Ett stort lidande har kommit över oss: Historien om trettioåriga kriget

by Dick Harrison

För de flesta svenskar är trettioåriga kriget förknippat med Gustav II Adolfs död vid Lützen och de "fornstora dar" då landet blev en stormakt. I andra europeiska länder framställs kriget på ett helt annat, och ofta för svenskarna mindre smickrande, sätt. Tyskar, danskar, holländare, österrikare, schweizare, tjecker, italienare, portugiser, kroater och ungrare har sin bild av detta krig som utvecklades till en global konflikt och i praktiken var ett första världskrig.

Dick Harrisons Ett stort lidande har kommit över oss är den första boken på svenska som tar ett helhetsgrepp på denna 1600-talets väldiga historiska tragedi. Än befinner vi oss på marknivå tillsammans med knektar, nunnor och hantverkare, än får vi i ett fågelperspektiv iaktta de olika krigsskeendena, slagen och truppförflyttningarna.

Dick Harrison målar upp ett väldigt panorama, på samma gång skrämmande och fascinerande. Han visar hur olika regionala konflikter länkas in i varandra, hur kriget drivs vidare av sin egen logik, hur det, när krigskassorna sinar, får föda sig självt genom kontributioner och brutal plundring av civilbefolkningen.


Ett stort lidande har kommit över oss är en lysande berättelse som alla historieintresserade personer kommer att ryckas med av.

Genres: History, Nonfiction, Military History

646 pages, Hardcover

First published September 23, 2014

About the author

Librarian Note: There is more than one author in the Goodreads database with this name.

Dick Harrison is a Swedish historian and currently a professor at Lund's University, Sweden.

Reviews

[Paul Heetebrij · Rating 5 out of 5]

Een oorlog waar de strijd om het geloof overging naar realpolitik. Waar na de vrede van Westfalen de contouren van het huidige Europa zich begonnen af te tekenen. Waarin Zweden een macht van betekenis werd, Frankrijk de rol van machtigste staat overnam van Spanje en Duitsland was verdeeld in koninkrijkjes waarin de keizer geen grote politieke rol meer speelde.

Wat het boek bijzonder leesbaar maakt is het wisselen van perspectief. De grote lijnen worden afgewisseld met korte biografieën en citaten uit diverse dagboeken: Van een huursoldaat, een dominee, een boer, een molenaar, een ambtenaar, een non...

[Geertje · Rating 4 out of 5]

Dit boek uitlezen was een hele bevalling, maar dat heeft alles te maken met de lengte van dit boek (het is echt een baksteen) en niets met de schrijfstijl, die echt heel prettig is (ik kan geen Zweeds, dus ik kan niet beoordelen of de vertaling van Ger Meester goed is, maar hij heeft wel een tekst gecreëerd die heel fijn leest, dus kudos).

Dick Harrison heeft zijn onderzoek goed gedaan en weet op een toegankelijke manier de dertigjarige oorlog, wat echt geen makkelijk conflict is, overzichtelijk weer te geven, zowel vanuit vogelperspectief (militaire en politieke ontwikkelingen) als kikkerperspectief (hoe heeft de gewone burger dit beleefd?). Ik vond vooral dat laatste perspectief interessant.

Voor iedereen die meer wil weten over de dertigjarige oorlog is dit echt het boek om te lezen.

[Harmke · Rating 2 out of 5]

De dertigjarige oorlog. Dat was dus het laatste stukje van de tachtigjarige oorlog dat wij ook wel de ‘Gouden Eeuw’ noemen. En toen was dus de allereerste wereldoorlog. Daar wilde ik wel meer van weten. Helaas gaat Harrison maar in 1 hoofdstuk in op zijn stelling. Waarbij Nederland overigens een hoofdrol speelt omdat wij onze overzeese handel in de Oost en de West gingen uitbreiden omdat de rest druk was met oorlog voeren (lees: minder geld had voor overzeese schermutselingen). De zilvervloot, Brazilië, Indië: allemaal veroveringen dankzij een door oorlog verzwakte tegenstander. Het bedrijfsleven bepaalde toen al de Nederlandse politiek.

De andere hoofdstukken laten vooral zien hoe Europees en vooral hoe rampzalig die dertigjarige oorlog voor iedereen was. Ik vond die hoofdstukken ook wel wat rommelig. Verslagen van veldslagen wisselt Harrison af met verhalen van gewone mensen. Die perspectieven blijven gescheiden en soms gaan ze over een ander tijdvak of een andere veldslag dan ervoor beschreven. Dat maakt het lastig om te blijven volgen.

[Ingebjørg Wiseman · Rating 4 out of 5]

Boka var bra, men leste en norsk oversettelse som var utrolig slurvete. På side 326 henvises det tilbake til side 56 angående en spesifikk tvist, denne tvisten beskrives ikke på side 56, men 47.
På side 450 henvises det tilbake til sidene 293-294, angående et slag som faktisk beskrives på side 251. Mange slurvete oversetninger i teksten, f.eks. «et beslutning», «støtte» der det skal stå «større», «krigserafring», Axel Oxenstierna skrives i blant Axel og i blant Aksel, det finnes i skrevet med stor bokstav midt i en setning, osv. Litt slitsomt i en bok som burde være en seriøs faktabok.

[Pieter Serrien · Rating 3 out of 5]

Wat een oorlog... wat een boek. Ik heb veel geleerd. Harrison toont zich een begenadigd verteller en maakt dit waanzinnig ingewikkelde conflict ietwat begrijpelijk. De stukken over de huurlingen, de plunderingen, de marcherende legers met daarachter de bagagetros... ijzersterk. De historische nuance bij de propaganda, de wilde verhalen over kannibalisme en moordpartijen... briljant. Maar toch, in het begin van dit vuistdikke boek schrijft Harrison dat hij er een menselijk verhaal van wilt maken, door getuigen aan het woord te laten. Zo zou het niet van de ene veldslag naar de andere lezen. Hij doet dit, maar volgens mij niet altijd op de juiste manier. De getuigenissen komen bijna altijd apart aan bod, na het overlopen van de veldslag. Zo verliest de getuigenis de link naar de gebeurtenis en krijgt de veldslag weinig beleving. Harrison is zo´n historicus die vooral zelf aan het woord is (en dat is ook top). Maar als je de getuigenissen leest komt het vaak voor dat de getuige zelf amper enkele zinnen of zelfs enkele woorden wordt geciteerd, terwijl Harrison alles beschrijft. Dat vond ik wel een gemiste kans. Het haalt het ritme uit het boek en doet je snakken naar die betere passages tussen de beschrijvingen van de eindeloze oorlogsperikelen in.

[Bert · Rating 4 out of 5]

Zeer interessant en goede afwisseling tussen de grote geschiedenis en persoonlijke verhalen van enkele individuen maar wel vermoeiend door teveel informatie met eindeloze troepenverschuivingen en gevechten waardoor je het niet meer kan bijhouden. Je kan wel sommige stukken gewoon overslaan of snel doorbladeren als het teveel wordt. Anderzijds wel een rijke bron van informatie en een goede levendige inkijk in die tijd.

[Hans Luiten · Rating 3 out of 5]

Hoe knap ook gedaan, hoe interessant ook, ik werd ook een beetje moe van alle veldslagen en alle anekdotes. Het boek had wel wat dunner gekund. Maar het is duidelijk: de 30-jarige oorlog was voor iedereen, ook de Nederlanders, een ramp

[Kevin Reinholdt · Rating 4 out of 5]

En krig jeg vidste alt for lidt om. Interessant blanding af de store begivenheder og beretninger fra enkeltpersoner - primært en lejesoldat (Hackendorph) og civile. Men jeg ville nok nemmere have kunne holde koncentrationen, hvis man følte en tråd af gangen i stedet for skiftet. Men lige med hvad, er det en meget kompleks krig med mange begivenheder.
Things I learned:
• Startede som ret intern tysk krig baseret på religion - katolsk kejser og protestantiske fyrster
• Danmark deltog med Christian d. 4, men fik tæv og meldte sig ud, inden mulighed for god alliance opstod.
• Sverige deltog med langt større succes med Gustav d. 2 Adolf (Gustavus Adolphus). Gik trægt med allierede, men fik bl.a. Sachsen med sig, som ellers som mange andre gjorde hvad de kunne for at holde sig ude. Gustav d. 2 Adolph døde i slaget ved Lytzen 1631ish. Men Sverige kæmpede ret godt videre i mange år efter. Bl.a. med dygtige ledere/generaler (Banér og Torstenson).
• Frankrig deltog mod kejseren, selvom de begge var katolikker. Her var krigen klart ændret fra religionskrig til krig mod/for Hapsburgerne, som havde kejsertitlen i Tyskland plus den spanske trone m.m.
• Nederlandene kæmpede for selvstændighed fra spansk overherredømme.
• Dygtige hærledere hos katolikkerne især i starten (og svenskerne senere)
• Hærene var rigtig meget lejesoldater, så penge til krig betød meget. Men lønnen var i praksis i høj grad plyndringer
• Vanvittig ondskabsfuld krig. Soldater terroriserede befolkningen med skatter/løsesumme, plyndringer, voldtægter osv.
• Befolkninger (og soldater) døde af krig, vold, sygdomme, sult osv.
• Den kultur der beskrives i bogen kan overhovedet ikke sammenlignes med den forståelse jeg har Napoleons-tiden. Som om det er to helt forskellige racer. Jeg forstår ikke, hvordan folk skal kunne gå fra at være så gennemgående modbydelige til relativt hensynsfulde mennesker på ca. 150 år.
• Sverige tog en side quest med en overraskelseskrig mod Danmark. De var mere magtfulde og ville udnytte det. Samtidig med at Christian d. 4 pressede citronen med Øresundstolden. Midt i 1640'erne. Her var den danske modstand med snaphanerne. Sverige vandt alligevel og fik territorier.
• Antal ofre er der stor usikkerhed om, men i forhold til antal indbyggere formentlig større end frem til 2. verdenskrig. Denne krig var dog også meget lang. Flere havde ikke kendt til fred. Stor forskel på hvor meget ramt forskellige områder var (værst flest steder i Tyskland)
• Sverige gik fri af krig hos dem selv, men lad store tab af soldater. De udskrev mange hjemmefra, men flere især i Finland flygtede fra dem, da det var tæt på sikker død. Så det lød ikke som om, at der har været udskiftning af soldater, altså hvor man tjente i x antal år.
• Endte med Westfalske fred i 1648, som blev referenceramme mange år frem.
• Kejseren tabte og fyrsteområders selvstændighed blev cementeret. Plus en masse skiftende territorier. Sverige fik område i Pommern. Frankrig blev den nye største magt på kontinentet.
Portugal var på en eller anden måde underlagt Spanien, men fik efter krigen selvstændighed (ved jeg for lidt om)

[Wouter Pinkhof · Rating 3 out of 5]

Dat de honderdjarige oorlog het huidige Duitsland op achterstand had gezet, ten opzichte van Frankrijk voornamelijk, wist ik al. En dat de Zweden zeer diep in het Duitsland overal gevochten hadden, hoorde ik al eerder.
Dit boek doet echter alle details uit de doeken. Verklaart waarom hedendaagse grenzen liggen waar ze liggen. Waarom Catalonië zich over twee landen uitstrekt, waarom Duinkerken en Sint-Omaars niet meer horen bij de Zuidelijke Nederlanden. Wie Frederik Hendrik is, de man naar wie de fijne Haagse winkelstraat, "de Fred" is genoemd. En waarom men zijn Pappenheimers kent.
Wie de Winterkoning is. Dat de familie 't Serclaes ook een lid had die succesvol huurlingengeneraal was.
Dit boek loopt over van feiten en gebeurtenissen die bepalend waren voor verdere geschiedenis van Europa, en hoe het er nu uitziet. Boeiende lectuur.
Soms wordt zo'n tekst droog, maar het opnemen van verhalen uit geschriften van de kleine man, compenseert dat hier. Huurlingen, predikers, pastoors, kooplui, nonnen; velen waren geraakt door de drama's die hen overkwamen. Of de avonturen die ze beleefden. En schreven dit op voor het nageslacht. Die inkijk in het leven van alledag tijdens de allereerste wereldoorlog, was waarschijnlijk nog het meest boeiende aan dit boek.

[Jonathan Haesaerts · Rating 4 out of 5]

600 pagina's boordevol details over het grootste Europese conflict voorafgaand aan de Eerste Wereldoorlog.. Dick Harrison heeft bergen werk verzet met dit meesterwerk en toont de complexiteit aan van dit beroemde conflict. Wie op zoek is naar een kort overzicht van de Dertigjarige Oorlog heeft werkelijk niets aan dit werk. Wie echter gekend is met de grote lijnen zal aardig veel opsteken over minder bekende facetten van de 'Allereerste Wereldoorlog'. Vooreerst beperkt Harrison zich niet tot een verhaal van keizers, koningen en veldheren. Zonder deze enig te kort aan te doen voegt hij er de kleine man aan toe. Via talloze bronnen en dagboeken van soldaten maar ook bakkers, schoenmakers, nonnen en allerlei andere gewone mensen krijgt het narratief meer kleur. Daarnaast is zijn aandacht voor details uitzonderlijk. Zo is een belangrijke factor tijdens de Zweedse fase van de oorlog het feit dat Spanje de keizer niet te hulp kwam vanwege de delicate relaties met de Nederlanden en dit vanwege de kolonisatie van Brazilië waardoor Harrison gauw even een korte geschiedenis van Brazilië meegeeft. De schrijver wijdt erg graag uit maar doet dat relevant en zonder ooit te vervelen. Een aanrader voor wie graag 'kleppers' leest.

[Jdu FFH · Rating 4 out of 5]

Een chronologisch verslag van 30 jaar strijd in heel Europa, waaronder de Nederlandse Opstand. Geweldig verteld, met aandacht voor zowel de grote mannen als getuigenissen van gewone burgers uit die tijd. Vooral dat 'kikkerperspectief', de oorlog in het dagelijks leven, is erg goed gedaan in het boek. Het is onvermijdelijk wel heeeel erg veel; na de zoveelste veldslag, generaal en dagboek vol ellende is het soms moeilijk om de aandacht er bij te houden. De vredesbesprekingen van Westfalen hadden ook wat meer aandacht verdiend.

[Mathijs Loo · Rating 4 out of 5]

Het was aanvankelijk wennen met de opzet van het boek. Het wisselen tussen het grote perspectief van de oorlog met de vele verschillende ooggetuigenverslagen was soms iets te lang. Toch lag daar wel de kracht van dit boek. Door die ooggetuigenverslagen weet Harrison ook heel goedhet leed van de burgerbevolking tijdens de Dertigjarige Oorlog in beeld te brengen.

[Elko Born · Rating 3 out of 5]

Het leest lekker weg, maar ik vroeg me de hele tijd af: waarom is deze schijnbaar willekeurige verzameling veldslagen eigenlijk de dertigjarige oorlog gaan heten? Wie heeft die term bedacht, en wanneer? En waarom was bijvoorbeeld de Nederlandse opstand volgens Harrison onderdeel van die oorlog, terwijl ik dat in Nederland nog nooit iemand heb horen beweren?

[Marianne · Rating 4 out of 5]

Monumentaal boek over een voor mij onbekend stuk Europese geschiedenis. Het boek blijft boeiend door het voortdurende schakelen tussen geschiedenis op macro(vorsten en veldheren) en micro (soldaten en dominees) niveau. En een geweldige achtergrond voor Tijl van Kehlman

[M Hagen · Rating 4 out of 5]

Goed en helder boek met veel informatie zonder dat het een informatie dump wordt met alleen maar namen, getallen en data. Dit doordat er veel gebruik gemaakt is van verhalen uit bijvoorbeeld dagboeken of klooster registers. Richting het einde werd het alleen wat repetitief.

[Koeneman · Rating 4 out of 5]

Mooie kaft en goede inhoud.

Neemt je mee in verslagen van burgemeesters, boeren, soldaten en generaals tijdens de oorlog. Niemand had het prettig in die tijd, waren het niet de soldaten dan was het wel voedsel tekort of de pest.

Goed geschreven en behoorlijk interessant.

8/10

[Jonas · Rating 3 out of 5]

Extremt lärorik men inte särskilt lättläst

[Elisabeth Ahlefeldt-Laurvig · Rating 4 out of 5]

Grum læsning, men interessant

[Redmar Huisman · Rating 5 out of 5]

Een heel goed boek over de vele verschillende aspecten van de Dertigjarige Oorlog. Zowel dat over veldheren en de gewone burgers.

[Julius Seemann · Rating 5 out of 5]

Geweldige duik in deze verwarrende oorlog en zo duidelijk mogelijk uitgelegd

[J. N. · Rating 3 out of 5]

Sometimes a bit unstructured, but overall a good overview of this long and chaotic conflict.

[Peter Roos · Rating 3 out of 5]

Fin gennemgang, men alt for lidt om de westphalske fredsforhandlinger.

[Jef Verstraete · Rating 4 out of 5]

Een goed boek over de oorlog. Heel gedetailleerd, misschien iets te veel. Er zijn ook ooggetuigenverslagen. Er zouden wel meer kaarten en schema's mogen zijn over de troepenbewegingen en veldslagen.

[Mats St · Rating 3 out of 5]

Boka er god nok den altså, men det er i hvert fall en fem-stjerners krig!

[Giel · Rating 4 out of 5]

Als je de gedetailleerde geschiedenisschrijving van Engelstalige historici gewend bent valt dit boek een beetje tegen. Aan de andere kant zijn er heel wat minder goed geschreven boeken over de 30-jarige oorlog. De auteur analyseert knap dat dit - naast een religieuze oorsprong - ook gewoon een machtspolitieke strijd is. Voor Nederlandstalige lezers is het interessant omdat hij een duidelijke relatie legt naar de 80-jarige oorlog en de invloed die beide conflicten op elkaar hebben.
De conclusie dat dit de allereerste wereldoorlog is vind ik wat gezocht: van natiestaten en georganiseerde legers was nog geen sprake.
Maar een prima leesbaar boek dat goed en begrijpelijk inzicht biedt in oorzaak, verloop en de gevolgen van deze oorlog. Met uitgebreide verwijzing naar bronnen, literatuur, personen, plaatsen en zaken.

[Torkild · Rating 5 out of 5]

Fantastisk bog - grundig research og en rigtig god fortælling om et sort kapitel i Europas historie. Alle de historieløse åndsboller, der dominerer debatten i dag burde læse den.