Speelvuur

by Jochem van der Stok

Pixelige computerspellen, soft-erotische films op tv, gabbermuziek in het jeugdhonk, carbidschieten met een giertank, schuurfeesten waarbij de mobiele eenheid moet ingrijpen, onhandige seks in een keet, stal, schuur of onder een net te kinderachtig dekbed: Speelvuur neemt je mee naar een plattelandsdorp in de jaren negentig, waar Tomas de Ridder probeert weerstand te bieden aan het geweld waarmee het volwassen leven zich aan hem opdringt.

Speelvuur is een gewaagd debuut dat een puberbrein tot in de vezels probeert te doorgronden – inclusief de verwarring, onmacht, geilheid en eenzaamheid die daarbij komen kijken.

352 pages, Paperback

First published June 4, 2025

About the author

Jochem van der Stok was zelf puber in de jaren negentig in een plattelandsdorp. Inmiddels is hij vader van drie kinderen en docent aan de Hogeschool van Amsterdam. Speelvuur is zijn debuutroman.

Reviews

[Ignace · Rating 3 out of 5]

(3,5 sterren) Queer(?) coming-of-age roman dat zich afspeelt op de Veluwe (Voorthuizen). Aan het begin is het inkomen, omdat de woorden en gedachten die je leest niet helemaal overeen lijken te komen met de leeftijd van het hoofdpersonage op dat moment (rond de 12 volgens mij). Tijdens het lezen van de eerste honderd bladzijden dacht ik vaak aan het contrast met (jeugd)boeken als ‘Oever’ (Ludwig Volbeda) en ‘Neem nooit een beste vriend’ waar dat wel helemaal het geval is.

Maar op een gegeven moment komt het boek echt op stoom en is het erg meeslepend om te lezen, zeker de Oudejaarsavondgebeurtenissen in het derde deel.

Wat het boek erg goed doet is een soort puberuniversum schetsen waarin de (boze) buitenwereld aanwezig is, maar waarin toch net een andere logica lijkt te gelden, een wereld die nog wat uit balans is, best gewelddadig ook. En waarin je je goed ‘samen eenzaam’ kunt voelen, vooral als je bezig bent uit te vogelen hoe je verhoudt tot alles wat er in jezelf, om je heen en met anderen gebeurt.

[Lisette · Rating 5 out of 5]

Een boek dat lekker wegleest en waarin een interessante vierhoeksverhouding centraal staat. Er borrelt veel maar er blijft ook veel onbesproken, iets wat ik (en ik denk velen met mij) herken uit mijn eigen jeugd. Heel knap hoe Jochem van der Stok het ongemak dat inherent is aan opgroeien overdraagt op de lezer. Hoewel ik de hoofdpersoon soms door elkaar wilde schudden, voelde ik vooral veel begrip. Ik denk dat je taak als schrijver volbracht is als je dat sentiment weet op te roepen bij de lezer.

Een debuut dat wat mij betreft zo aan het rijtje van Het Smelt en De Beesten toegevoegd mag worden!

[Annet Pijper · Rating 4 out of 5]

Lang geleden dat ik weer even een mooie Nederlandse roman las. Mooi en nostalgisch verhaal over opgroeien in de jaren negentig in een plattelandsdorp.

[Roos De Buysscher · Rating 2 out of 5]

Speelvuur vertelt het verhaal van Tomas de Ridder, een jongen die opgroeit in de jaren 90 in Voorthuizen, een gelovig dorp in de Gelderse Vallei. In het begin lijkt Tomas een onbezorgde jeugd te hebben. Samen met zijn beste vrienden Gitte en Michiel, en zijn zusje Tamar, beleeft hij onschuldige avonturen. Maar naarmate ze ouder worden, veranderen de verhoudingen. De scheiding van Gittes ouders, de schoolwissel van Michiel en het trauma van Tamar, die tijdens een zomervakantie op de camping in Limburg wordt verkracht, markeren het einde van hun kindertijd.
Het boek is opgedeeld in vier delen, die zich allemaal afspelen in september, tussen 1994 en 2000. Die keuze geeft het verhaal structuur en laat de lezer telkens opnieuw in het leven van Tomas duiken, waarbij duidelijk wordt hoe hij worstelt met zichzelf en zijn omgeving. Tomas wordt gezien als een buitenbeentje in het dorp. Hij kan zijn gevoelens moeilijk plaatsen en uit zich op destructieve manieren: hij slaat ruiten in, drinkt sterke drank in de kerk, en trekt de ruitenwisser van een auto. Zijn gedrag lijkt een uitlaatklep voor zijn innerlijke onrust.
Ik leefde tijdens het lezen intens mee met de personages. Het verhaal voelde rauw, pijnlijk en op veel momenten geloofwaardig. Toch stoorde ik me soms aan de stijl. De verteller, duidelijk een volwassen man die terugkijkt op zijn puberteit, spreekt met een taal en reflectieniveau die niet altijd aansluiten bij het personage Tomas. Dat maakt sommige passages wat gekunsteld.

Een voorbeeld is de zin:
"Jaren geleden had ik al een keer uitgerekend dat ik zestien zou zijn met de millenniumwisseling. Het leek me de perfecte leeftijd om het moment maximaal te beleven. Nu wist ik het zo net nog niet. Hier in het dorp wilde niets echt speciaal worden."

Deze gedachtegang klinkt te doordacht voor een jongen die vooral bezig is met zichzelf bewijzen tegenover andere dorpsjongens. Die jongens veroordelen hem, maar blijven hem tegelijk opzoeken. Wat trekt hen in Tomas aan, en waarom blijft hij terugkeren naar hen, ondanks de vernederingen?
Toch wist Speelvuur mij te grijpen. Het verhaal zuigt je naar binnen en laat je niet los. Als lezer blijf je zoeken naar het vuur in Tomas: waar het vandaan komt, en of het ooit geblust kan worden. Je verlangt ernaar dat hij rust vindt, in zijn hoofd, in zijn lichaam, en in zijn bestaan.

[Laura Van Rijnsbergen · Rating 4 out of 5]

Heerlijke stijl van de schrijver in dit debuut over Tomas die opgroeit in de jaren 90 in een klein boerendorp in Nederland. Dit zijn vaak verhalen die mij erg trekken, net als bijvoorbeeld De avond is ongemak van Lucas Rijneveld en Het smelt van Lize Spit (In een klein Belgisch dorp dan). En ook hier wordt dat erg treffend gedaan, Tomas’ hele jeugd komt voorbij, waar het begint met avonturen in het maisveld en eindigt met cabid schieten en feesten in de schuren. Met veel drank, seks en uitprobeersels, gepest en gevecht, probeert Tomas zichzelf uit te vinden en er zo goed mogelijk bij horen. Hij probeert vooral zijn ‘speelvuur’ te behouden. Het eindigt als hij in de trein naar zijn studie zit, waar hij zijn volwassen leven tegemoet gaat. Het is onduidelijk en vaag of hij zijn speelvuur nog heeft. En dat is vast de bedoeling maar vond ik denk ik een minpuntje. Net niet bevredigend einde (nog steeds zijn seksualiteit niet uitgevonden, nog steeds onduidelijk hoe het gaat met zijn belangrijke jeugdvriend Gitte, nog steeds onduidelijk wat zijn passie is, allemaal logisch op die leeftijd van 18 maar toch net jammer voor het boek).

[Louisa Laurman · Rating 4 out of 5]

Het begin is echt taai, ik werd er een beetje naar van om steeds in het hoofd te zitten van een geil brugklas-jochie. Maar! Het wordt beter, en zo veel dingen die je leest die insignificant lijken, komen kater terug in het verhaal. Een gewaagd debuut is het zeker, maar ook echt heel erg mooi en herkenbaar en oh wat ben ik blij dat ik geen onzekere puber meer ben. Voor de lezers van Lentekind zou ik zeggen!

[Evelien Walravens · Rating 3 out of 5]

Samen alleen in het puberuniversum

Speelvuur is de debuutroman van Jochem van der Stok. De auteur was een puber tijdens de jaren negentig van de 20e eeuw. Inmiddels is hij docent Bestuurskunde aan de Hogeschool van Amsterdam en vader van drie kinderen.

Opgroeien tijdens de jaren negentig in een kerkelijk dorp als Voorthuizen, in de Gelderse Vallei. Het klinkt bijna idyllisch maar voor Tomas de Ridder is het vooral saai en eenzaam. Ondanks zijn beste vriend Gitte - ook al was ze een meisje - en beste jongensvriend Michiel die net als Tomas in groep 8 zitten. Tomas iets jongere zusje Tamar maakt het viertal compleet. Hun leven lijkt nog vrij van problemen maar schijn bedriegt. Gitte zit in een vervelende situatie thuis en Tomas kampt met denkbeelden en nachtmerries waarin hij zijn vrienden en klasgenoten zo bruut mogelijk martelt. Hij heeft geen idee hoe hij aan die ideeën komt. Eenmaal in de brugklas worden kleine kinderen snel groot. Het leven vult zich met computerspelletjes, stiekem erotische films kijken, gabbermuziek als uit uitlaatklep in het jeugdhonk, vechten op schuurfeesten, onhandige seks op de gekste plekken en ondertussen ook nog uitvogelen wie je bent. Langzaamaan raakt het viertal elkaar kwijt, ieder heeft zo zijn eigen pubergeheimen die niet gedeeld kunnen worden. Opgroeien valt nog niet mee.

‘… en misschien las ik in de lijnen tussen de stenen een aanwijzing, een wenk uit de toekomst, want ineens werd ik overrompeld door een heldere angst dat onze groep van vier werd gedeeld, twee keer in tweeën, zodat we alle vier alleen overbleven.’

De auteur heeft zijn boek opgedeeld in een viertal delen die ieder een gedeelte uit de periode van september 1994 tot september 2000 bestrijken. Het verhaal begint nog vrij onschuldig, het lijkt alsof je een jeugdig avonturenboek leest. Het duurt ook even voor het verhaal echt op gang komt. Het is in het eerste deel nog wat zoeken naar de juiste toon. Vaak dringt dan ook de stem van de auteur zich op: ik-personage Tomas spreekt vaak met woorden die niet bij zijn leeftijd passen en dat maakt het soms wat afstandelijk en ongeloofwaardig.
Maar naarmate het boek vordert komt er meer vaart in en weet van der Stok een goede puberwereld te schetsen waarin andere regels gelden dan in de ‘echte’ wereld. Voor veel lezers zal dit zeker herkenbaar zijn: het wij-tegen-de grote-boze-wereld-gevoel. Je laten meevoeren door puberdrama’s die achteraf eigenlijk niets blijken voor te stellen, leugens die waarheid lijken en waarheid die met leugens beschermd worden. Het komt allemaal voorbij. Tomas en zijn vrienden ondervinden hoe het is om je samen toch eenzaam te voelen en dat ieder voor zich op zijn eigen manier moet uitvogelen wie je bent maar ook hoe die persoon zich ten opzichte van anderen en de hele wereld verhoudt. Thema’s die voor iedereen herkenbaar zullen zijn. De auteur heeft echter wel veel woorden nodig en er komen regelmatig situaties voor die als een herhaling van zetten gezien kunnen worden terwijl de personages helaas niet echt helemaal uitgediept worden. Zo blijven we in het ongewisse of Tomas nu op jongens of op meisjes valt. En wat er precies met Gitte aan de hand is blijft ook onduidelijk. Net zoals wat de auteur nu precies met de titel van het boek bedoelt. Een vage verwijzing naar een gedicht van Komrij is hiervoor niet helemaal bevredigend.
Het gedeelte over het Oudjaar 1999-2000 is nog wel het meest interessantste van het boek. Maar dan zijn we toch al een heel eind op weg. Het is met de gebeurtenissen tijdens het carbid schieten en de oplopende spanning tijdens het erop volgende schuurfeest bijna een climax te noemen. Toch komt het niet helemaal zover. Maar van der Stok geeft wel een herkenbare kijk in het puberbrein en het universum waarin pubers zich blijken te bevinden. En dat is al met al toch knap gedaan.

[Juul · Rating 2 out of 5]

Op het begin vond ik het allemaal maar een beetje te langdradig, pas bij het tweede gedeelte kwam er pas echt een beetje vaart in. Ook vergat ik steeds dat de mensen in het boek echt nog jong waren, en dat het voor mij gewoon een beetje ongeloofwaardig werd. Ik vond Tomas ook echt geen leuk persoon en gewoon echt een sukkeltje.

[Julia Leijten · Rating 4 out of 5]

Moest in het begin heel erg inkomen maar later in het boek zat ik er helemaal in.
Interessante inkijk in het hoofd van een puber jongen die opgroeit in een klein dorp, voelt soms ook wel illegaal om sommige dingen te lezen, heel persoonlijk en rauw.


Wat dit boek voor mij bijzonder maakt, is de manier waarop Van der Stok het platteland niet alleen als decor gebruikt, maar als een kracht die zijn personages vormt, stuurt en soms verstikt. De open velden bieden ogenschijnlijk ruimte, maar daarachter schuilt een constante sociale controle en het gevoel nergens écht aan te kunnen ontsnappen.

[Derek van Loon · Rating 3 out of 5]

om eerlijk te zijn weet ik niet echt wat ik moet zeggen? het lijkt allemaal eigenlijk te gemaakt: de ruwheid van de gebeurtenissen en de mooiheid van de reflecties zijn goed gevonden en ook wel goed uitgevoerd, maar de lompheid van voornamelijk het derde deel en het achterwege laten van de motivaties van bijna alle personages voelen als misstappen.

[Roos · Rating 4 out of 5]

(3,5 ⭐) Het begin was even inkomen en soms had ik het idee ineens de schrijver, in plaats van het personage, te horen bij bepaalde zinnen, maar het werd steeds meeslepender. De beklemmende sfeer, de omgeving en de thema's van het verhaal deden me denken aan Het Smelt.
Ook heel nauwkeurig in een bepaald tijdsbestek geplaatst en gewerkt met plaatselijk dialect.

[Nikita · Rating 3 out of 5]

*3.5

[Pien Snoep · Rating 3 out of 5]

Ik verwachtte teveel Joe Speedboat denk ik

[Laura Witjens · Rating 3 out of 5]

eerst traag, dan opeens heel snel. hebben pubers echt allemaal van dit soort ongezelligheden in hun levens?

[Hanna Bouwens · Rating 4 out of 5]

3,5

[daan · Rating 3 out of 5]

een boek over opgroeien in een plattelands dorp en over de jongeren die daar wonen en de drang om meer te willen wat binnenin hen huist en wat zich manifesteert in op melkbussen zitten en rollen door het zand.

[Babette Gadellaa · Rating 4 out of 5]

3.5 🌟