Vlaamse vergezichten

by Erwin Mortier

Tot zijn grote verwondering ontdekt Erwin Mortier op een dag dat een verre voorvader van hem, ene Jozef Tessely, in 1864 secretaris was van een van de eerste literaire verenigingen in Vlaanderen. Generaties later liep een andere Tessely, Mortiers grootvader, met de arm in de Hitlergroet geheven voorbij de Brusselse Beurs, voor datzelfde Vlaanderen. Dit familieverleden zet Mortier aan tot een reis naar de bronnen van zijn schrijverschap, in licht en schaduw. Hij beziet met mededogen de vroege geschiedenis van de Vlaamse letteren in het jonge België, en hij luistert met deernis naar de schuld en schaamte van de generaties die hem hebben gevormd en getekend. 'Ik schrijf omdat ik al schrijvende kan spreken en zwijgen tegelijk.'

255 pages, Kindle Edition

Published September 2, 2025

About the author

Erwin Mortier is een Vlaamse dichter en schrijver.

Erwin Mortier in de Nederlandstalige Wikipedia

Erwin Mortier in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

Erwin Mortier bij "Schrijversgewijs"


Erwin Mortier is a Flemish poet and writer.

Erwin Mortier in the English Wikipedia

Reviews

[Marie · Rating 4 out of 5]

In een poging mijn doorgaans zorgvuldig afgebakende leesgenre eens te verruimen en meteen ook een bevestiging dat af en toe iets nieuws proberen verrassend lonend (!!) kan zijn, belandde ik bij deze autobiografisch-achtige, essayistische bundel. Een citaatrijke vertelling over de ondergesneeuwde ‘Vlaamse’ literatuur (met aanhalingstekens, en niet toevallig) die met een kritische blik blootlegt welke rol ze speelde in de constructie van een eigen identiteit. Bonuspunten bovendien voor de geografische omzwervingen door het land van Nevele en alles tussen Gent en Brugge inclusief meerdere eervolle vermeldingen van Aaltercity hahaha.

“Zie beslist af van elke logica en werp u hals over kop in de fantasie.” Richard Minne

“Het woord staat alleen in de wereld. Het is uniek en vluchtig, zoals de blik die het opmerkt, het oor dat het opvangt. En dan verschijnt het weer, juist op het moment dat je het niet verwacht, zonder beperkingen of grenzen. Het is God.” Franz Hellens

[Annelies Van Oost · Rating 5 out of 5]

Dit is een zeer interessant, meanderend boek, dat precies op het juiste moment mijn leven komt binnen gedreven.

[looneybooks79 · Rating 3 out of 5]

3,5/5 ⭐

http://looneybooks79.blog/2026/03/09/...

Tot Erwins grote verbazing ontdekt hij dat een verre voorvader van hem, ene Jozef Tessely (familie aan moederskant), in de negentiende eeuw secretaris was van één van de eerste literaire verenigingen in Vlaanderen. Generaties later liep een andere Tessely met de arm in een Hitlergroet langs de Brusselse Beurs, voor datzelfde Vlaanderen. Dit zet de schrijver aan het denken en doet zich de vraag stellen of en hoe voorgaande generaties hem hebben gevormd. Zit zijn liefde voor de Nederlandse taal verweven in deze twee voorvaders? Is er nood aan schaamte of schuld of omarmt hij de erfenis en maakt hij die zich eigen?

Dit is geen boek dat zich heel makkelijk laat recenseren. Enerzijds is er Erwins Nevelse afkomst en de klei grond waaruit hij is opgegroeid, eenzelfde klei waaruit ik zelf ook gevormd ben en waardoor ik heel wat herken en vooral ook de grootste affiniteit voor voel. Anderzijds is dit boek een essay over schrijvers en historische figuren die ook diezelfde Nevelse, maar ook de Latemse en Gentse klei hebben betreden en gekneed. Dat tweede deel is dan ook hetgeen waar ik af en toe vast kwam te zitten. Natuurlijk ken ik (en velen met me) Cyriel Buysse en Virginie Loveling, die allebei hun roots in Nevele zelf hebben. Schilders als Van de Woestijne, Van den Berghe, De Smet, De Saedelezr, Emile Claus en andere leden van de Leie schilders en de Latemse school komen ook veelvuldig aan bod en die bezorgen me dan ook een moment van trots, herkenning en een overweldigend gevoel van liefde voor de kunst die ze allemaal nalieten.

Maar schrijvers als Verschaeve, Hellens, Lilar en zelfs broer van Gustave, Karel Van de Woestijne zijn me minder bekend. Dus het was een kennismaking met nieuwe ‘oude’ namen en toch tegelijkertijd een tocht door mijn eigen streek. Zoals Erwin het zelf benoemt in zijn boek/essay, voornamelijk over Hellens, in de voetnoten en verantwoording achteraan het boek, wordt hij beschouwd als de meest vergeten Franstalige Gentse schrijver, wat kan verklaren waarom ik ook nog niet had gehoord over hem. In de reeks ‘Belgica’ gaat Erwin dieper in op deze schrijver.

Als ik Erwin ‘hoor’ vertellen (in zijn boeken) is het alsof ik een oudere broer, die ik nog nooit mocht ontmoeten, hoor praten.

Met Vlaamse vergezichten blikken we samen met auteur en alle voorgangers die hij in dit boek ten berde brengt over landerijen, boerderijen, door stegen, dreven, langs verloren gegane bossen en lanen waar de bomen van toen nu allemaal gekapt zijn. Met een nodige dosis nostalgie, liefde voor de heimat en de plek waar hij is opgegroeid (thema’s die al vaker voorkomen in zijn boeken) verdwalen we langs het heden naar het verleden en terug.

Deels biografisch, deels essay is ‘Vlaamse vergezichten’ moeilijk te categoriseren en moeilijk in een hokje te plaatsen. De taal van Erwin meandert, net als de geliefde Leie, soms (af)dwalend en hij durft al eens van de hak op de tak te springen maar ontegensprekelijk van een literaire waarde en hij behoort zeker in het rijtje van die Vlaamse en Belgische schrijvers die meer dan hun ereplek verdienen, een plekje in de Vlaamse canon.

Is ‘Vlaamse Vergezichten ‘ mijn favoriete boek van Mortier? Nee, daar moet ik eerlijk over zijn. Maar is het een boek dat ik aanraad te lezen? Zeker, al was het maar dat je mijn literaire broeder, gemaakt en gevormd uit dezelfde grond, keien, struiken, klei en mortel, beter leert kennen en zijn inspiratiebronnen.
Het schilderij op de cover is ‘Zondag aan de Leie (1924) van Frits Van den Berghe (1883-1939) en is eigenlijk heel passend bij dit boek, aangezien het essay zich rond deze streek afspeelt.

[Marnix Verplancke · Rating 5 out of 5]

‘Schrijven, heb ik geleerd, is niet bedoeld om raadsels op te helderen,’ aldus Erwin Mortier in Vlaamse vergezichten, ‘Het is spreken en zwijgen tegelijk, mijn manier om met de gemeenschap der zwijgende lippen om te gaan. Niet door ze open te breken, maar door ze ten afscheid te zoenen en hun stiltes hoorbaar te maken.’ Zulke stiltes vielen er nogal vaak in zijn jeugd, wanneer het over zijn grootvader ging bijvoorbeeld, die in 1942 samen met zijn kompanen van het VNV voor de Brusselse Beurs de Hitlergroet bracht ter ere van de aan het Oostfront gesneuvelde voorman Reimond Tollenaere. Nee, daarover zweeg men na de oorlog liever.
In Vlaamse vergezichten bekent Erwin Mortier een topofiel te zijn, iemand die graag terugkeert naar plekken die iets voor hem betekenen en daar nuchter bij blijft, wat iets anders is dan een in ronkende emoties zwelgende nostalgicus. Die plekken liggen in het land van Nevele, tussen Gent en Brugge, waar zijn uit Ravenna afkomstige voorvader Pieter Tesselli in 1707 aanspoelde. Dat land heeft een schrijver van hem gemaakt, net zoals het dat met Rosalie en Virginie Loveling en Cyriel Buysse deed, vrijzinnigen in een katholieke streek die radicaliseerde door de schoolstrijd van 1879. Natuurlijk waren de geestelijken in Mortiers tijd begrijpender, maar het zwijgen tierde welig in hun kringen, over de pastoor bijvoorbeeld, die iedere zomer zijn nichtje op bezoek kreeg dat verdacht veel op hem leek. ‘Geheimen waren nogal publiek in die tijd,’ lezen we, ‘maar bleven op een of andere manier toch geheim.’
Mortier schrijft prachtig over de natuur waarin hij opgroeide, over de bossen waarvoor hij na school een half uur omreed en over de zwaluwen en vleermuizen in het - alweer met veel zwijgen omhulde - vervallen huis in de achtertuin van zijn grootouders. ‘Ik dwaal af, ik meander,’ merkt hij dan op, maar dat doet de Leie ook, de rivier die in 1909 in de buurt van Gent rechtgetrokken dreigde te worden, een plan dat door het protest van Buysse niet werd uitgevoerd.
Maar Vlaamse vergezichten gaat niet alleen over het verleden. Het kijkt vanuit dat verleden ook naar de toekomst. En zo komt Mortiers andere voorvader in beeld, Jozef Tessely, midden negentiende eeuw oprichter van de retorica Moedertaal en Broedermin. Ook hij kwam op voor het Nederlands als volwaardige cultuur- en bestuurstaal, maar dan wel binnen een meertalig België. Een Vlaams-nationalist was hij niet. Vlaanderen heeft zijn Lovelings en Buysses, maar er waren ook in het Frans schrijvende Vlamingen die het over een heel ander en rijker Vlaanderen hadden, toont Mortier, zoals de Gentenaars Franz Hellens en Suzanne Lilars, die doodgezwegen worden in onze monocultuur. Laat ons daar lessen uit trekken, nu hier inmiddels een paar honderd talen worden gesproken.

[Milan Baes · Rating 3 out of 5]

Een (literatuur)geschiedenis van het nog jonge België, en het gehoopte ontvoogde Vlaanderen, waarbij het soms gissen is waar Mortier, die tussen de schrifturen van Vlaanderens grootste literatoren soms komt piepen, nu naartoe wilt. Erg is dat niet echt, want in meanderend proza bots je, ver verwijderd van droge geschiedenissen, op citaten die koude sneeuwtapijten - op weg naar de bibliotheek - bijzonder bewandelbaar maken.

"Het Nederlands benoorden de rivieren klinkt me vaak schraal in de oren, de literatuur die het voortbrengt is niet zelden aan de droge kant. Ik denk dat wij zuiderlingen meer naar de geest schrijven en de noorderburen meer naar de letter. Wie schrijft beter? Iedereen en niemand, allicht. Ik heb geen hekel, anders dan Ter Braak, tegen ons Nederlands met zijn 'sappige' woorden. "Die sappigheid, die sappigheid! Als wij niet opassen, komen wij nog eens om in al het sap, dat het Zuiden ons met zoveel kracht inspuit, alsof het heil van Dietse stam ervan afhing!" Zijn eigen schriftuur had er, wat mij betreft, wel een paar lepels van kunnen gebruiken, maar ik hou van onze variant van het Nederlands omdat het naast zijn volkse elementen ook de kiemen van een bijna cartesiaanse helderheid in zich draagt, die het aan zijn eeuwenlange affaires met het Frans heeft overgehouden - een elegante helderheid, niet de witgekalkte extase van het Protestantse Nederlands dat aan de kerkinterieurs van Saenredam doet denken; prachtig uitgepuurd, maar wel wat monotoon."

[Sylvie · Rating 5 out of 5]

k klapte net 'Vlaamse vergezichten' van Erwin Mortier dicht, een reis naar de bronnen van Mortiers schrijverschap, lees je op de achterflap. Wat heb ik, ook geboren tussen Brugge en Gent en Virginie Loveling-adept, van deze trip genoten!

Een reis terug in de tijd, langs Leie, Schelde, Schipdonkkanaal, kanaal van Gent naar Brugge.
Vertrouwde verhalen over de Lovelings in Nevele en Gent maar ook veel nieuwtjes.

Heerlijke passages over Poëziedagen in Bachte-Maria-Leerne. Zelfs De Locomotief, een krant die verscheen in Indonesië bracht er verslag over uit: "Pastoor Basiel de Craene zit in het park van Oydonck, op een met oude hoge hoornen [beuken] omringde plek, te midden van de vele jongste dichters uit dit dichterlijk talrijke gezegende land." Basiel de Craene, pastoor en zelf dichter zal daar en in Merendree meerdere edities organiseren (op eentje dook zelfs de jongeling Hugo C, ook wel Hacé genoemd, op). Hij troont zijn gasten mee naar gasthof De Sterre, waar je nog altijd een koffietje kan drinken.
Een bijzondere blik op de geschiedenis van onze streek en onze literatuur.

[Stéphane Vande Ginste · Rating 3 out of 5]

Het nieuwe boek van Mortier is geen roman, maar een soort lang autobiografisch essay. Mortier vertelt hier vooral over zijn aspiraties als jonge auteur: wat waren zijn invloeden, wat las hij als hij jong was en wie ging hem voor in zijn familie? De auteur neemt geen blad voor de mond en geeft zijn eerlijke mening over het Vlaams nationalisme en het katholicisme dat ook bij zijn familie sterk aanwezig was. Toch doet hij dat met een zekere mildheid, met begrip en zonder te veroordelen.
Bij momenten wordt het boek wel wat saaie en droge materie, vind ik persoonlijk. De titels zijn een poging om het geheel wat poëtisch in te kleuren ("Een boottocht in zeven meanders"), maar het blijft wel heel essayistisch als lectuur, met ook tal van citaten. Een interessant boek weliswaar, je leert wel veel over de recentere (literaire- en kunst-) geschiedenis van Vlaanderen (vooral dan rond het Gentse).

[Hermine Couvreur · Rating 3 out of 5]

Een poëtische titel voor een soms nogal droog essay. Mortier springt van het één naar het ander, de rode draad kronkelt, rafelt en knoopt zich weer vast. Interessante opbouw dus.
Het lijkt tegenwoordig een trend om je als auteur ootmoedig uit te spreken over het oorlogsverleden van je grootouders of andere familieleden, een soort openbare biecht waarin de nadruk wordt gelegd op het eigen ‘correcte’ denken.
Erwin Mortier geeft een zeer goed beeld van de bekrompen leefwereld (met dank aan het katholicisme en de Franstalige bourgeoisie) waarin Vlaamse schrijvers van poëzie en proza zich een weg moesten banen en daarbij in pogingen om zich te laten gelden gezwollen taal niet schuwden. Een stukje literatuurgeschiedenis met enkele voor mij nieuwe namen, omringd door prachtige landschapsbeschrijvingen.

[L. · Rating 3 out of 5]

Mijn inziens een verzorgd en inhoudelijk sterk werk waarbij de passages over mijn eigen streek voor extra betrokkenheid zorgden.
De historische duiding is grondig, in zo ver dat ik soms het gevoel van een cursus Belgische geschiedenis te herlezen, had.
De reden voor het slothoofdstuk over Oostende is me een raadsel, maar het boek blijft als geheel kwalitatief.

[SG · Rating 5 out of 5]

Meanderend door de onterecht ondergesneeuwde literaire geschiedenis van de 19de eeuw, neemt Mortier ons mee in een verhaal van onder andere vergeten auteurs en verdwenen landschappen. Mooi, meanderend en naar meer smakend.

[Jacques · Rating 4 out of 5]

De geschiedenis van Vlaanderen en de Vlaamse letteren vanaf 1864 tot W.O.-I. Een zoektocht die begint bij een verre voorvader van Erwin Mortier, meandert langs Verschaeve, Van de Woestijne, Teirlinck, Gent, Brussel en Oostende en eindigt bij Leopold II .

[Stien · Rating 3 out of 5]

3,8

[Guido Everaert · Rating 5 out of 5]

Prachtig boek, door de taal, de intelligente opbouw en ja, de herkenning. Veel meer ga ik daar niet over schrijven. Absolute aanrader.

[Ingrid · Rating 2 out of 5]

2.5 sterren

[Ben De Coninck · Rating 3 out of 5]

3,5/5

[Ann · Rating 2 out of 5]

2,5 sterren