γράφτηκε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, διέκοψε όμως τις σπουδές του στον τελευταίο χρόνο και μετά από μια περίοδο ενασχόλησης με οικοδομικές επιχειρήσεις, στράφηκε στη δημοσιογραφία και τη λογοτεχνία. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής εντάχτηκε στην ΕΠΟΝ και το ΕΑΜ. Το 1946 συνεργάστηκε με το περιοδικό Ελεύθερα Γράμματα και δημοσίευσε το θεατρικό έργο Το Ξύπνημα. Το 1947 συνεργάστηκε με την Ομάδα των Νέων Λογοτεχνών στην έκδοση του περιοδικού Θεμέλιο. Υπήρξε συνιδρυτής του Ρεαλιστικού θεάτρου (1949) μαζί με τον Γιώργο Γιαννίδη, στο οποίο λειτούργησε και ως σκηνοθέτης. Ανέλαβε τη στήλη της θεατρικής κριτικής στις εφημερίδες Δημοκρατική (1950) και Δημοκρατικός (1951). Συνεργάστηκε επίσης με τις εφημερίδες Ανεξάρτητος Τύπος, Αυγή, Ριζοσπάστης (μετά τη μεταπολίτευση ως ανταποκριτής στη Ρωσία) και με το περιοδικό Επιθεώρηση Τέχνης. Μετά την επιβολή της δικτατορίας του Παπαδόπουλου κατέφυγε στη Μόσχα, από όπου ανέπτυξε αντιδικτατορική δράση με αποτέλεσμα να του αφαιρεθεί μέχρι τη μεταπολίτευση η ελληνική ιθαγένεια. Μετά το 1974 η ζωή του μοιράστηκε ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Ρωσία. Στη Ρωσία πέθανε το 1979 από διάτρηση στομάχου. Η πρώτη εμφάνιση του Κώστα Κοτζιά στο χώρο της λογοτεχνίας πραγματοποιήθηκε το 1957 με τη δημοσίευση το μυθιστόρημα Ο καπνισμένος ουρανός που τιμήθηκε με το Α΄ Βραβείο του Δήμου Αθηναίων. Συνολικά η πεζογραφική του παραγωγή αποτελείται από πέντε μυθιστορήματα, τα δύο (Επί εσχάτη προδοσία και Αίγιστος) με θέμα εμπνευσμένο από την υπόθεση Πλουμπίδη. Ασχολήθηκε επίσης με τη λογοτεχνική μετάφραση, τις διασκευές λογοτεχνικών έργων για το θέατρο. Έργα του μεταφράστηκαν στα γαλλικά, ιταλικά, γερμανικά, σουηδικά, τσέχικα, ρωσικά, ουγγρικά και βουλγάρικα.

Reviews

[Nikos Karagiannakis · Rating 5 out of 5]

Είναι λίγα τα βιβλία που με έχουν κάνει να ανατριχιάσω διαβάζοντάς τα. Δεν αναφέρομαι σε ιστορίες τρόμου. Ο "Αλύγιστος" του Κώστα Κοτζιά, του κομμουνιστή λογοτέχνη Κοτζιά, είναι η λογοτεχνική εκδοχή της αληθινής ιστορίας μιας από τις ιστορικότερες προσωπικότητες του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, του Νίκου Πλουμπίδη, η οποία διαδραματίζεται σε μία από τις τραγικότερες ιστορικές στιγμές της Ελλάδας, αυτή του μεταπολίτευσης.

Δεν πρόκειται να γράψω κάτι για τον Νίκο Πλουμπίδη. Στο κάτω κάτω υπάρχει πληθώρα κειμένων που περιγράφουν τα γεγονότα. Θέλω μόνο να σταθώ στο λογοτεχνικό κομμάτι. Ο Κοτζιάς είναι ένας αληθινός μαέστρος του λόγου. Η αίσθηση που είχα σχηματίζοντας στο μυαλό μου τις εικόνες και τις συναισθηματικές καταστάσεις που περιγράφει, είναι σαν αυτή που νιώθει ένα μυρμήγκι, στη μέση μιας άδειας πλατείας ενός παραθαλάσσιου χωριού, λίγο πριν σκάσει με απίστευτη δύναμη ένα κύμα τσουνάμι.

Δεν απορώ γιατί ο Κοτζιάς δεν έτυχε της αναγνώρισης που του έπρεπε (τουλάχιστον στις σημερινιές γενιές). Η αιτία είναι παρόμοια με αυτή που στέρησε τη σχολική μόρφωση στον Λουντέμη. Είναι οι πεποιθήσεις του και το ότι στα γραπτά του έβαζε το μαχαίρι στο κόκκαλο, όταν κάποιοι άλλοι βγάζανε φτερό και το ξεσκονίζανε.

Αν κάποιος δεν έχει διαβάσει έργο του, στερεί από τον εαυτό του την ευκαιρία να μπει στο μυαλό ενός από τους μεγαλύτερους έλληνες λογοτέχνες. Πότε όμως δεν είναι αργά...

[Kostas Kanellopoulos · Rating 2 out of 5]

Αγιογραφία τεχνοτροπιας σοβιετικού ρεαλισμού για το Νίκο Πλουμπίδη. Ο σταλινισμός έχει αποδομηθει παντού εκτός από την θρησκευτική σέχτα του ΚΚΕ