Boni: in het spoor van de Surinaamse vrijheidsstrijder

by Tessa Leuwsha

Het opperhoofd Bonni. […]. In hem verenigden zich de kracht en moed van de jaguar met de slanke vlugheid van onze herten. Anton de Kom in Wij slaven van Suriname Rond 1730 ontvlucht een hoogzwangere zwarte vrouw de gruwelen van de slavernij en brengt in het Surinaamse moeras haar zoon Boni ter wereld. Hij zal uitgroeien tot leider van de ruim dertig jaar lang pleegt hij met zijn volgelingen heldhaftig verzet tegen het koloniale bewind. Als tiener leest Tessa Leuwsha voor het eerst over deze mythische strijder in Wij slaven van Suriname. Vanaf dan is ze door hem geï wie was hij, en wat is het verhaal van zijn moedige moeder? Wat betekenden zijn daden toen en nu, hoe werkt zijn nalatenschap door in haar eigen leven? Tessa Leuwsha reist door Suriname en zoekt naar Bonis wortels in Ghana, ze spit door de schaarse archieven en put rijkelijk uit orale geschiedenis. Gebaseerd op feiten en ondersteund door haar sprankelende literaire verbeeldingskracht herschept ze de Surinaamse vrijheidsstrijder Boni als mens van vlees en bloed.

244 pages, Kindle Edition

Published September 23, 2025

About the author

Born in 1967 in Amsterdam, the Netherlands. Emigrated to Suriname in 1996.

Reviews

[Shy · Rating 4 out of 5]

Vond het een fijn boek om te lezen. Heb natuurlijk al van Boni gehoord maar leuk om te zien hoe de schrijfster leven geeft aan de persoon Boni en niet alleen aan de verzetsstrijder en de feitelijke dingen die we over hem weten. De combinatie met de persoonlijke verhalen van de schrijfster en de zoektocht van dit hele verhaal, maakt dat het boek erg makkelijk weg leest. Aanrader als je wat meer wilt weten over dit stukje geschiedenis!

3.5/5 ⭐️

[Pascal Vanenburg · Rating 5 out of 5]

!!!

[Jenne van der Wees · Rating 3 out of 5]

Het verhaal van Boni moet verteld worden, dus in dat opzicht alleen maar lof voor dit boek en het onderzoek van de schrijfster.

Het leuke aan dit boek is de non-fictie die is verweven met de fictie. Ik heb veel geleerd over verschillende rituelen, culturen en het slavernijverleden. Dat de non-fictie dan later de fictie stukken verduidelijken, en de keuzes die daarbij zijn gemaakt, is leuk.

Echter vond ik het een beetje mweh opgeschreven. Het ging soms wel heel snel per alinea. Begrijpelijk, omdat ze fictie wilt verweven met feiten. Maar het leest wel gewoon mweh.

[Kirsten Paoline König · Rating 3 out of 5]

‘Vastberadenheid om te overleven, dat was naast Boni’s strategische inzicht misschien wel zijn sterkste eigenschap.’

Na Fretz was dit voor mij minder sprankelend leesbaar dan ik had gehoopt. De verbinding tussen de schrijfwijze voor heden en verleden voelde wat rammelend, ik miste wellicht een spanningsboog.

Het vele ‘ik en mijn man’ was zodanig non-fictie dat ik het enigszins wilde skippen ten opzichte van het verhaal van Boni - dat achteraf meer ingevuld is door de auteur dan ik tijdens het lezen dacht. Ik had het als boek sterker gevonden als de mythevorming rondom Boni alle ruimte had gekregen in een historische fictie, in plaats van tussen de gebeurtenissen van de auteur zelf door geplaatst.

Ik begreep de zoektocht en het verslag daarvan absoluut (en mag daar als Wit persoon op zich niks van vinden tbh), maar die las meer als voorstudie en zelfzorg, met name aanwezig om de uiteindelijke keuzes rondom het weergeven van Boni te duiden - nogmaals: imho. En dat vond ik persoonlijk minder boeiend en leesbaar - juist voor zo’n belangrijk thema.


—-
Voor het lezen

Een boek dat ik al een tijdje had openstaan op mn KoBo, een mooie companion read met het boek ‘Onder de Paramariboom’ van Johan Fretz in het kader van Nederland Leest 2025.

[Frederike · Rating 5 out of 5]

Tessa Leuwsha heeft een indrukwekkende prestatie geleverd door in Boni. In het spoor van de Surinaamse vrijheidsstrijder heden en verleden samen te brengen, net zoals haar persoonlijk leven en algemene geschiedenis in deze roman verknoopt zijn en samen werken om een Surinaamse held een duidelijke plaats in de literatuur te geven, naast de plek die hij had en heeft binnen de orale traditie

[Morris Julius Peter · Rating 4 out of 5]

Ontzettend bijzonder boek, heel interessant. het is zo belangrijk dat het verhaal van Boni vanuit het perspectief van de Surinamers wordt beschreven. Zijn verhaal zou zo veel meer bekend moeten zijn.
Daarnaast is het ook gewoon goed geschreven en lopen haar persoonlijke verhaallijn én het verhaal van Boni mooi door elkaar.

Persoonlijke noot: een half jaar geleden liep ik de Boni Trail op Frederiksdorp, aan het einde van het boek beschrijft ze opeens dat zij dat met haar man heeft opgezet. Dat heeft toen ontzettend veel indruk op me gemaakt.

[Jouke Jong · Rating 3 out of 5]

Dit boek was voor mij hét voorbeeld van 'mixed feelings'.
Dat komt vooral dat ik niet weet of dit komt doordat ik niet las wat ik verwachtte te lezen, en dat irriteerde me op een of andere manier, of dat het komt wát ik daadwerkelijk las.
Ik weet niet of iemand me nog volgt.

Ik verwachtte een doorwrocht historisch werk, een uiteenzetting van de culturele, sociale en politieke omstandigheden waarin Boni opgroeide, een verslag van de verschillende activiteiten van Boni, zijn oorlogvoering, waarschijnlijke motivatie en zijn nalatenschap. Een beetje zoals 'The Black Jacobins', voor wie dat kennen: een geschiedenis over de Haïtische vrijheidsstrijd, waar ook naar verwezen wordt in het boek.

Dat is het dus allemaal niet. of: niet helemaal.
Boni's leven wordt in een aantal vignettes vertelt, kleine korte verhalen, met gaten ertussen, die ook in de tijd heen en weer schieten.
Daartussen wordt vooral het verhaal van de schrijfster vertelt, haar familie, wat haar motiveerde om Boni 'op te zoeken'. Het is een persoonlijk boek. En elk deel ervan is goed en vlot geschreven. Én je leert over Boni en zijn nalatenschap. Dat het springt door tijd en ruimte is hoe dan ook geen belemmering voor het lezen, het blijft coherent wat ik best knap vind.

Maar.... aan het einde wilde ik gewoon meer geleerd hebben over Boni, en minder over Tessa Leuwsha. Ze ontdekt echt toffe dingen, zo vindt zij de voorouders van Boni in Ghana terug en legt ze een geloofwaardige spirituele link tussen de verschillende Boni's. En toch... ergens wringt het.

Ligt het aan mij of worden de Marrons op een haartje wat 'exotisch' beschreven? Met rituelen en gewoontes die vooral 'anders' zijn. Ik weet het niet zeker dit kritiekpunt. (en... ik weet toevallig dat de etymologie van het woord 'Marron' die zij geeft in het boek, sterk bekritiseerd wordt door andere Marrons)
Kortom: is dit boek een aanrader? Nou, ja, ik denk het wel. Zij het dat je wel moet weten wat je gaat lezen. ik zit echt tussen de 3 en 4 sterren in.

[nelchi pelchi · Rating 3 out of 5]

Interessant verhaal waar feit en fictie met elkaar vermengd wordt. Het persoonlijke verhaal van de auteur is niet altijd ter zake doende. In het begin is het leuk, maar haar zoektocht wordt steeds vermoeiender.

[Ad Pluijmers · Rating 3 out of 5]

Tessa heeft een poging gedaan om de koloniale activiteiten van Nederland in Suriname te bekijken door de ogen van één van de meest bekende Marron-leiders, Boni. Dat is zelden gedaan, bestaande verslagen en boeken zijn meestal geschreven door de ogen van Nederlandse kolonisten. Ze probeert in Ghana de voorgeschiedenis van Boni te onderzoeken. Haar aanpak daarin is wat rommelig en lijkt een beetje een zoektocht op goed geluk.

Haar zoektocht wisselt ze af met een fictief verhaal over het in Ghana tot slaaf maken van de moeder van Boni, haar overtocht naar Suriname, haar verblijf op een plantage en haar ontsnapping en de geboorte van Boni (ze was zwanger gemaakt door de plantagehouder). Daarna geeft ze het verhaal van het opgroeien van Boni in de Marron gemeenschap (bestaande uit ontsnapte slaven) en zijn ontwikkeling tot leider. Veel van de gedetailleerde omschrijvingen zijn fictief, maar lijken wel een redelijk idee te geven van de omstandigheden in die tijd.

Het is een aardig boek, maar zelf hou ik meer van non-fictie beschrijvingen over deze onderwerpen, zoals in het ook door Tessa aangehaalde boek “Reize naar Surinamen - Dagboek van John Gabriël Stedman 1772 - 1777”. 

[Corno De · Rating 4 out of 5]

Ieder jaar laat ik mijn leerlingen onderzoek doen naar vrijheidsstrijders om aan te tonen dat het streven naar vrijheid een algemene menselijke emotie is en niet pas ontstaat wanneer in Europa de Verlichting om zich heengrijpt. Boni is een van de strijders waar leerlingen in groepjes onderzoek naar doen en een presentatie over geven.

Wat niet zo goed lukt op mijn witte school is invoelbaar maken waarom deze geschiedenis zo belangrijk is. Het belang van het gebruik van orale tradities in de geschiedschrijving en niet slechts de geschreven bronnen is een onderwerp waar ik 14 jarigen nog maar even niet mee lastig val. Zo weinig tijd en zoveel belangrijke onderwerpen.

Met veel plezier dit boek gelezen waarin niet alleen Boni een mens van vlees en bloed werd maar ook de zoektocht van de schrijfster naar Boni centraal staat.

[Valerie · Rating 4 out of 5]

Ter informatie: ik heb niet het hele boek gelezen. Alleen de reader van het boek dat ik voor Nederlands moest lezen, hierin missen een aantal hoofdstukken. Desalniettemin heb ik ongeveer 63% van het boek wel gelezen dus ik vind dat het telt.

[WillemijntjeFunmilola · Rating 5 out of 5]

Een must-read voor iedereen die in Nederland woont! Ken je geschiedenis!

[Gabriël Zomers · Rating 5 out of 5]

geweldig boek. het omschrijft exact hoe het is om in slavernij te leven en te moeten strijden voor vrijheid. deze gebeurtenissen toendertijd reflecteren nog steeds op de samenleving die nu bestaat. en voornamelijk in de rollen van de mensen hedendaags. prachtig in verhaal vorm geschreven je wilt het verhaal van Boni verder leren kennen. Ik ben in Suriname geweest en dit is een rollen/gedragingen verklarende en empatische aanvulling.