Caminho Como Uma Casa em Chamas

by António Lobo Antunes

O livro toma como base um prédio algures em Lisboa e as «histórias» das pessoas que nele vivem, mas este é apenas um pretexto para António Lobo Antunes nos maravilhar com a sua escrita única e a sua descida cada vez mais fundo ao que de mais íntimo há em cada um de nós.

Genres: Portugal, Portuguese Literature, Fiction

360 pages, Paperback

First published October 1, 2014

About the author

At the age of seven, António Lobo Antunes decided to be a writer but when he was 16, his father sent him to medical school - he is a psychiatrist. During this time he never stopped writing.
By the end of his education he had to join the Army, to take part in the war in Angola, from 1970 to 1973. It was there, in a military hospital, that he gained interest for the subjects of death and the other. The Angolan war for independence later became subject to many of his novels. He worked many months in Germany and Belgium.

In 1979, Lobo Antunes published his first novel - Memória de Elefante (Elephant's Memory), where he told the story of his separation. Due to the success of his first novel, Lobo Antunes decided to devote his evenings to writing. He has been practicing psychiatry all the time, though, mainly at the outpatient's unit at the Hospital Miguel Bombarda of Lisbon.

His style is considered to be very dense, heavily influenced by William Faulkner, James Joyce and Louis-Ferdinand Céline.
He has an extensive work, translated into several languages. Among the many awards he has received so far, in 2007 he received the Camões Award, the most prestigious Portuguese literary award.

Reviews

[David · Rating 4 out of 5]

Like a house in flames.

Caminharei pelos séculos dos séculos como uma casa em chamas regulando o país.

The voice of humanity. Eight lives heard. No, seen, memorialized. Eight apartments full of memories, of tragedies, hopes, desires and losses.

Nós somos os fascistas terror dos comunistas

The polyphony sounds of António Lobo Antunes. A chorus. The walls speak. We hear.

Dança o cão dança o gato dança o feijão carrapato

A woman who never loved and whose son asks for money. A solitary judge plays the piano remembering the White Castle. Siblings that fled the Holocaust. An actress, a lover of Salazar and a drunk who calls for his daughter. An ex-soldier from Luanda and an overweight woman suffering the flu. And an old man waiting to die. Or is it all of them. Humanity, lost in their memories.

Antunes & Lobo Todos Os Trabalhos de Canalização Deslocamo-nos Ao Seu Domicílio A Preços Módicos.

We are a reflection of Portugal. The world. We are waiting to die.

Salazar Salazar Salazar

Alexandra.

[Marc Lamot · Rating 3 out of 5]

I remember seeing a movie in which a rather clumsy man takes over the divine powers of God for one day: the character goes crazy when suddenly the thoughts of all people on earth shoot through his mind. Something similar happens in this novel, but on a small scale. Lobo Antunes has chosen a random building in Lisbon with 4 floors (and an attic). Just like Georges Perec in Life A User's Manual, he walks through all the rooms (in this case only 8) and displays the inner thoughts of the residents.

These are not streamlined thoughts like with Proust or Joyce, but a feverish sequence of observations, memories and reflections that constantly jump in time and place, sometimes no more than half sentences and then half page monologues; regularly the sounds and thoughts of the other rooms also penetrate, because why make it easy when it can be difficult? As a reader, it is struggling and demanding, because you are inclined to constantly gauge: who says what, and why, and what does it actually mean? But after a while you are forced to give up. The author passes through all the rooms three times, each time in the same order, and the characters become a little more familiar in the long run, but you can't say that the story becomes evident. It is as if Lobo Antunes is simply forcing the reader to engage in that cacophonic polyphony of life, and let him float along with it.

Needless to say, this is not intended for the reader who is looking for a relaxed reading or compelling suspense. On the contrary, this is a very demanding reading experience that goes back and forth between frustration and fascination. Fortunately, after a while, you can see some threads in this chaos. It are almost all elder people who are talking; they are burdened by a strong nostalgic feeling towards their youth (parents, sisters and brothers constantly pop up), even though it was not easy (the detachment between family members, sometimes the terror regime of parents, mysterious events, etc.). Also common: a highly developed sense of loneliness and, consequently, an incredible desire for attention and affection. Portuguese politics are also involved: references to the fascist regime of Salazar are ubiquitous, the colonial past is still very topical, and for the Jews living on the ground floor the Nazi repression for which they fled so many years ago still is a living threat. One of the characters perfectly expresses the state of mind of all residents: "we all walk like a burning house and the flames burst out of the roof of our brain", which immediately explains the title of the book.

Another open door: this book will certainly not make you happy, because "tristesse" and bitterness pervade everything. Lobo Antunes thus surpasses his compatriot José Saramago, not only in form but also in content. Because the final chapter, when suddenly the glorious occupant of the attic begins to speak, the common denominator becomes clear. In order not to spoil your reading pleasure, I am not going to say more about this, but Lobo Antunes here partly compensates for the frustration that you had until then about the lack of intrigue or storyline. This is a clever, virtuoso book, but a very, very difficult reading experience.

[Frederick · Rating 4 out of 5]

My first encounter with Antunes was one of his latest books "Caminha Como Numa Casa em Chamas (2014)" in which he describes the mostly old and lonely residents of a house/small apartment building in Lisbon. Each chapter is titled with the place in the house (e.g. second floor left) and describes the residents' memories of their troubled past.
To be honest, the author doesn't really make it easy for us readers. This is for a number of reasons.
First of all, the style of the book. Antunes appears to be a big fan of Faulkner. So don't expect a chronologically told story. The characters are guided by their (traumatic) memories and we follow their train of thought which jumps from one subject to another, from the present into the distant past and back.
Secondly, each chapter consists of a whole series of characters (the resident, his parents, grandparents, previous lovers, bosses, ...) who disappear after chapter 1 to reappear 8 chapters later. We follow resident 1 in chapter 1 and then again in chapter 9. In between, the relatives and acquaintances of the other residents come and go. When you get to chapter 9 you might have forgotten who were the characters again you got to know in the first chapter. Perhaps it would be a good experiment to read the book not chronologically, but resident by resident. Fortunately, all the residents often repeat the same sentences verbatim.
Despite all the difficulties, the book still manages to captivate because we get an honest look from each character. They reveal themselves in their monologues. Because we follow all their thoughts, they give us a nice insight into their deepest souls and at the same time into the past of Portugal, the raw racism in former colony Angola and the terror under dictator Salazar.

[R · Rating 2 out of 5]

The concept for this book, reminds of Claraboia by Saramago in that both books expose the souls of a group of characters living in a single building. But there lies the only resemblance between both works.
In this book, Lobo Antunes cycles through the different floors detailing at each round the characters. All of them seem to be persons tormented in some way by their past but which they can't escape ever. These inner struggles are what make the book so intense and so "real" since, even if their pasts don't match our own, we can relate to some of their feelings.
The writing can be somewhat of a problem since the characters speech (where they describe their doubts and fears) is intertwined with glimpses of their past in a constant back and forth between distant times, spaces and state of mind.

[Jelte · Rating 4 out of 5]

Je moet er de tijd voor nemen, je moet er de rust voor hebben, maar als aan die voorwaarden is voldaan en je erop durft te vertrouwen dat uitdagende literatuur je soms meer kan geven dan een ‘lekker’ verhaal dat je haast als vanzelf meesleurt, dan word je rijkelijk beloond door dit fonkelende, fluïde, veelkantige kunstwerk, dat laat zien dat stream-of-consciousness niet met Woolf en Faulkner mee het graf in is gegaan, dat het nog steeds een manier is om dingen te vertellen en verbeelden die je op andere manieren niet had kunnen vertellen of verbeelden. De vertaling van Harrie Lemmens benadert het meesterschap van de roman zelf.

[Joana Martins · Rating 3 out of 5]

Vale pela forma mais do que pelo conteúdo. As personagens podiam ser mais interessantes do que mostra e as histórias de todas ficam incompletas, com o final a ser o único ponto comum que na verdade não fazia falta.
Para primeira experiência a ler António Lobo Antunes não saio defraudada mas também não saio encantada.

[Filipe Salgueiro · Rating 2 out of 5]

Sinto que estou prestes a cometer um sacrilégio.
Este foi o primeiro livro de António Lobo Antunes que decidi ler. Talvez não tenha sido a melhor escolha para a apresentação ao escritor.
A escrita é soberba, apesar de não ser fácil, mas a narrativa acaba por não me prender.
São-nos apresentadas diversas histórias, cujo conteúdo me leva a pensar que o escritor se debateu com a depressão (ou algo semelhante) e desilusão da vida "normal" do dia-a-dia enquanto escrevia o livro, mas que, pela estrutura, acabam por não ser fácil de seguir e relembrar.
Não me desilude mas não me apaixona.
Julgo que este seria um bom livro para ser adaptado para o teatro e, talvez nesse meio, fosse mais eficaz.

[Dirk · Rating 5 out of 5]

Wat een leeservaring...
't Kostte wat moeite om in de Saramago-achtige hoofdletter- en puntloze zinnen te komen, maar éénmaal "erin" is dit een boek dat je niet opzij legt. Zesentwintig uur nadat ik het begon, sla ik het weer dicht en aarzel niet om vijf sterren te geven.
Verdomd intelligent geschreven.
En... is het gek dat, behalve Saramago ook Pessoa (de ontluistering van het ik) of zelfs een Pirandello ("Zes personages op zoek naar een auteur") als associaties opduiken??

Goesting om weer eens wat meer te lezen over de geschiedenis van Portugal; vooral de Salazar-periode dan.

[Bruno · Rating 5 out of 5]

Num regresso à polifonia exteriorizada, António Lobo Antunes constrói neste romance uma nova iteração do seu universo literário. Desta vez, a tempestade de vozes e rememorações fundamenta-se num prédio residencial algures em Lisboa. A revelação da narrativa transporta o leitor num vagar irregular de um andar ao outro, de apartamento em apartamento, até que eventualmente se conhecem os oito (mais um) protagonistas: Judeus vitimados pela Segunda Grande Guerra; um comunista atropelado pela fúria do Estado Novo; uma funcionária pública exilada pela censura da sua obesidade; um bêbado, sacrificado pelas próprias falhas e excomungado pela família; Joaquim, um viúvo que sempre se sentiu aquém das expectativas, que nunca conseguira ser um homem; uma juíza que tenta evadir o tempo e o envelhecimento; Augusto, um antigo militar em Angola que se sente incapaz de resistir a nostalgia e a saudade; e, entre parentes, no sótão, uma transfiguração de um Salazar que tenta sobreviver, mesmo que numa condição atenuada, mesmo que numa total decrepitude.

Entre estas reduções e simplificações esconde-se (e revela-se) tudo o que realmente sempre importa nos romances antunianos: a força da memória, a morte, as sobreposições espácio-temporais, a melancolia, o silêncio, a história e as histórias, a cultivação inovadora da linguagem, a cuidadosa elaboração da diegese e, enfim, as tragédias das nossas vivências tão nuas e cruas perante a nossa vontade tão forte de as ignorarmos. Desde os detalhes mais minuciosos da cultura portuguesa que patenteiam o tanto que nos une, mesmo quando nos revemos tão distintos, aos rompimentos metaficcionais que projectam um simples livro para patamares mais profundos e reveladores, está tudo presente, tudo o que, livro após livro, cimenta António Lobo Antunes como um caso à parte da literatura portuguesa.

Esqueçam as polémicas, as entrevistas, os soundbytes, as produções mediáticas inerentes à ultra comercialização da literatura contemporânea, deixem-se, ao invés, submergir nesta maré puramente literária e verão que, mais do que o conhecimento alheio, encontrarão o caleidoscópio do vosso próprio ser. Há algo mais valioso que isto?

[João Filipe · Rating 3 out of 5]

Caminho como uma casa em chamas, António Lobo Antunes. Uma descrição do quotidiano dos moradores de um prédio urbano, algures em Lisboa. Cada morador tem a sua história, o seu passado, o seu presente e todos as suas idiossincrasias.

Esta leitura também dá a sensação de ser uma viagem ao passado de António Lobo Antunes, os seus fantasmas (Ultramar, a relação com o pai, a relação com os irmãos, o caso de um eventual abuso infantil) estão todos presentes na história, sendo a referência aos andares compreendido como os vários sectores da sua memória / consciência.

Este é um livro difícil, pelo seu estilo particular, tal como todos os outros o são. António Lobo Antunes é assim mesmo, um pensamento irreverente.

[Christophe Scheire · Rating 5 out of 5]

En dan denk je dat je zowat alle soorten romans al gelezen hebt. Je gaat op reis naar Portugal, dus pik je er een Portugese schrijver uit. En je wordt beschaamd van je eerdere hoogmoed. Wat een boek, wat een schrijver. De eerste 50 bladzijden weet je niet wat er gebeurt. Het lijkt wel een meerstemmig koor dat elkaars ritme niet lijkt te vinden. Je hebt meermaals zin om de zaal te verlaten, maar op één of andere manier slaagt Antunes erin om je inspanningen te laten leveren die je eigenlijk niet wilt doen. En dan....beloont de schrijver je met een ronduit machtig grandioos boek.

[Rui · Rating 4 out of 5]

Brilhante. Já devíamos estar habituados ao seu brilhantismo. Uma viagem, um mergulho, em memórias em carne viva.

[maarten mellegers · Rating 1 out of 5]

raar boek.
Heeft niet echt een rode draad.
Veel losse verhalen uit een trappenhuis/.
Plotseling opwellend, intens medeleven
[Recensie] Antonio Lobo Antunes (Lissabon, 1 september 1942) is niet alleen de grand old man van de Portugese literatuur, hij is er ook de ouwe taaie van. Bejaard en door ziekte gesloopt, liet de schrijver in 2013 weten definitief met schrijven gestopt te zijn. Maar nu, een jaar later, ligt er toch weer een nieuwe roman in de Portugese boekwinkels – en ook al in de Nederlandse, zoals gebruikelijk vertaald door Harrie Lemmens en in de prachtige vormgeving die Ambo/Anthos al vele jaren gebruikt voor de boeken van Lobo Antunes.

Vernieuwd heeft de oude meester zich niet, maar wel past hij zijn vertrouwde formules opnieuw met veel flair en succes toe. Net als eerdere romans van de schrijver bestaat Als een brandend huis uit een reeks met elkaar vervlochten innerlijke monologen van een groep onderling verbonden personages.

Ditmaal zijn dat de bewoners van een appartementsgebouw in Lissabon. We maken onder meer kennis met een gepensioneerd militair die in de Portugese koloniën heeft gevochten en terugdenkt aan de mulattin bij wie hij daar een kind verwekte. Twijfel is van lieverlede begonnen aan hem te knagen: deed hij er wel goed aan haar als een soort halfaap te behandelen? Verder wordt het gebouw bewoond door een ooit beroemde actrice die zich er niet mee kan verzoenen dat haar loopbaan ten einde is. Ze gedraagt zich alsof ze nog steeds optreedt voor een wild enthousiast publiek. Andere personages die de lezer bijblijven zijn een zwaarlijvige vrouwelijke rechter die in het geheim een op haar duiten beluste jonge minnaar ontvangt, een alcoholist die met zijn gegil het trappenhuis onveilig maakt, en een gezin van uit Oost-Europa voor de nazi-gruwelen gevluchte, getraumatiseerde Joden.

De meesten zijn op leeftijd en kwetsbaar, verward, hun lichaamsfuncties niet altijd meer meester. Keer op keer worden zij in hun gedachten terug gezogen naar hun jonge jaren. Paradijselijke en gruwelijke herinneringen komen gedurig naar boven, waaronder die aan de fascistische dictatuur van Salazar, die Portugal gedurende een groot deel van de vorige eeuw in een kleinburgerlijk benepen, wurgende greep hield. Verschillend als de personages zijn, allen herinneren zij zich uit hun jonge jaren de vraag die als een soort refrein door het hele boek loopt: “Hoera voor wie?” en het verplichte antwoord: “Portugal! Portugal! Portugal!” – of de onvermijdelijke andere vraag: “Wie is de baas?”, met als enig mogelijk antwoord: “Salazar! Salazar! Salazar!”

Het wereldbeeld van Lobo Antunes heeft in al de jaren van zijn schrijverschap niets aan zwartgalligheid ingeboet, maar net als in zijn eerdere boeken – waarvan, enig minpunt, Als een brandend huis de spankracht een beetje ontbeert – tempert de schrijver zijn hardvochtig wereldbeeld met humor, en meer nog met prachtige, poëtische evocaties van decors, stemmingen en gebeurtenissen uit het verleden. Die helpen de personages de kracht op te brengen die nodig is voor de bescheiden vorm van heldhaftigheid waarmee zij uit de kliekjes van hun leven nog een draaglijk heden weten te fabriceren.

Als altijd weet Lobo Antunes regelmatig in één verrassend beeld een situatie te schetsen, zoals bij het ongelukkige afscheid van twee geliefden: “We namen afscheid met een handdruk van mislukte politieke onderhandelingen.”

Antunes’ grootste kracht is dat hij de lezer weet te overrompelen met een plotseling opwellend, intens medeleven met de personages van zijn boek. Zo cru als sommige beschrijvingen kunnen zijn, zo discreet wordt de schrijver wanneer hij vertelt hoe één van de bewoonsters, wier net overleden zuster in haar appartement ligt opgebaard, het huis voorgoed verlaat: “Na het kammen van haar haar heb ik me met mijn handen op mijn knieën opgedrukt van de rand van het bed, op mijn tweeëntachtigste moet ik mij opdrukken, ik heb het raam dichtgedaan, het rolluik omlaag gelaten, de sleutel gezocht, ik heb de voordeur opengetrokken zonder iemand gedag te zeggen, wie is daar trouwens nog voor over, nog even rondkijken en alles in orde, op de overloop draai ik de sleutel om om inbrekers of soldaten buiten te houden, om te verhinderen dat de honden op mijn zus afkomen, en eenmaal op straat gooi ik de sleutel in de goot en begin weg te lopen in de richting van de zee.” Wie zo, als het ware op kousenvoeten, een zelfmoord beschrijft, behoort tot de groten.

Lezers die niet eerder een boek van Lobo Antunes hebben gelezen, kunnen het best beginnen met zijn grote roman Fado Alexandrino, die geldt als zijn meesterwerk. Maar wie het jammer vindt dat hij dat boek uit heeft, kan voortaan onmiddellijk doorgaan met Als een brandend huis.

[lina · Rating 2 out of 5]

In den acht Wohnungen eines Hauses in Lissabon wohnen traurige, einsame Menschen, die in einer Art wirrem Monolog von Erinnerungen, ihren Gefühlen und Gedanken erzählen. Die Personen wechseln dabei fließend zwischen Vergangenheit und Gegenwart, wobei nie ein Punkt gesetzt wird, es gibt lediglich, bis zum Ende des Kapitels, Kommata, ungefähr so, wie dieser Satz hier, so geht es endlos weiter, es liest sich wie ein Fiebertraum, wie ein Rausch, wobei die Erzählstimme immer wieder unterbrochen wird durch Zitate anderer Menschen bzw. wörtliche Rede. Dem Ganzen zu folgen erfordert viel Geduld, es geht um Scham, Demütigungen und Traumata.

Leider war dieses Buch absolut gar nichts für mich. Es liest sich wie ein trauriger Alkoholrausch voller Selbstmitleid, in dem zwischen viel Gebrabbel immer wieder schmerzhafte Erinnerungen und Kindheitsdemütigungen hervorgeholt werden – wenn man denn versteht, worum es geht. Dass grundsätzlich kein Punkt gesetzt wird, ist natürlich äußerst originell und sehr künstlerisch und hat mich trotzdem nicht überzeugt. Es gibt im Grunde keine Handlung und auch nicht so wirklich einen Höhepunkt.

Ich hätte mir bei der Erzählstimme mehr Abwechslung gewünscht, da sich jedes Kapitel gleich liest und man nur anhand des Kontextes (und der Angabe des Stockwerks) unterscheiden kann, wer hier spricht. Oft wird sich an das Mahnen und Schimpfen der eigenen Mutter erinnert und/oder erzählt, wie Familienmitglieder gestorben sind. Viele der (weiblichen) Bewohnerinnern des Hauses kämpfen mit ihrem Aussehen, da sie dick sind oder Krampfadern haben, und ab und zu fand in der Vergangenheit sexuelle Belästigung/Ausbeutung durch Männer statt. Alle verheirateten Paare, die erwähnt werden, sind unglücklich und führen eine Beziehung ohne Achtung, Respekt und Liebe. Zudem erwähnt jede Person immer mal wieder die anderen Nachbarn*innen im Haus, wobei sich alle eigentlich nur flüchtig kennen. Eine richtige Kommunikation findet nicht statt.

Es werden das N-Wort, das Z-Wort und ein/zwei weitere diskriminierende Begriffe benutzt und ich verstehe, dass die Charaktere im Portugal der 40er (?)-Jahre diese Wörter benutzen und nicht der Autor, aber mittlerweile ist man ja auch etwas weiter, was das Replizieren dieser Wörter angeht.

Ich fand das Buch leider unglaublich anstrengend und konnte wenig daraus mitnehmen außer einem tiefen Gefühl von Einsamkeit, Ausweglosigkeit und Depression. Das Buch handelt von einsamen, unverstanden Menschen mit traurigen Schicksalen und teils grausamer Vergangenheit. Erwähnen möchte ich dennoch die schön geschriebenen, poetischen Stellen, die man immer mal wieder findet.

"[...], das Klavier der Richterin ein Zwicken, das wehtut, jede Taste ein blauer Fleck, der wahrscheinlich nicht weggeht, [...]"

[Pedro Esteves · Rating 5 out of 5]

"mas nenhum animal na rua tirando os cães do costume, que país de bichos este, cabras, canários, pargos, milhares de olhos que espreitam entre pêlos, penas, chifres, cerdas, escamas, nós cons tantemente observados, escrutinados, medidos enquanto passeamos uma lanterna quase extinta nas trevas do meio dia, sem destino certo nem origem segura"

[Bernardo Faria · Rating 4 out of 5]

Um livro poderoso, como só António Lobo Antunes sabe escrever. Uma história que são várias histórias. Vários andares com vários apartamentos, todos habitados por vidas diferentes. Que se cruzam. Que não se cruzam. Vivências diferentes, memórias do passado. Um livro delicioso.

[Ptjerónimo · Rating 3 out of 5]

Um talento enorme mas exausto que agora só nos consegue surpreender pela insistência com que retorna aos temas que outrora tratou com uma muito maior mestria.

[Tiago Pinho · Rating 3 out of 5]

Baralhadas de forma diferente, mas são as mesmas cartas.