Taal is de prachtigste gave van de evolutie aan de mensheid. Maar waarom zijn er zesduizend verschillende talen?
Salomon Kroonenberg gaat in zijn nieuwe, aanstekelijke boek op zoek naar de oorsprong van onze veeltaligheid. Begon het spreken met klappertanden of met klikjes? Was er ooit één taal voor alle mensen? Wat gebeurde er écht in de toren van Babel? Is er een verband tussen landschap en taal? De held van het boek is Kroonenbergs grootvader die maar liefst veertien talen sprak. Zelfs in het concentratiekamp Theresienstadt zat hij nog Russisch te leren.
De binnenplaats van Babel is de fascinerende zoektocht van een geoloog met een talenknobbel, een eenentwintigste-eeuwse uomo universale, met een onverzadigbare nieuwsgierigheid naar álles.
De Binnenplaats van Babel is een wonderlijk boek. Het is een mengsel van taalkunde op een populair wetenschappelijke manier beschreven aan de ene kant en een familiekroniek aan de andere. Over het laatste zal ik me niet uitlaten, anders dan te zeggen dat dat me niet interesseerde en ik het dus heb overgeslagen.
Over het (historisch) taalkundige deel wil ik kwijt dat er niets nieuws in staat. Dat kan ook niet, want de schrijver baseert zich volledig op boeken en onderzoek van anderen. Degenen die geïnteresseerd zijn in taalkunde kunnen dus beter op zoek gaan naar de oorspronkelijke geschriften.
Kroonenberg neemt als uitgangspunt voor zijn uitleg het Bijbelverhaal van de Babylonische spraakverwarring, en hoewel hij daar wel boeiende informatie over heeft, wordt niet duidelijk wat dat toevoegt. Hij concludeert zelf dat in Babel eigenlijk het tegenovergestelde van een spraakverwarring moet zijn gebeurd: om een bouwwerk van die afmetingen te maken, moesten de bouwers, die uit verschillende windstreken kwamen, juist een gemeenschappelijke taal gaan spreken.
Hoewel Kroonenberg een vlotte pen heeft en hij een makkelijk leesbaar boek heeft geschreven, bezit het dus twee grote tekortkomingen: de auteur heeft twee volkomen verschillende onderwerpen behandeld en (voor het taalkundige deel van zijn boek) een structuur gekozen die niet verhelderend werkt.
Als je interesse hebt in de oorsprong en ontwikkeling van taal zeker een interessant boek waarbij je wellicht wat moet filteren in wat je wel en niet leest.
Ik vond het een lastig boek omdat het nogal verwarrend door elkaar loopt. Een zoektocht naar Babel met veel geologie, een familiegeschiedenis, een stukje geschiedenis en taalwetenschap. Met name het ontstaan en de ontwikkeling van talen vond ik erg interessant en goed geschreven. Het stukje familie geschiedenis in hoofdstuk 8 had van mij achterwege kunnen blijven.
Als je alle onderwerpen en personen die in dit boek voorbijkomen - soms in niet meer dan een alinea of zelfs een zin - als je dat alles op een rij zet en dan ziet hoe lang die rij is, kun je je niet voorstellen dat zo’n boek leesbaar is. Toch is het dat, althans voor deze lezer. Het is lekentaalkunde vermengd met familiegeschiedenis en geologie. Het gaat van de hak op de tak. Het zijn allerlei losse eindjes die uiteindelijk toch zo in elkaar gedraaid blijken te zijn dat er één kabel is ontstaan, waar ik me met plezier een paar uur aan heb opgetrokken.
Het onderwerp is het fascinerende verhaal van de Toren van Babel (de 'Ziggurat'). Ook gaat hij in op de vraag of de Toren van Babel echt heeft bestaan en probeert hij te verklaren waarom er zesduizend talen zijn.
Salomon Kroonenberg is emeritus hoogleraar Geologie aan de Technische Universiteit Delft. Hij ging in zijn prachtige boek De binnenplaats van Babel (2014) na waar de oorsprong ligt van onze veeltaligheid. Hadden de mensen ooit één taal? Wat was de functie van de toren van Babel, en wat gebeurde er uiteindelijk mee? Als geoloog vraagt Kroonenberg zich af wat het verband is tussen het landschap en de taal. Wat waren de eerste tekenen van taal, klikjes voortbrengen of klappertanden? Met welke snelheid evolueerden de talen eigenlijk, en wat weten wij over de verspreiding van de talen? Natuurlijk passeert ook de meest prangende vraag de revue: wat lag ten grondslag aan de Babylonische spraakverwarring? Kroonenberg heeft met De binnenplaats van Babel een goed leesbaar en rijk geïllustreerd boek geschreven. Hij koos hierbij voor een toegankelijke, niet religieuze benadering.
Een Ander fascinerend boek dat hier echt een aanvulling op is is geschreven door Ellen van Wolde, hoogleraar Exegese van het Oude Testament aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Zij schreef De toren van Babel in 2004. Ze vertelt: 'De Toren van Babel wordt altijd geassocieerd met hoogmoed, maar daar gaat het helemaal niet over. Het is een pleidooi voor verscheidenheid en het naast elkaar bestaan van verschillende perspectieven.' Wat wilde de schrijver van het verhaal precies bereiken met deze tekst? Wanneer schreef hij het? En heeft het heden ten dage ook voor ons nog betekenis? Ellen van Wolde probeert hier antwoord op te geven.
Het was niet helemaal wat ik ervan verwachtte. Er kwamen erg veel namen voorbij. Ik had wat meer aandacht voor de West-Europese talen verwacht maar ik kreeg een overzicht van de hele wereld. Niets mis mee natuurlijk en prijzenswaardig dat de schrijver zich zo breed heeft georiënteerd maar toch.
Vreemd boek. Enerzijds een zoektocht naar de oorsprong van onze talen. Anderzijds een familiekroniek van polyglotten. Eigenlijk is dit boek één grote Babylonische spraakverwarring. Kroonenberg heeft getracht twee boeken in één te schrijven. Het meest boeiend is misschien nog wel de literatuurlijst.
Het waren eigenlijk twee boeken ineen. Niet helemaal geslaagd. Ik had liever beide aparte onderdelen, taal en familie uitgebreider los van elkaar gelezen.
Op zoek naar het ontstaan van taal met de Toren van Babel als symbolisch uitgangspunt. Zou het echt zo zijn dat er amper nog nieuwe talen ontstaan in de toekomst, omdat we voortdurend met elkaar in contact (kunnen) zijn?
De familiegeschiedenis van de auteur is van weinig toegevoegde waarde vind ik. Liever had ik nog wat meer gelezen over geïsoleerde volkeren en hun taalontwikkeling.
Hoewel de schrijver een favoriet onderwerp voor mij in dit boek behandelt, valt het mij toch een beetje tegen. Er staan veel leuke feiten in. Niet zo heel veel nieuws. Zijn familiegeschiedenis is er doorheen gevlochten. Dat vind ik wel een interessant stuk, een heel boek waardig.
Ik weet net iets te weinig van geologie, en net iets teveel van de bijbel en van talen, om de associaties en vermeende logica van de schrijver te kunnen of te willen volgen.