What do you think?
Rate this book
Στη σκιά του όρους Όχη
Και σαν περάσανε καμιά δεκαριά μέρες, μας ήρθανε τα μαντάτα της από τις εφημερίδες. Μπαίνει ένα μεσημέρι φουριόζος ο κύριος Σωκράτης μες στο γραφείο που δούλευα και ανέμιζε ένα από κομμα πολύ πιο μεγάλο από αυτά που έκοβε συνήθως με το ψαλιδάκι του. Μάντεψε, μου λέει. Έχουμε θέμα μεγάλο, πανελληνίου ενδιαφέροντος, και αφορά κι εμάς εδώ. Όλα τα παράξενα σε τούτο το νησί συμβαίνουνε τελικά. Και μου μοστράρει φόρα παρτίδα την εφημερίδα. Το μάτι μου το τράβηξε πρώτα ο πηχυαίος τίτλος του ρεπορτάζ και ύστερα κατέβηκε στις φωτογραφίες. Τα ξαναβρήκα τώρα στο Νησιωτικόν Βήμα, που τα είχαμε αναδημοσιεύσει, και αντέγραψα κάποια αποσπάσματα για να σου τα διαβάσω. Ο τίτλος ήτανε ακριβώς όπως σου τον διαβάζω: «Τρεις νεαρές Χίππις προσφέρουν έρωτα στην πρώην "Βάσω"». Και είχε και υπότιτλο το εξής: «Για να εξακριβωθεί θετικώς αν επέτυχε η αλλαγή φύλου». Και πάει το μάτι μου μετά στις φωτογραφίες.
Μπορεί η απονομή δάφνινων στεφάνων σε αθλητικούς αγώνες να οδηγήσει σε δημόσια διαπομπευση. Πώς άραγε διορθώνονται τα λάθη της φύσης που οι άνθρωποι πασχίζουν να τα συγκαλύψουν; Διαδοχικές απαντήσεις δίνουν στους μοναλόγους τους όσοι γνώρισαν από κοντά τη Βάσω που έγινε Βάσος: Ο Αντώνης ο ηλεκτρονικός Σιβιτανιδείου, ο Στεφανής ο στοιχειοθέτης εφημερίδας, ο Σαράντος ο καθηγητής γυμνασίου, ο Γεράσιμος ο φωτογράφος και η γυναίκα του η Φρόσω. Όλοι τους αφηγούνται από διαφορετική γωνία μια παλιά ιστορία που συνέβη επί Χούντας, όταν οι πρώτες τηλεοπτικές μεταδόσεις ποδοσφαιρικών αγώνων συνένωναν τους πάντες, όταν οι τοπικές εφημερίδες γέμιζαν με σκανδαλώδη νέα από τις αθηναϊκές, όταν τα καρπούζια είχαν περισσή γλύκα και τα πολιτικά φρονήματα αρκούσαν για να βρεθεί κανείς και να σωθεί στη σκιά του όρους Όχη.
Μπορεί η απονομή δάφνινων στεφάνων σε αθλητικούς αγώνες να οδηγήσει σε δημόσια διαπομπευση. Πώς άραγε διορθώνονται τα λάθη της φύσης που οι άνθρωποι πασχίζουν να τα συγκαλύψουν; Διαδοχικές απαντήσεις δίνουν στους μοναλόγους τους όσοι γνώρισαν από κοντά τη Βάσω που έγινε Βάσος: Ο Αντώνης ο ηλεκτρονικός Σιβιτανιδείου, ο Στεφανής ο στοιχειοθέτης εφημερίδας, ο Σαράντος ο καθηγητής γυμνασίου, ο Γεράσιμος ο φωτογράφος και η γυναίκα του η Φρόσω. Όλοι τους αφηγούνται από διαφορετική γωνία μια παλιά ιστορία που συνέβη επί Χούντας, όταν οι πρώτες τηλεοπτικές μεταδόσεις ποδοσφαιρικών αγώνων συνένωναν τους πάντες, όταν οι τοπικές εφημερίδες γέμιζαν με σκανδαλώδη νέα από τις αθηναϊκές, όταν τα καρπούζια είχαν περισσή γλύκα και τα πολιτικά φρονήματα αρκούσαν για να βρεθεί κανείς και να σωθεί στη σκιά του όρους Όχη.
- GenresFictionLiterature
213 pages, Paperback
First published April 1, 2025
2 people are currently reading
43 people want to read
About the author
Giannis Makridakis
17 books154 followersGiannis Makridakis (gr: Γιάννης Μακριδάκης) was born in Chios in 1971 and studied mathematics. He organizes research and educational programmes and edits publications for the Chios Studies Centre, which he founded in 1997. He edits the three-monthly magazine Pelinnaio and has published two books on the history of Chios. His first novel Anamisis Denekes, published by Hestia in 2008, is already in its fourth edition and translated into Turkish.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 19 of 19 reviews
December 9, 2025
Πριν ξεκινήσω θέλω να αναφέρω τη χυδαία συμπεριφορά του συγγραφέα που ποσταρε στην πλατφόρμα του την κριτική εξαπολύοντας προσβλητικούς και μηνύσιμους χαρακτηρισμούς εις βάρος μου, μην μπορώντας να δεχτεί ψύχραιμα ότι το βιβλίο του περιέχει λάθη και σβήνοντας κάθε σχόλιο που διαφωνούσε, μιλώντας παράλληλα για...φασισμό. Καθ' όλα φαιδρη και αλλοπροσαλη συμπεριφορά που δεν έχει θέση στο χώρο της Λογοτεχνίας.
Σημειώνω πως η παρούσα κριτική δεν αποτελεί ιδεολογική ένσταση από μεριάς μου, αλλά προσπάθεια ανάδειξης πραγματολογικων λαθών, ιστορικών αναχρονισμων, αφηγηματικής ρηχότητας, υφολογικής φτώχειας αλλά και πλείστων βιολογικών ανακριβειών που καταγράφει ο κ. Μακριδάκης.
Το βιβλίο είναι πραγματικά κάκιστο από κάθε άποψη, αφού περιέχει υφολογικα προβλήματα, σφάλματα και πλείστες ανακρίβειες, όπως θα εξηγήσω αναλυτικά. Ειναι δηλαδή γενικά κακογραμμενο και κουραστικό σε σημείο που χάνεις το χρόνο σου, άρα δεν το προτείνω σε καμία περιπτωση. Ο μόνος λόγος που προσωπικά το ολοκλήρωσα ήταν διεκπαιρεωτικος για να έχω συνολική και αντικειμενική εκτίμηση στην προσέγγισή μου.
Φυσικά θα αναφέρω και όσα με ενόχλησαν ως λοατκι άτομο, αλλά η ουσία της κριτικής εστιάζει στα πολλά λάθη και αντιφάσεις, πραγματολογικές και αφηγηματικές.
Είναι πια φοβερή μόδα να γράφουν συγγραφείς για τρανς/ίντερσεξ/κουίρ θεματολογία, χωρίς να κάνουν καμία σχετική έρευνα.
Και δυστυχώς το κάνουν πολύ άγαρμπα, με ατέλειες, με ακούσιο ( ; ) φοβικό λόγο κ με πληθώρα ανακριβειών που καταστρέφουν συνολικά την λογοτεχνική διήγηση που επιχειρούν.
Ας ξεκινήσουμε από την αφελέστατη ιδέα. Ο συγγραφέας εχει εμπνευστεί από κάποια σχετικά άρθρα στο διαδίκτυο για "αλλαγή φύλου", όπως γίνεται φανερό. Το υπόλοιπο κομμάτι, δηλαδή το "εύρημα" των "τοπικών ολυμπιακών αγώνων" είναι αφελές, γελοίο και μια ανεπιτυχής/προσβλητική προσπάθεια να συνδέσει ο συγγραφέας το θέμα του βιβλίου με την περίπτωση της Ιμάν Κελίφ.
Από αυτό το "εύρημα" άλλωστε καταλαβαίνουμε το επιπόλαιο του εγχειρήματος και την επιφανειακή "έρευνα" (γκουγκλάρισμα όπως θα αναλύσω)
Η ιστορική προοπτική, ειδικά στα χωρία με τη Χούντα είναι επίσης ανακριβής.
Η υπόθεση αφορά ένα ίντερσεξ άτομο που γεννιέται στην επαρχία. Το παιδί μεγαλώνει ως κορίτσι και μετά από την διοργάνωση κάποιων αγώνων στο χωριό στους οποίους συμμετέχει με την παραίνεση του Καθηγητή, αποφασίζει να προχωρήσει σε αυτό που ο συγγραφέας αποκαλεί "αλλαγή φύλου". Η ιστορία ειπώνεται από διαφορετικούς αφηγητές ενώ ο πρωταγωνιστής δεν μιλάει ποτέ. Τι εξαίσιο εύρημα, να αφαιρέσει πλήρως την φωνή του ήρωα για να παρουσιαστεί ένα μονότονο πορτρέτο του χωρίς ενδιαφέρον και γεμάτο ανακρίβειες όσον αφορά τη φυσιολογία του και τη μετάβαση. Ενα λογοτεχνικό βιβλίο δεν είναι επιστημονική μελέτη, αλλά ο συγγραφέας οφείλει να είναι ακριβής σε όσα αναφέρει, ειδικά όταν αυτά έχουν άμεση σχέση με την πλοκή, ειδάλλως η αληθοφάνεια καταρρέει.
Ας δούμε αναλυτικότερα ορισμένα σημεία του κειμένου. Στην περιγραφή της γέννησης του Βάσου (πχ στη σελίδα 43) το μωρό περιγράφεται με ζωομορφική όψη (κατσίκι) που αποτέλεσε ένα σοκαριστικό θέαμα για τη μαμή. Αυτό μάλιστα αναφέρεται και αλλού: (σελ 71) "Και πως ήταν αρσενικοθήλυκια σαν ένα κατσικάκι-τέρας που είχε γεννημένο μια αίγα. Και φαινότανε από πίσω θηλυκό αλλά από μπροστά είχε πουλί, χωρίς όμως απίδια".
Μάλιστα το ίντερσεξ παιδί το παρουσιάζει ο συγγραφέας ως "τραυματικό" ακόμα και για τους γονείς του, αφού, "φυσικά" (σελ 61) δεν έκαναν άλλο παιδί μετά από αυτή την εμπειρία.
Παρουσιάζεται, δηλαδή, μια πλήρως ανακριβής και φοβική εικόνα για τα γεννητικά όργανα των ίντερσεξ ατόμων, ως ένα θέαμα που θα προκαλούσε "τρόμο" και "σύγχυση" στη μαμή, κάτι που παραπέμπει ρητώς στον ζωομορφισμό, ενώ στην πραγματικότητα αυτό που ισχύει είναι πως τις περισσότερες φορές δεν υπάρχει τίποτε το δραματικά διακριτό στα ίντερσεξ νεογνά. Υπαρχει άλλωστε ένα ευρύ φάσμα ίντερσεξ καταστάσεων, δεν πρόκειται για "freak show" όπως το θέλει ο συγγραφέας, αλλά για διαφοροποιήσεις των οποίων ο επιπολασμός είναι πολύ συχνότερος από όσο πιστευόταν στο παρελθόν και που συνήθως αφορά χρωμοσωματικές ή ορμονικές διαφοροποιήσεις και όχι κάτι ορατά διακριτό απαραιτήτως.
Oι ανακρίβειες του συγγραφέα συνεχίζουν και σε άλλα σημεία. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αφορούν και την κυρίως υπόθεση δηλαδή τους αγώνες. Ο Βάσος σκιαγραφείται να έχει...υπεράνθρωπη δύναμη: (σελ 61) "Μου είπε λοιπόν η Ευαγγελία ότι έπαιζαν όλα μαζί τα κορίτσια στα διαλείμματα (...) και όταν η Βάσω έμπαινε μάνα, μπορούσε να τις σηκώσει όλες τους. Τόσο μεγάλη δύναμη είχε", αλλά και στην αφήγηση του περιστατικού της επίθεσης του όχλου (μεταξύ άλλων στη σελίδα 64) όπου μας λέει πως αν ο Βάσος ήταν "δυο τρία χρόνια πιο μεγάλη θα μπορούσε να τους βάλει όλους κάτω μονάχη της" (μιλάμε για όχλο πολλών ατόμων) λες και τα ίντερσεξ άτομα έχουν αφύσικη δύναμη επειδή έχουν, όπως άλλωστε έγινε φανερό και από την περιγραφή της γέννησης, ζωώδεις ιδιότητες, σύμφωνα με τον συγγραφέα.
Αλλά και στη σελίδα 73 και γενικά στις σελίδες που αφορούν τη διήγηση των αγώνων, βλέπουμε το ίδιο βλακώδες μοτίβο, αφου ο Βάσος παρουσιάζεται νικητής όλων των αγώνων: "Αυτά γίνανε με το που έριξε τη σφαίρα και τον δίσκο αυτή. Και νίκησε ακόμα και τους άντρες"
Φαίνεται δηλαδή να πιστεύει βλακωδώς ο συγγραφέας πως ένα interxex άτομο (στην προεφηβεία μάλιστα) έχει υπερφυσικές σχεδόν δυνάμεις.
Τι ασυναρτησίες είναι αυτές; Πραγματικά το βιβλίο δεν είναι με κανέναν τρόπο ΛΟΑΤΚΙ+ και ο συγγραφέας δεν φαίνεται να κατανοεί πως έχει γράψει πλείστες φοβικές γελοιότητες. Το κείμενο μετά βίας είναι εκδόσιμο, θα έπρεπε να είχε περάσει τουλάχιστον άλλα πέντε χρόνια επεξεργασίας για να μην διαβάσουμε αυτή την τραγελαφική σύνθεση.
Μεγάλη σύγχυση την ίδια στιγμή υπάρχει και για τη διαδικασία της "αλλαγής φύλου" όπως την κατονομάζει αμέτρητες φορές ο συγγραφέας εντός του βιβλίου. Να θυμίσω πως οι "μαρτυρίες" είναι συγκαιρινές συνεπώς δεν υπάρχει κανένας λόγος, αν ο συγγραφέας είχε επίγνωση ότι αυτά που λέει είναι λανθασμένα και φοβικά, να μην χρησιμοποιηθούν οι ορθοί όροι αντί για τους φοβικούς: δηλαδή αντί για "αλλαγή φύλου" μετάβαση, αντί για "ερμαφροδιτισμός" ίντερσεξ κ.ο.κ. Ούτε ένας αφηγητής δεν χρησιμοποιεί τους ορθούς όρους, συνεπώς δεν έχουμε παρά να συμπεράνουμε πως αυτοί οι όροι είναι αυτοί που ο συγγραφέας θεωρεί σωστούς.
Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου μάς παρέχεται άλλωστε ξεκάθαρα το στίγμα της σκέψεως του συγγραφέα: γίνεται λόγος για "λάθος της φύσης". Έτσι βλέπει ο cis straight συγγραφέας το φάσμα της βιολογικότητας του φύλου, ως "λάθος", ενώ την "αλλαγή φύλου" ως ένα νεωτερικό εύρημα της επιστήμης.
Για αυτό και εδώ δεν χωράνε οι ενστάσεις που μιλάνε για την μη ταύτιση των χαρακτήρων από τα πιστεύω του συγγραφέα. Προφανώς και τα λεγόμενα των χαρακτήρων δεν αντανακλούν, απαραιτήτως, τα πιστεύω ενός συγγραφέα, ωστόσο εδώ μιλάμε για εξαρχής ελλιπή και ψευδοεπιστημονική αντίληψη, καθώς και για βιολογικά/κοινωνιολογικά/ιστορικά δεδομένα που δεν συνάδουν με την πραγματικότητα, κάτι που πληγώνει ανεπανόρθωτα το λογοτεχνικό σώμα του βιβλίου εφόσον αυτό αποτελεί και το βασικό του θέμα.
Δεν αφορά δηλαδή ιδεολογική ένσταση από τη μεριά μου. Ο Μακριδάκης πάω στοίχημα πως θεωρεί ότι έγραψε ένα "συμπεριληπτικό" (γέλια) βιβλίο. Αφορά την πλήρη ανιδεότητα του συγγραφέα με το θέμα που καταπιάνεται.
Η αφελής (ακούσια ή ηθελημένη) φοβικότητα του συγγραφέα συνεχίζεται στις περιγραφές της όψης και εμφάνισης του Βάσου. Καταρχάς, κατά τη γνώμη του συγγραφέα, η αθλήτρια Ταμάρα Νατάνοβνα Πρες, η "σοβιετικιά", όπως χαρακτηρίζεται, έμοιαζε με "αρσενικιά" όπως και ο ήρωας πριν την μετάβαση αφού η εμφάνισή τους παραλληλίζεται. Πέρα από τη μη επαληθευμένη φημολογία που κυκλοφορούσε για την Πρες -παρότι δηλαδή θα μπορούσε κάλλιστα να είναι cis γυναίκα- ο συγγραφέας εκτός από την στερεοτυπική άποψη που φαίνεται να έχει για το πώς πρέπει να μοιάζουν οι cis γυναίκες, πιστεύει πως τα intersex άτομα που πολιτογραφούνται ως θηλυκά έχουν κατά κανόνα στόφα αθλητή/τριας και ομοιάζουν στο πρόσωπο (!) Τέτοιες απόψεις είναι αντιεπιστημονικές, βλακώδεις και απηχούν απαρχαιωμένες και επικίνδυνες αντιλήψεις που θυμίζουν τις θεωρίες του Λαμπρόζο.
Οι περισσότερες ανακρίβειες, όμως, και η λιγοστή έρευνα που έκανε ο συγγραφέας, εντοπίζονται στο πώς αποτυπώνει την περιβόητη μετάβαση ή, κατά τον ίδιο, την "αλλαγή φύλου". Καταρχάς μιλάει για μια "μεγάλη εγχείρηση". Η απλούστευση της μετάβασης στην "εγχείρηση" είναι μια παροιμιωδώς κωμική για την τρανς κοινότητα αντίληψη των cis ατόμων που πιστεύουν πως ένα trans/ίντερσεξ άτομο μπαίνει στο χειρουργείο και βγαίνει ένα εντελώς καινούργιο πρόσωπο. Στην πραγματικότητα η μετάβαση δεν συμβαίνει με μαγικό τρόπο ή πάνω στο χειρουργικό τραπέζι, αλλά συμβαίνει σε βήματα και με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. ο συγγραφέας είναι φανερό ότι δεν γνωρίζει κανέναν από αυτούς τους τρόπους. Αφήνει να εννοηθεί ότι η "εγχείρηση" αφορούσε φαλλοπλαστική ενώ συνήθως η διαδικασία είναι λήψη ορμονών και μαστεκτομή. Η φαλλοπλαστική δε θα ήταν δυνατο να είχε γίνει σε ελληνικό νοσοκομείο του 1950.
Ο Βάσος δεν παρουσιάζεται να έκανε ποτέ ορμονική θεραπεία ή κοινωνική μετάβαση, κι όμως, όταν τον συναντούν οι γνωστοί του στο νοσοκομείο (σελ 17, 143, 195, 196, ,197 και αλλού) βλέπουν έναν άνθρωπο ολότελα διαφορετικό: "Ήταν τόσο διαφορετικός από τη Βάσω που είχα αποχαιρετήσει στο λιμάνι πριν από έναν μήνα". Κατά την αποτύπωση δηλαδή του συγγραφέα, ο Βάσος μπήκε ως "θηλυκό" στο χειρουργείο και βγήκε ως "αρσενικό".
Το ίντερσεξ άτομο, εκτός αυτής της απλουστευτικης γελοιότητας, παρουσιάζεται σαν να πρέπει να συνειδητοποιήσει πως "κάτι δεν πάει καλά" (Σελ 79) , σαν η οριοθέτηση στο ένα ή το άλλο φύλο να είναι ο μοναδικός δρόμος. Αναφέρεται, μάλιστα, η απόφαση του Βάσου για τη μετάβαση ως απόφαση των cis του περιβάλλοντός του για να "φύγει η ανωμαλία της" (σελ 162 και 163)
Και, το κερασάκι στην τούρτα, ο Βάσος μετά την μετάβαση παρουσιάζεται ως "ανίκανος", ως ένα πλάσμα πλήρως δυστυχισμένο που δεν το αγάπησε καμία γυναίκα (φυσικά, αφού το βιβλίο το γράφει ένας cis άνδρας συγγραφέας: αυτή είναι η φαντασίωση του για το ΛΟΑΤΚΙ+ υποκείμενο) και (αναγνώστ@, παρακαλώ στέρξε και υπέμεινε αυτό που αναγκάζομαι να γράψω) κατέληξε να πεθάνει λόγω της μετάβασης!
Ο συγγραφέας δηλαδή (και όχι οι χαρακτήρες του προφανώς, αφού αυτό είναι ένα υποτίθεται αντικειμενικό γεγονός, ο θάνατος του πρωταγωνιστή) πιστεύει πως η μετάβαση μπορεί να οδηγήσει, μετά από χρόνια μαλιστα, στον θάνατο
"Σε λιγάκι άρχισε όμως σιγά σιγά να χάνει τα κουράγια του. Δεν ξέρω γιατί. Κάτι, ζημιά του κάνανε μάλλον μ'αυτές τις εγχειρήσεις. Και μετα τα φάρμακα τα δυνατά που του δίνανε".
Ένας αχταρμάς αντιφάσεων: από τη μία αφήνεται να εννοηθεί ότι ο Βάσος διαθέτει έναν προσχηματικό φαλλό/μεγενθυμένη κλετορίδα, από την άλλη ο συγγραφέας μιλάει για "ενεργοποίηση της λειτουργίας των καινούργιων γεννητικών οργάνων του Βάσου" χωρίς να έχει ιδέα για τις επεμβάσεις της εποχής και γενικά για το τι θα ίσχυε πράγματι για ένα intersex/τρανς άτομο.
Μάλιστα, καταλήγει να αφήσει την ρητή υπόνοια (εφόσον υποτίθεται πως αυτό το περιστατικό συνέβη πράγματι) πως η μετάβαση μπορεί να σκοτώσει ένα άτομο και πως η δυστυχία ή ο πρόωρος θάνατος είναι η βέβαιη κατάληξή του. Καμία γνωστή και καταγεγραμμένη επιπλοκή δεν υπάρχει για ένα τρανς η ίντερσεξ ατόμου μετά από χρόνια της/των εγχειρήσεων. Αυτό που παρουσιάζει ο συγγραφέας ως "γεγονός" είναι μια φοβική δική του ερμηνεία της φυλομετάβασης που είναι πέρα ως πέρα ανακριβής. Και φυσικά δεν χρειάζεται ένα τρανς/ίντερσεξ ατομο να λαμβάνει "βαριά φάρμακα" όπως ρητώς και πάλι αναφέρει ως δεδομένο και όχι ως άποψη των χαρακτήρων του.
Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί όρους χωρίς να ξέρει τι σημαίνουν. Μπερδεύει (όπως και αρκετοί κριτικογράφοι) την τρανς με την ίντερσεξ ταυτότητα ενώ η πρόθεσή του ήταν να γράψει, υποτίθεται ένα βιβλίο για ένα intersex άτομο. Η δική μου γνώμη είναι ότι οι δύο ταυτότητες έχουν κοινά, αλλά στην παρούσα περίπτωση στέκομαι στην πρόθεση του συγγραφέα ο οποίος προφανώς δεν έκανε τον κόπο να ψάξει τι σημαίνει η μία λεξη και τι η άλλη, αρα ξεκίνησε να γράφει χωρίς να γνωρίζει καλά καλά τι σημαίνει ο εκάστοτε όρος. Για τέτοια θρασεία ανιδεότητα μιλάμε.
Η επίφαση του "ρεαλισμού" δεν αρκεί προς δικαιολόγηση του πραγματικά αχανή όγκου φοβικών χαρακτηρισμών και βρισιών που αποτυπώνει ο Μακριδάκης στις σελίδες αυτού του βιβλίου. Λογοτεχνία δεν σημαίνει αναμάσηση στερεοτύπων αλλά επεξεργασία και ανατροπή τους, έστω και έμμεσα. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί είναι γραμμένοι χωρίς καμία ειρωνική απόσταση, χωρίς καμία αναγνώριση μεταμέλειας. Το αντίθετο, στο τέλος της διήγησης φαίνεται σαν όλοι αυτοί οι "μάρτυρες" να ήταν "καλοί άνθρωποι". Σε τι συνεισφέρει, συνεπώς, λογοτεχνικά αυτή η βίαιη και ακραία αισθητική αφού δεν ακούμε καν την ιστορία απο τη μεριά του Βάσου ή έστω μια εικόνα από κάποιον μάρτυρα που να τον καθιστά περισσότερο ανθρώπινο; Πού αποσκοπεί αυτό το βιβλίο στο σήμερα;
Σε όλη τη έκταση της διήγησης ο συγγραφέας βάζει τους αφηγητές να αναφέρουν θηλυκές αντωνυμίες περιγράφοντας τον Βάσο πριν την μετάβαση. Ακόμα κι αν υποθέσουμε πως αυτό δικαιολογείται για τους "αδαείς" χαρακτήρες, δεν δικαιολογείται σίγουρα για τον Σαράντο, τον "μορφωμένο" αφηγητή. Συνεπώς εφόσον ο συγγραφέας ακολουθεί την ίδια τακτική για όλους, γίνεται φανερό πως πρόκειται για misgendering που οφείλουμε να αποδώσουμε στον ίδιο. Δεν του περνά δηλαδή από το μυαλό πως εφόσον ο Βάσος ένιωθε αγόρι σε όλη του τη ζωή, ανεξάρτητα από την αμφισημία του φύλου του ή την θηλυκή του πολιτικογράφηση, όφειλε να χρησιμοποιεί τις ορθές αντωνυμίες για την παιδική/εφηβική του ηλικία στην αφήγηση. Το ότι δεν το έκανε δείχνει πως έτσι ακριβώς μιλάει ο Μακριδάκης για το παρελθόν ενός ίντερσεξ ή τρανς ατόμου: μιλώντας για αυτό στο φύλο που του αποδόθηκε στην γέννηση και όχι στο επιθυμητό του φύλο.
Αυτοι οι άνευ λογοτεχνικής σημασίας στην συχνότητα που τους χρησιμοποιεί ο Μακριδάκης χαρακτηρισμοί ξεκινάνε από τις πρώτες σελίδες. Ενδεικτικά: άντρας με φουστάνια, αντρογυναίκα, αρσενικιά, άσχημη, ανώμαλη. Δεν εξυπηρετούν δε σε τίποτα πέρα από την εμμονική (επαναλαμβάνονται σε ΚΟΡΕΣΤΙΚΟ βαθμό) αποτύπωση ενός στερεοτύπου.
Και ενώ θα δικαιολογούνταν ίσως από τους τρεις αφηγητές, από τον έναν, τον καθηγητή δεν δικαιολογούνται. Είναι υποτίθεται, όπως ανέφερα, ο καλλιεργημένος, ο μορφωμένος, αυτός που ανέκαθεν συμπαθούσε τον Βάσο, συνεπώς ο συγγραφέας δεν έχει κανέναν πρακτικό λόγο να βάζει όλους τους αφηγητές του να αναφέρονται στον Βάσο με αυτές τις προσβολές (το "αρσενικιά" υπάρχει σχεδόν σε κάθε σελίδα του βιβλίου και το λέω χωρίς υπερβολή), αφού, υποτίθεται, πως δεν έχουν την ίδια μόρφωση, χαρακτήρα και σχέση με τον Βάσο.
Βέβαια αυτό είναι και το κύριο πρόβλημα του βιβλίου υφολογικά: δεν υπάρχει καμία απολύτως διαφορά ανάμεσα στους αφηγητές, o συγγραφέας αποτυγχάνει παταγωδώς στην διαχείριση της πολυφωνίας, παρόλο που οι αφηγητές έχουν υποτίθεται τις προαναφερθείσες διαφορές στο background τους. Ο Μακριδάκης διατηρεί πανομοιότυπο λεκτικό ύφος πρωτοπρόσωπης "μαρτυρίας" για όλους και μάλιστα, επειδή δεν κάνει καμία διαφοροποίηση στα λόγια τους, μπερδεύεται μέχρι και ο ίδιος.
Ενδεικτικά αναφέρω τα ακόλουθα παραδείγματα: Στη σελίδα 78 όταν υποτίθεται πως μιλάει ο Σαράντος, ο "μορφωμένος" αφηγητής, λέει τα εξής: "Και από τότε και μετά κόλλησε πια μαζί μας η αρσενικιά και ξεκολλημό δεν είχε. Λόγω που τη σώσαμε από τις φασαρίες, που θέλανε να την ξεβρακώσουνε. Κατάλαβες" Τόσο η χυδαία φρασεολογία όσο και το χαρακτηριστικό "κατάλαβες" είναι στοιχεία της ομιλίας έτερου αφηγητή και συγκεκριμένα του Αντώνη (πχ αναφέρω παραδείγματα που μιλάει έτσι ο Αντώνης: σελ 16, Για μένα είναι πια στο νησί. Κατάλαβες", σελ 18 Κι έτσι γνωριστήκαμε με τον Σαράντο. Κατάλαβες", σελ 22 " Την έβαλε μέσα στο σπιτικό του και κόντεψε να του μαγαρίσει το κορίτσι. Κατάλαβες", σελ 23 "Να προκαλέσει το χωριό με την ανώμαλη. Κατάλαβες", σελ 27 "Τα μεγάλα κουσούρια του μείνανε. Αυτά δεν φεύγουνε ποτέ. Κατάλαβες", σελ 31 "Ηθελε όμως να τη σπιτώσει. Κατάλαβες" κ.ο.κ)
Αν ο ίδιος ο συγγραφέας μπερδεύεται και δεν είναι σε θέση να ξεχωρίσει τους αφηγητές του, μιας και επαναλαμβάνουν σε κουραστικό βαθμό τα ίδια ακριβώς πράγματα χωρίς καμία απολύτως εξέλιξη ή άλλη οπτική στην αφήγηση, φανταστείτε πώς εισπράττει αυτόν τον αχταρμά το αναγνωστικό υποκείμενο. Υπάρχει δηλαδή μια επανάληψη των ίδιων συμβάντων χωρίς αλλαγή εστίασης, ή έστω ύφους.
Το βιβλίο εκτός των άλλων βρίθει από μια αφόρητη "προφορικότητα" που σε πολλές περιπτώσεις δεν βγάζει νόημα και κουράζει τον αναγνώστη.
Παράδειγμα: "Είναι κάτι Κυριακάδες όμως" Ποιος μιλάει έτσι; Σε ποια επαρχία χαρακτηρίζουν τις Κυριακές "κυριακάδες"; Έχω μεγαλώσει σε νησί, δεν έχω ακούσει ποτέ αυτή την λεκτική εκτροπή της ημέρας της Κυριακής.
Ύστερα οι ίδιοι οι χαρακτήρες καταλήγουν αντιφατικοί. Για παράδειγμα, λέει ο Αντώνης: "Εγώ δεν τα γουστάριζα καθόλου όμως τα κολλητιλίκια αυτά με την αρσενικιά, την εποχή εκείνα. Όλα κι όλα. Τη λέω την αμαρτία μου" Αφού θεωρούσε την ύπαρξη της "αρσενικιάς" λάθος της φύσης, όπως πολλάκις δηλώνει, από πού προκύπτει ότι ξαφνικά, ενώ σε όλη την έκταση του βιβλίου χαρακτηρίζει χυδαία τον Βάσο, πως η απόρριψη του ήταν "αμαρτία" κατά τη γνώμη του εφόσον πίστευε το ακριβώς αντίθετο; Μιλάμε για ερασιτεχνικές αβλεψίες που δεν έχουν θέση σε μια ώριμη συγγραφική σύνθεση.
Πέρα από αυτό το βασικότατο αφηγηματικό πρόβλημα, αναρωτιέμαι, σε τελική ανάλυση, τι ακριβώς εξυπηρετεί το να αποτυπώνονται με τέτοια εμμονική επανάληψη τόσο βλαπτικοί χαρακτηρισμοί που όχι μόνο δεν έχουν εκλείψει, αλλά υπάρχουν έως σήμερα. Το βιβλίο δηλαδή με κανέναν τρόπο δεν συνεισφέρει στην εξάλειψη του στίγματος, αντιθέτως, φαίνεται να είναι απλώς μια εκχυδαϊσμένη αποτύπωση της ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρίας του παρελθόντος, μονοσήμαντα και αποκλειστικά από την οπτική cis ατόμων.
Άλλωστε, η προαναφερθείσα εμμονή στους φοβικούς χαρακτηρισμούς δεν αντικατοπτρίζει επακριβώς την κοινωνιολογική πραγματικότητα. Γιατί, παρά την φοβικότητα και ειδικά για περιπτώσεις intersex ατόμων (ή τουλάχιστον έτσι καταγεγραμμενων, αφού υπάρχει περίπτωση να ήταν κάλλιστα και τρανς) υπήρξαν περιπτώσεις ομαλής μετάβασης, χωρίς να μεσολαβεί κανένα λιντσάρισμα.
Ο συγγραφέας φαίνεται να λαμβάνει υπόψη ένα δημοσίευμα για "αλλαγή φύλου" στην Ελλάδα (την πρώτη κατά πολλές ιστοσελίδες, γεγονός που δεν ισχύει) το 1951. Στην πραγματικότητα η πρώτη καταγεγραμμένη στον Τύπο εγχείρηση "διόρθωσης" φύλου συνέβη το 1938, όπως αποτυπώνεται σε αναλυτικό ρεπορτάζ της εφημερίδας Μακεδονία, και περιέχει μεν αδιακρισία, αλλά χωρίς καμία υποβόσκουσα επιθετικότητα, όπως την σκιαγραφεί ο συγγραφέας στην υπόθεση του Βάσου.
Φανταστείτε πχ ένα βιβλίο που θέλει υποτίθεται να θίξει το φαινόμενο του ρατσισμού κ το όλο "λογοτέχνημα" να περιορίζεται μονότονα σε εκφράσεις κατά των μαύρων. Ποιο το νόημα του βιβλίου; Σε καμία από τις σελίδες ο συγγραφέας δεν εξανθρωπίζει τον Βάσο ή τον απαλλάσσει από την εικόνα του "τέρατος" με τη συνδρομή ενός τουλάχιστον από τους πολλαπλούς αφηγητές.
Τουναντίον, όλη η αφήγηση μοιάζει με την φαντασίωση του cis straight άνδρα που συσχετίζει αφειδώλευτα το ΛΟΑΤΚΙ+ υποκείμενο με την στερεοτυπική αφήγηση του τέρατος, σαν αυτή να είναι η μοναδική βέβαιη μοίρα του παρελθόντος και του παρόντος για ένα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομο.
Τέλος, το περιστατικό του όχλου που δήθεν τρέχει να σκοτώσει το "τέρας", εκτός από αφελέστατο, αποτελεί ουσιαστικά και την κορύφωση αυτής της ετεροκανονικής φαντασίωσης. Έτσι διαβάζει δηλαδή την ΛΟΑΤΚΙ+ ιστορία ο Μακριδάκης. Προσπαθώντας να κλέψει και να μονοπωλήσει την φωνή των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων καθώς και να πλάσει ένα μονότονο παρελθόν όπου τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα είχαν μονάχα θέση ως αποσυνάγωγα τέρατα, κάτι που σίγουρα δεν συνάδει με την πραγματικότητα της αυθεντικής ΛΟΑΤΚΙ+ ιστορίας.
Ελπίζω αυτή η κριτική να αποτελέσει ένα σαφές μήνυμα προς άλλους cis straight συγγραφείς που θεωρούν πως γράφοντας για ΛΟΑΤΚΙ+ θέματα γίνονται "τρέντυ" χωρίς να γνωρίζουν τίποτα σχετικά και χωρίς έστω μια στοιχειώδη έρευνα και όχι επιπόλαια γκουγκλαρισματα με αφορμή...τους Ολυμπιακούς αγώνες: ΦΤΆΝΕΙ. Κρατήστε αυτές τις γελοίες και κακογραμμένες ιστορίες στο συρτάρι σας.
Σημειώνω πως η παρούσα κριτική δεν αποτελεί ιδεολογική ένσταση από μεριάς μου, αλλά προσπάθεια ανάδειξης πραγματολογικων λαθών, ιστορικών αναχρονισμων, αφηγηματικής ρηχότητας, υφολογικής φτώχειας αλλά και πλείστων βιολογικών ανακριβειών που καταγράφει ο κ. Μακριδάκης.
Το βιβλίο είναι πραγματικά κάκιστο από κάθε άποψη, αφού περιέχει υφολογικα προβλήματα, σφάλματα και πλείστες ανακρίβειες, όπως θα εξηγήσω αναλυτικά. Ειναι δηλαδή γενικά κακογραμμενο και κουραστικό σε σημείο που χάνεις το χρόνο σου, άρα δεν το προτείνω σε καμία περιπτωση. Ο μόνος λόγος που προσωπικά το ολοκλήρωσα ήταν διεκπαιρεωτικος για να έχω συνολική και αντικειμενική εκτίμηση στην προσέγγισή μου.
Φυσικά θα αναφέρω και όσα με ενόχλησαν ως λοατκι άτομο, αλλά η ουσία της κριτικής εστιάζει στα πολλά λάθη και αντιφάσεις, πραγματολογικές και αφηγηματικές.
Είναι πια φοβερή μόδα να γράφουν συγγραφείς για τρανς/ίντερσεξ/κουίρ θεματολογία, χωρίς να κάνουν καμία σχετική έρευνα.
Και δυστυχώς το κάνουν πολύ άγαρμπα, με ατέλειες, με ακούσιο ( ; ) φοβικό λόγο κ με πληθώρα ανακριβειών που καταστρέφουν συνολικά την λογοτεχνική διήγηση που επιχειρούν.
Ας ξεκινήσουμε από την αφελέστατη ιδέα. Ο συγγραφέας εχει εμπνευστεί από κάποια σχετικά άρθρα στο διαδίκτυο για "αλλαγή φύλου", όπως γίνεται φανερό. Το υπόλοιπο κομμάτι, δηλαδή το "εύρημα" των "τοπικών ολυμπιακών αγώνων" είναι αφελές, γελοίο και μια ανεπιτυχής/προσβλητική προσπάθεια να συνδέσει ο συγγραφέας το θέμα του βιβλίου με την περίπτωση της Ιμάν Κελίφ.
Από αυτό το "εύρημα" άλλωστε καταλαβαίνουμε το επιπόλαιο του εγχειρήματος και την επιφανειακή "έρευνα" (γκουγκλάρισμα όπως θα αναλύσω)
Η ιστορική προοπτική, ειδικά στα χωρία με τη Χούντα είναι επίσης ανακριβής.
Η υπόθεση αφορά ένα ίντερσεξ άτομο που γεννιέται στην επαρχία. Το παιδί μεγαλώνει ως κορίτσι και μετά από την διοργάνωση κάποιων αγώνων στο χωριό στους οποίους συμμετέχει με την παραίνεση του Καθηγητή, αποφασίζει να προχωρήσει σε αυτό που ο συγγραφέας αποκαλεί "αλλαγή φύλου". Η ιστορία ειπώνεται από διαφορετικούς αφηγητές ενώ ο πρωταγωνιστής δεν μιλάει ποτέ. Τι εξαίσιο εύρημα, να αφαιρέσει πλήρως την φωνή του ήρωα για να παρουσιαστεί ένα μονότονο πορτρέτο του χωρίς ενδιαφέρον και γεμάτο ανακρίβειες όσον αφορά τη φυσιολογία του και τη μετάβαση. Ενα λογοτεχνικό βιβλίο δεν είναι επιστημονική μελέτη, αλλά ο συγγραφέας οφείλει να είναι ακριβής σε όσα αναφέρει, ειδικά όταν αυτά έχουν άμεση σχέση με την πλοκή, ειδάλλως η αληθοφάνεια καταρρέει.
Ας δούμε αναλυτικότερα ορισμένα σημεία του κειμένου. Στην περιγραφή της γέννησης του Βάσου (πχ στη σελίδα 43) το μωρό περιγράφεται με ζωομορφική όψη (κατσίκι) που αποτέλεσε ένα σοκαριστικό θέαμα για τη μαμή. Αυτό μάλιστα αναφέρεται και αλλού: (σελ 71) "Και πως ήταν αρσενικοθήλυκια σαν ένα κατσικάκι-τέρας που είχε γεννημένο μια αίγα. Και φαινότανε από πίσω θηλυκό αλλά από μπροστά είχε πουλί, χωρίς όμως απίδια".
Μάλιστα το ίντερσεξ παιδί το παρουσιάζει ο συγγραφέας ως "τραυματικό" ακόμα και για τους γονείς του, αφού, "φυσικά" (σελ 61) δεν έκαναν άλλο παιδί μετά από αυτή την εμπειρία.
Παρουσιάζεται, δηλαδή, μια πλήρως ανακριβής και φοβική εικόνα για τα γεννητικά όργανα των ίντερσεξ ατόμων, ως ένα θέαμα που θα προκαλούσε "τρόμο" και "σύγχυση" στη μαμή, κάτι που παραπέμπει ρητώς στον ζωομορφισμό, ενώ στην πραγματικότητα αυτό που ισχύει είναι πως τις περισσότερες φορές δεν υπάρχει τίποτε το δραματικά διακριτό στα ίντερσεξ νεογνά. Υπαρχει άλλωστε ένα ευρύ φάσμα ίντερσεξ καταστάσεων, δεν πρόκειται για "freak show" όπως το θέλει ο συγγραφέας, αλλά για διαφοροποιήσεις των οποίων ο επιπολασμός είναι πολύ συχνότερος από όσο πιστευόταν στο παρελθόν και που συνήθως αφορά χρωμοσωματικές ή ορμονικές διαφοροποιήσεις και όχι κάτι ορατά διακριτό απαραιτήτως.
Oι ανακρίβειες του συγγραφέα συνεχίζουν και σε άλλα σημεία. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αφορούν και την κυρίως υπόθεση δηλαδή τους αγώνες. Ο Βάσος σκιαγραφείται να έχει...υπεράνθρωπη δύναμη: (σελ 61) "Μου είπε λοιπόν η Ευαγγελία ότι έπαιζαν όλα μαζί τα κορίτσια στα διαλείμματα (...) και όταν η Βάσω έμπαινε μάνα, μπορούσε να τις σηκώσει όλες τους. Τόσο μεγάλη δύναμη είχε", αλλά και στην αφήγηση του περιστατικού της επίθεσης του όχλου (μεταξύ άλλων στη σελίδα 64) όπου μας λέει πως αν ο Βάσος ήταν "δυο τρία χρόνια πιο μεγάλη θα μπορούσε να τους βάλει όλους κάτω μονάχη της" (μιλάμε για όχλο πολλών ατόμων) λες και τα ίντερσεξ άτομα έχουν αφύσικη δύναμη επειδή έχουν, όπως άλλωστε έγινε φανερό και από την περιγραφή της γέννησης, ζωώδεις ιδιότητες, σύμφωνα με τον συγγραφέα.
Αλλά και στη σελίδα 73 και γενικά στις σελίδες που αφορούν τη διήγηση των αγώνων, βλέπουμε το ίδιο βλακώδες μοτίβο, αφου ο Βάσος παρουσιάζεται νικητής όλων των αγώνων: "Αυτά γίνανε με το που έριξε τη σφαίρα και τον δίσκο αυτή. Και νίκησε ακόμα και τους άντρες"
Φαίνεται δηλαδή να πιστεύει βλακωδώς ο συγγραφέας πως ένα interxex άτομο (στην προεφηβεία μάλιστα) έχει υπερφυσικές σχεδόν δυνάμεις.
Τι ασυναρτησίες είναι αυτές; Πραγματικά το βιβλίο δεν είναι με κανέναν τρόπο ΛΟΑΤΚΙ+ και ο συγγραφέας δεν φαίνεται να κατανοεί πως έχει γράψει πλείστες φοβικές γελοιότητες. Το κείμενο μετά βίας είναι εκδόσιμο, θα έπρεπε να είχε περάσει τουλάχιστον άλλα πέντε χρόνια επεξεργασίας για να μην διαβάσουμε αυτή την τραγελαφική σύνθεση.
Μεγάλη σύγχυση την ίδια στιγμή υπάρχει και για τη διαδικασία της "αλλαγής φύλου" όπως την κατονομάζει αμέτρητες φορές ο συγγραφέας εντός του βιβλίου. Να θυμίσω πως οι "μαρτυρίες" είναι συγκαιρινές συνεπώς δεν υπάρχει κανένας λόγος, αν ο συγγραφέας είχε επίγνωση ότι αυτά που λέει είναι λανθασμένα και φοβικά, να μην χρησιμοποιηθούν οι ορθοί όροι αντί για τους φοβικούς: δηλαδή αντί για "αλλαγή φύλου" μετάβαση, αντί για "ερμαφροδιτισμός" ίντερσεξ κ.ο.κ. Ούτε ένας αφηγητής δεν χρησιμοποιεί τους ορθούς όρους, συνεπώς δεν έχουμε παρά να συμπεράνουμε πως αυτοί οι όροι είναι αυτοί που ο συγγραφέας θεωρεί σωστούς.
Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου μάς παρέχεται άλλωστε ξεκάθαρα το στίγμα της σκέψεως του συγγραφέα: γίνεται λόγος για "λάθος της φύσης". Έτσι βλέπει ο cis straight συγγραφέας το φάσμα της βιολογικότητας του φύλου, ως "λάθος", ενώ την "αλλαγή φύλου" ως ένα νεωτερικό εύρημα της επιστήμης.
Για αυτό και εδώ δεν χωράνε οι ενστάσεις που μιλάνε για την μη ταύτιση των χαρακτήρων από τα πιστεύω του συγγραφέα. Προφανώς και τα λεγόμενα των χαρακτήρων δεν αντανακλούν, απαραιτήτως, τα πιστεύω ενός συγγραφέα, ωστόσο εδώ μιλάμε για εξαρχής ελλιπή και ψευδοεπιστημονική αντίληψη, καθώς και για βιολογικά/κοινωνιολογικά/ιστορικά δεδομένα που δεν συνάδουν με την πραγματικότητα, κάτι που πληγώνει ανεπανόρθωτα το λογοτεχνικό σώμα του βιβλίου εφόσον αυτό αποτελεί και το βασικό του θέμα.
Δεν αφορά δηλαδή ιδεολογική ένσταση από τη μεριά μου. Ο Μακριδάκης πάω στοίχημα πως θεωρεί ότι έγραψε ένα "συμπεριληπτικό" (γέλια) βιβλίο. Αφορά την πλήρη ανιδεότητα του συγγραφέα με το θέμα που καταπιάνεται.
Η αφελής (ακούσια ή ηθελημένη) φοβικότητα του συγγραφέα συνεχίζεται στις περιγραφές της όψης και εμφάνισης του Βάσου. Καταρχάς, κατά τη γνώμη του συγγραφέα, η αθλήτρια Ταμάρα Νατάνοβνα Πρες, η "σοβιετικιά", όπως χαρακτηρίζεται, έμοιαζε με "αρσενικιά" όπως και ο ήρωας πριν την μετάβαση αφού η εμφάνισή τους παραλληλίζεται. Πέρα από τη μη επαληθευμένη φημολογία που κυκλοφορούσε για την Πρες -παρότι δηλαδή θα μπορούσε κάλλιστα να είναι cis γυναίκα- ο συγγραφέας εκτός από την στερεοτυπική άποψη που φαίνεται να έχει για το πώς πρέπει να μοιάζουν οι cis γυναίκες, πιστεύει πως τα intersex άτομα που πολιτογραφούνται ως θηλυκά έχουν κατά κανόνα στόφα αθλητή/τριας και ομοιάζουν στο πρόσωπο (!) Τέτοιες απόψεις είναι αντιεπιστημονικές, βλακώδεις και απηχούν απαρχαιωμένες και επικίνδυνες αντιλήψεις που θυμίζουν τις θεωρίες του Λαμπρόζο.
Οι περισσότερες ανακρίβειες, όμως, και η λιγοστή έρευνα που έκανε ο συγγραφέας, εντοπίζονται στο πώς αποτυπώνει την περιβόητη μετάβαση ή, κατά τον ίδιο, την "αλλαγή φύλου". Καταρχάς μιλάει για μια "μεγάλη εγχείρηση". Η απλούστευση της μετάβασης στην "εγχείρηση" είναι μια παροιμιωδώς κωμική για την τρανς κοινότητα αντίληψη των cis ατόμων που πιστεύουν πως ένα trans/ίντερσεξ άτομο μπαίνει στο χειρουργείο και βγαίνει ένα εντελώς καινούργιο πρόσωπο. Στην πραγματικότητα η μετάβαση δεν συμβαίνει με μαγικό τρόπο ή πάνω στο χειρουργικό τραπέζι, αλλά συμβαίνει σε βήματα και με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. ο συγγραφέας είναι φανερό ότι δεν γνωρίζει κανέναν από αυτούς τους τρόπους. Αφήνει να εννοηθεί ότι η "εγχείρηση" αφορούσε φαλλοπλαστική ενώ συνήθως η διαδικασία είναι λήψη ορμονών και μαστεκτομή. Η φαλλοπλαστική δε θα ήταν δυνατο να είχε γίνει σε ελληνικό νοσοκομείο του 1950.
Ο Βάσος δεν παρουσιάζεται να έκανε ποτέ ορμονική θεραπεία ή κοινωνική μετάβαση, κι όμως, όταν τον συναντούν οι γνωστοί του στο νοσοκομείο (σελ 17, 143, 195, 196, ,197 και αλλού) βλέπουν έναν άνθρωπο ολότελα διαφορετικό: "Ήταν τόσο διαφορετικός από τη Βάσω που είχα αποχαιρετήσει στο λιμάνι πριν από έναν μήνα". Κατά την αποτύπωση δηλαδή του συγγραφέα, ο Βάσος μπήκε ως "θηλυκό" στο χειρουργείο και βγήκε ως "αρσενικό".
Το ίντερσεξ άτομο, εκτός αυτής της απλουστευτικης γελοιότητας, παρουσιάζεται σαν να πρέπει να συνειδητοποιήσει πως "κάτι δεν πάει καλά" (Σελ 79) , σαν η οριοθέτηση στο ένα ή το άλλο φύλο να είναι ο μοναδικός δρόμος. Αναφέρεται, μάλιστα, η απόφαση του Βάσου για τη μετάβαση ως απόφαση των cis του περιβάλλοντός του για να "φύγει η ανωμαλία της" (σελ 162 και 163)
Και, το κερασάκι στην τούρτα, ο Βάσος μετά την μετάβαση παρουσιάζεται ως "ανίκανος", ως ένα πλάσμα πλήρως δυστυχισμένο που δεν το αγάπησε καμία γυναίκα (φυσικά, αφού το βιβλίο το γράφει ένας cis άνδρας συγγραφέας: αυτή είναι η φαντασίωση του για το ΛΟΑΤΚΙ+ υποκείμενο) και (αναγνώστ@, παρακαλώ στέρξε και υπέμεινε αυτό που αναγκάζομαι να γράψω) κατέληξε να πεθάνει λόγω της μετάβασης!
Ο συγγραφέας δηλαδή (και όχι οι χαρακτήρες του προφανώς, αφού αυτό είναι ένα υποτίθεται αντικειμενικό γεγονός, ο θάνατος του πρωταγωνιστή) πιστεύει πως η μετάβαση μπορεί να οδηγήσει, μετά από χρόνια μαλιστα, στον θάνατο
"Σε λιγάκι άρχισε όμως σιγά σιγά να χάνει τα κουράγια του. Δεν ξέρω γιατί. Κάτι, ζημιά του κάνανε μάλλον μ'αυτές τις εγχειρήσεις. Και μετα τα φάρμακα τα δυνατά που του δίνανε".
Ένας αχταρμάς αντιφάσεων: από τη μία αφήνεται να εννοηθεί ότι ο Βάσος διαθέτει έναν προσχηματικό φαλλό/μεγενθυμένη κλετορίδα, από την άλλη ο συγγραφέας μιλάει για "ενεργοποίηση της λειτουργίας των καινούργιων γεννητικών οργάνων του Βάσου" χωρίς να έχει ιδέα για τις επεμβάσεις της εποχής και γενικά για το τι θα ίσχυε πράγματι για ένα intersex/τρανς άτομο.
Μάλιστα, καταλήγει να αφήσει την ρητή υπόνοια (εφόσον υποτίθεται πως αυτό το περιστατικό συνέβη πράγματι) πως η μετάβαση μπορεί να σκοτώσει ένα άτομο και πως η δυστυχία ή ο πρόωρος θάνατος είναι η βέβαιη κατάληξή του. Καμία γνωστή και καταγεγραμμένη επιπλοκή δεν υπάρχει για ένα τρανς η ίντερσεξ ατόμου μετά από χρόνια της/των εγχειρήσεων. Αυτό που παρουσιάζει ο συγγραφέας ως "γεγονός" είναι μια φοβική δική του ερμηνεία της φυλομετάβασης που είναι πέρα ως πέρα ανακριβής. Και φυσικά δεν χρειάζεται ένα τρανς/ίντερσεξ ατομο να λαμβάνει "βαριά φάρμακα" όπως ρητώς και πάλι αναφέρει ως δεδομένο και όχι ως άποψη των χαρακτήρων του.
Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί όρους χωρίς να ξέρει τι σημαίνουν. Μπερδεύει (όπως και αρκετοί κριτικογράφοι) την τρανς με την ίντερσεξ ταυτότητα ενώ η πρόθεσή του ήταν να γράψει, υποτίθεται ένα βιβλίο για ένα intersex άτομο. Η δική μου γνώμη είναι ότι οι δύο ταυτότητες έχουν κοινά, αλλά στην παρούσα περίπτωση στέκομαι στην πρόθεση του συγγραφέα ο οποίος προφανώς δεν έκανε τον κόπο να ψάξει τι σημαίνει η μία λεξη και τι η άλλη, αρα ξεκίνησε να γράφει χωρίς να γνωρίζει καλά καλά τι σημαίνει ο εκάστοτε όρος. Για τέτοια θρασεία ανιδεότητα μιλάμε.
Η επίφαση του "ρεαλισμού" δεν αρκεί προς δικαιολόγηση του πραγματικά αχανή όγκου φοβικών χαρακτηρισμών και βρισιών που αποτυπώνει ο Μακριδάκης στις σελίδες αυτού του βιβλίου. Λογοτεχνία δεν σημαίνει αναμάσηση στερεοτύπων αλλά επεξεργασία και ανατροπή τους, έστω και έμμεσα. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί είναι γραμμένοι χωρίς καμία ειρωνική απόσταση, χωρίς καμία αναγνώριση μεταμέλειας. Το αντίθετο, στο τέλος της διήγησης φαίνεται σαν όλοι αυτοί οι "μάρτυρες" να ήταν "καλοί άνθρωποι". Σε τι συνεισφέρει, συνεπώς, λογοτεχνικά αυτή η βίαιη και ακραία αισθητική αφού δεν ακούμε καν την ιστορία απο τη μεριά του Βάσου ή έστω μια εικόνα από κάποιον μάρτυρα που να τον καθιστά περισσότερο ανθρώπινο; Πού αποσκοπεί αυτό το βιβλίο στο σήμερα;
Σε όλη τη έκταση της διήγησης ο συγγραφέας βάζει τους αφηγητές να αναφέρουν θηλυκές αντωνυμίες περιγράφοντας τον Βάσο πριν την μετάβαση. Ακόμα κι αν υποθέσουμε πως αυτό δικαιολογείται για τους "αδαείς" χαρακτήρες, δεν δικαιολογείται σίγουρα για τον Σαράντο, τον "μορφωμένο" αφηγητή. Συνεπώς εφόσον ο συγγραφέας ακολουθεί την ίδια τακτική για όλους, γίνεται φανερό πως πρόκειται για misgendering που οφείλουμε να αποδώσουμε στον ίδιο. Δεν του περνά δηλαδή από το μυαλό πως εφόσον ο Βάσος ένιωθε αγόρι σε όλη του τη ζωή, ανεξάρτητα από την αμφισημία του φύλου του ή την θηλυκή του πολιτικογράφηση, όφειλε να χρησιμοποιεί τις ορθές αντωνυμίες για την παιδική/εφηβική του ηλικία στην αφήγηση. Το ότι δεν το έκανε δείχνει πως έτσι ακριβώς μιλάει ο Μακριδάκης για το παρελθόν ενός ίντερσεξ ή τρανς ατόμου: μιλώντας για αυτό στο φύλο που του αποδόθηκε στην γέννηση και όχι στο επιθυμητό του φύλο.
Αυτοι οι άνευ λογοτεχνικής σημασίας στην συχνότητα που τους χρησιμοποιεί ο Μακριδάκης χαρακτηρισμοί ξεκινάνε από τις πρώτες σελίδες. Ενδεικτικά: άντρας με φουστάνια, αντρογυναίκα, αρσενικιά, άσχημη, ανώμαλη. Δεν εξυπηρετούν δε σε τίποτα πέρα από την εμμονική (επαναλαμβάνονται σε ΚΟΡΕΣΤΙΚΟ βαθμό) αποτύπωση ενός στερεοτύπου.
Και ενώ θα δικαιολογούνταν ίσως από τους τρεις αφηγητές, από τον έναν, τον καθηγητή δεν δικαιολογούνται. Είναι υποτίθεται, όπως ανέφερα, ο καλλιεργημένος, ο μορφωμένος, αυτός που ανέκαθεν συμπαθούσε τον Βάσο, συνεπώς ο συγγραφέας δεν έχει κανέναν πρακτικό λόγο να βάζει όλους τους αφηγητές του να αναφέρονται στον Βάσο με αυτές τις προσβολές (το "αρσενικιά" υπάρχει σχεδόν σε κάθε σελίδα του βιβλίου και το λέω χωρίς υπερβολή), αφού, υποτίθεται, πως δεν έχουν την ίδια μόρφωση, χαρακτήρα και σχέση με τον Βάσο.
Βέβαια αυτό είναι και το κύριο πρόβλημα του βιβλίου υφολογικά: δεν υπάρχει καμία απολύτως διαφορά ανάμεσα στους αφηγητές, o συγγραφέας αποτυγχάνει παταγωδώς στην διαχείριση της πολυφωνίας, παρόλο που οι αφηγητές έχουν υποτίθεται τις προαναφερθείσες διαφορές στο background τους. Ο Μακριδάκης διατηρεί πανομοιότυπο λεκτικό ύφος πρωτοπρόσωπης "μαρτυρίας" για όλους και μάλιστα, επειδή δεν κάνει καμία διαφοροποίηση στα λόγια τους, μπερδεύεται μέχρι και ο ίδιος.
Ενδεικτικά αναφέρω τα ακόλουθα παραδείγματα: Στη σελίδα 78 όταν υποτίθεται πως μιλάει ο Σαράντος, ο "μορφωμένος" αφηγητής, λέει τα εξής: "Και από τότε και μετά κόλλησε πια μαζί μας η αρσενικιά και ξεκολλημό δεν είχε. Λόγω που τη σώσαμε από τις φασαρίες, που θέλανε να την ξεβρακώσουνε. Κατάλαβες" Τόσο η χυδαία φρασεολογία όσο και το χαρακτηριστικό "κατάλαβες" είναι στοιχεία της ομιλίας έτερου αφηγητή και συγκεκριμένα του Αντώνη (πχ αναφέρω παραδείγματα που μιλάει έτσι ο Αντώνης: σελ 16, Για μένα είναι πια στο νησί. Κατάλαβες", σελ 18 Κι έτσι γνωριστήκαμε με τον Σαράντο. Κατάλαβες", σελ 22 " Την έβαλε μέσα στο σπιτικό του και κόντεψε να του μαγαρίσει το κορίτσι. Κατάλαβες", σελ 23 "Να προκαλέσει το χωριό με την ανώμαλη. Κατάλαβες", σελ 27 "Τα μεγάλα κουσούρια του μείνανε. Αυτά δεν φεύγουνε ποτέ. Κατάλαβες", σελ 31 "Ηθελε όμως να τη σπιτώσει. Κατάλαβες" κ.ο.κ)
Αν ο ίδιος ο συγγραφέας μπερδεύεται και δεν είναι σε θέση να ξεχωρίσει τους αφηγητές του, μιας και επαναλαμβάνουν σε κουραστικό βαθμό τα ίδια ακριβώς πράγματα χωρίς καμία απολύτως εξέλιξη ή άλλη οπτική στην αφήγηση, φανταστείτε πώς εισπράττει αυτόν τον αχταρμά το αναγνωστικό υποκείμενο. Υπάρχει δηλαδή μια επανάληψη των ίδιων συμβάντων χωρίς αλλαγή εστίασης, ή έστω ύφους.
Το βιβλίο εκτός των άλλων βρίθει από μια αφόρητη "προφορικότητα" που σε πολλές περιπτώσεις δεν βγάζει νόημα και κουράζει τον αναγνώστη.
Παράδειγμα: "Είναι κάτι Κυριακάδες όμως" Ποιος μιλάει έτσι; Σε ποια επαρχία χαρακτηρίζουν τις Κυριακές "κυριακάδες"; Έχω μεγαλώσει σε νησί, δεν έχω ακούσει ποτέ αυτή την λεκτική εκτροπή της ημέρας της Κυριακής.
Ύστερα οι ίδιοι οι χαρακτήρες καταλήγουν αντιφατικοί. Για παράδειγμα, λέει ο Αντώνης: "Εγώ δεν τα γουστάριζα καθόλου όμως τα κολλητιλίκια αυτά με την αρσενικιά, την εποχή εκείνα. Όλα κι όλα. Τη λέω την αμαρτία μου" Αφού θεωρούσε την ύπαρξη της "αρσενικιάς" λάθος της φύσης, όπως πολλάκις δηλώνει, από πού προκύπτει ότι ξαφνικά, ενώ σε όλη την έκταση του βιβλίου χαρακτηρίζει χυδαία τον Βάσο, πως η απόρριψη του ήταν "αμαρτία" κατά τη γνώμη του εφόσον πίστευε το ακριβώς αντίθετο; Μιλάμε για ερασιτεχνικές αβλεψίες που δεν έχουν θέση σε μια ώριμη συγγραφική σύνθεση.
Πέρα από αυτό το βασικότατο αφηγηματικό πρόβλημα, αναρωτιέμαι, σε τελική ανάλυση, τι ακριβώς εξυπηρετεί το να αποτυπώνονται με τέτοια εμμονική επανάληψη τόσο βλαπτικοί χαρακτηρισμοί που όχι μόνο δεν έχουν εκλείψει, αλλά υπάρχουν έως σήμερα. Το βιβλίο δηλαδή με κανέναν τρόπο δεν συνεισφέρει στην εξάλειψη του στίγματος, αντιθέτως, φαίνεται να είναι απλώς μια εκχυδαϊσμένη αποτύπωση της ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρίας του παρελθόντος, μονοσήμαντα και αποκλειστικά από την οπτική cis ατόμων.
Άλλωστε, η προαναφερθείσα εμμονή στους φοβικούς χαρακτηρισμούς δεν αντικατοπτρίζει επακριβώς την κοινωνιολογική πραγματικότητα. Γιατί, παρά την φοβικότητα και ειδικά για περιπτώσεις intersex ατόμων (ή τουλάχιστον έτσι καταγεγραμμενων, αφού υπάρχει περίπτωση να ήταν κάλλιστα και τρανς) υπήρξαν περιπτώσεις ομαλής μετάβασης, χωρίς να μεσολαβεί κανένα λιντσάρισμα.
Ο συγγραφέας φαίνεται να λαμβάνει υπόψη ένα δημοσίευμα για "αλλαγή φύλου" στην Ελλάδα (την πρώτη κατά πολλές ιστοσελίδες, γεγονός που δεν ισχύει) το 1951. Στην πραγματικότητα η πρώτη καταγεγραμμένη στον Τύπο εγχείρηση "διόρθωσης" φύλου συνέβη το 1938, όπως αποτυπώνεται σε αναλυτικό ρεπορτάζ της εφημερίδας Μακεδονία, και περιέχει μεν αδιακρισία, αλλά χωρίς καμία υποβόσκουσα επιθετικότητα, όπως την σκιαγραφεί ο συγγραφέας στην υπόθεση του Βάσου.
Φανταστείτε πχ ένα βιβλίο που θέλει υποτίθεται να θίξει το φαινόμενο του ρατσισμού κ το όλο "λογοτέχνημα" να περιορίζεται μονότονα σε εκφράσεις κατά των μαύρων. Ποιο το νόημα του βιβλίου; Σε καμία από τις σελίδες ο συγγραφέας δεν εξανθρωπίζει τον Βάσο ή τον απαλλάσσει από την εικόνα του "τέρατος" με τη συνδρομή ενός τουλάχιστον από τους πολλαπλούς αφηγητές.
Τουναντίον, όλη η αφήγηση μοιάζει με την φαντασίωση του cis straight άνδρα που συσχετίζει αφειδώλευτα το ΛΟΑΤΚΙ+ υποκείμενο με την στερεοτυπική αφήγηση του τέρατος, σαν αυτή να είναι η μοναδική βέβαιη μοίρα του παρελθόντος και του παρόντος για ένα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομο.
Τέλος, το περιστατικό του όχλου που δήθεν τρέχει να σκοτώσει το "τέρας", εκτός από αφελέστατο, αποτελεί ουσιαστικά και την κορύφωση αυτής της ετεροκανονικής φαντασίωσης. Έτσι διαβάζει δηλαδή την ΛΟΑΤΚΙ+ ιστορία ο Μακριδάκης. Προσπαθώντας να κλέψει και να μονοπωλήσει την φωνή των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων καθώς και να πλάσει ένα μονότονο παρελθόν όπου τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα είχαν μονάχα θέση ως αποσυνάγωγα τέρατα, κάτι που σίγουρα δεν συνάδει με την πραγματικότητα της αυθεντικής ΛΟΑΤΚΙ+ ιστορίας.
Ελπίζω αυτή η κριτική να αποτελέσει ένα σαφές μήνυμα προς άλλους cis straight συγγραφείς που θεωρούν πως γράφοντας για ΛΟΑΤΚΙ+ θέματα γίνονται "τρέντυ" χωρίς να γνωρίζουν τίποτα σχετικά και χωρίς έστω μια στοιχειώδη έρευνα και όχι επιπόλαια γκουγκλαρισματα με αφορμή...τους Ολυμπιακούς αγώνες: ΦΤΆΝΕΙ. Κρατήστε αυτές τις γελοίες και κακογραμμένες ιστορίες στο συρτάρι σας.
August 30, 2025
3+
Ήθελα όμως κι ένα κεφάλαιο από την πλευρά του Βάσου.
Ήθελα όμως κι ένα κεφάλαιο από την πλευρά του Βάσου.
July 4, 2025
4,5*
Ο Αντώνης, ο Στεφανής, ο Σαράντος και η Φρόσω αφηγούνται στον ανώνυμο ερευνητή μια παλιά ιστορία που εκτυλίσσεται την περίοδο της Χούντας, σε κάποιο ελληνικό νησί. Υπό τη σκιά του όρους Όχη και υπό το βάρος της αναζήτησης της ταυτότητας του/της, ο Βάσος/η Βάσω βρίσκεται στο επίκεντρο γεγονότων, όπως τα θυμούνται και τα αφηγούνται τρίτοι.
Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα νουβέλα που διαβάζεται απνευστί. Οι επαναλήψεις όχι μόνο δεν κουράζουν αλλά λειτουργούν συμπληρωματικά και φωτίζουν τις διαφορετικές οπτικές γωνίες. Η χρήση ιδιωματικής διαλέκτου (Φρόσω) προσδίδει στην αμεσότητα και στην προφορικότητα που έτσι κι αλλιώς χαρακτηρίζουν την αφήγηση. Ο αναγνώστης νιώθει ότι μπορεί να «ακούσει» τους αφηγητές σαν να παρακολουθεί μια θεατρική παράσταση ή ένα ντοκιμαντέρ .
Ένα βαθιά συγκινητικό βιβλίο που μου άφησε μια γλυκόπικρη γεύση. Γλυκιά σαν τα δροσερά και ζουμερά καρπούζια της Βάσως/του Βάσου και πικρή σαν τον κοινωνικό αποκλεισμό που σιωπηλά και ακούσια υπομένει ένα ανθρώπινο πλάσμα.
Ο Αντώνης, ο Στεφανής, ο Σαράντος και η Φρόσω αφηγούνται στον ανώνυμο ερευνητή μια παλιά ιστορία που εκτυλίσσεται την περίοδο της Χούντας, σε κάποιο ελληνικό νησί. Υπό τη σκιά του όρους Όχη και υπό το βάρος της αναζήτησης της ταυτότητας του/της, ο Βάσος/η Βάσω βρίσκεται στο επίκεντρο γεγονότων, όπως τα θυμούνται και τα αφηγούνται τρίτοι.
Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα νουβέλα που διαβάζεται απνευστί. Οι επαναλήψεις όχι μόνο δεν κουράζουν αλλά λειτουργούν συμπληρωματικά και φωτίζουν τις διαφορετικές οπτικές γωνίες. Η χρήση ιδιωματικής διαλέκτου (Φρόσω) προσδίδει στην αμεσότητα και στην προφορικότητα που έτσι κι αλλιώς χαρακτηρίζουν την αφήγηση. Ο αναγνώστης νιώθει ότι μπορεί να «ακούσει» τους αφηγητές σαν να παρακολουθεί μια θεατρική παράσταση ή ένα ντοκιμαντέρ .
Ένα βαθιά συγκινητικό βιβλίο που μου άφησε μια γλυκόπικρη γεύση. Γλυκιά σαν τα δροσερά και ζουμερά καρπούζια της Βάσως/του Βάσου και πικρή σαν τον κοινωνικό αποκλεισμό που σιωπηλά και ακούσια υπομένει ένα ανθρώπινο πλάσμα.
August 31, 2025
Είχε ενδιαφέρον να διαβάζεις τα ίδια γεγονότα από την σκοπιά των πεποιθήσεων που είχαν οι ήρωες του βιβλίου και που αποκάλυπταν σε κάθε τους εξομολόγηση στο βιβλίο του Μακριδάκη.
Με εντυπωσίασε επίσης η συλλογικότητα του χωριού (αν εξαιρέσουμε ορισμενα γεγονότα) . Η συγκέντρωση των χρημάτων,η στήριξη και η προσπάθεια για κατανόηση. Μου άρεσε που υπήρχε και αυτή η οπτική σε ένα θέμα τόσο επίκαιρο και φλέγον όπου η βία καλά κρατεί.
Το βιβλίο έχει πολύ καλή ροή και διαβάζεται εύκολα. Δεν μπορώ να μην αναφέρω ότι πολλές φορές ερχόταν στο μυαλό μου και ο Δημήτρης που έγινε Δήμητρα από την Λεσβο , αυτή η γλυκιά φυσιογνωμία , αυτό το υπέροχο πλάσμα..
Σε ευχαριστούμε Γιάννη Μακριδάκη για την ευαίσθητη ματιά σου ξανά.
Με εντυπωσίασε επίσης η συλλογικότητα του χωριού (αν εξαιρέσουμε ορισμενα γεγονότα) . Η συγκέντρωση των χρημάτων,η στήριξη και η προσπάθεια για κατανόηση. Μου άρεσε που υπήρχε και αυτή η οπτική σε ένα θέμα τόσο επίκαιρο και φλέγον όπου η βία καλά κρατεί.
Το βιβλίο έχει πολύ καλή ροή και διαβάζεται εύκολα. Δεν μπορώ να μην αναφέρω ότι πολλές φορές ερχόταν στο μυαλό μου και ο Δημήτρης που έγινε Δήμητρα από την Λεσβο , αυτή η γλυκιά φυσιογνωμία , αυτό το υπέροχο πλάσμα..
Σε ευχαριστούμε Γιάννη Μακριδάκη για την ευαίσθητη ματιά σου ξανά.
September 19, 2025
Όλο το νησί - όχι, ΟΛΗ Η ΧΩΡΑ - θα τα ακούσει τα μαντάτα.
Το νησί είναι σε αναβρασμό, και γίνεται θέμα μέχρι και στις αθηναϊκές εφημερίδες. Βλέπετε, η αντρογυναίκα -η Βάσω ντε, η αρσενικιά, αυτή που ουκ ολίγες φορές ο κόσμος της Χίου έχει κοροϊδέψει ή και προπηλακίσει ακομα, αποφάσισε να γίνει κανονικός άντρας, Βάσος με το όνομα και με τη χάρη. Και οι εφημερίδες -εν μέσω Χούντας-, το κάνουν τεράστιο ζήτημα! Όλοι θέλουν να μάθουν πώς το αποφάσισε η αρσενικιά, και αν όλα πήγαν καλά…
Με μια λέξη, χαμός, και πως να το διαχειριστεί κανείς;
Το βιβλίο του κ. Μακριδάκη είναι λιτό αλλά πολύ, ΠΟΛΥ δυνατό. Ειπωμενο από πολλές διαφορετικές πλευρές, από “καθωσπρέπει” ανθρώπους του νησιού, από ο,τι είχε πιο κοντινο σε φίλους, είναι ένα βιβλίο που σε παίρνει από το χέρι, σε συστήνει στη δυσφορία την ίδια, όπως αυτοί τη βλέπουν τα τρίτα πρόσωπα της ιστορίας. Δε σου χαρίζεται! Σε κάνει να νιώθεις άσχημα για το Βάσο, που πριν την εγχείρηση ήταν λίγος στα μάτια της κοινωνίας. Είναι δυστυχώς πάντα επικαιρο, και ας είναι το σκηνικό του στημένο σε μια εποχή που φαντάζει μακριά.
Όταν το σκέφτεσαι, είναι να τρελαίνεσαι, πόσο “φρεσκια” και επίκαιρη φαίνεται μια ιστορία τοποθετημένη σε αυτό το πλαίσιο. Και αν στο βγάζει αυτό το συναίσθημα ο συγγραφέας με τόσο λίγες σελίδες, το λες και συγκλονιστικό.
Το νησί είναι σε αναβρασμό, και γίνεται θέμα μέχρι και στις αθηναϊκές εφημερίδες. Βλέπετε, η αντρογυναίκα -η Βάσω ντε, η αρσενικιά, αυτή που ουκ ολίγες φορές ο κόσμος της Χίου έχει κοροϊδέψει ή και προπηλακίσει ακομα, αποφάσισε να γίνει κανονικός άντρας, Βάσος με το όνομα και με τη χάρη. Και οι εφημερίδες -εν μέσω Χούντας-, το κάνουν τεράστιο ζήτημα! Όλοι θέλουν να μάθουν πώς το αποφάσισε η αρσενικιά, και αν όλα πήγαν καλά…
Με μια λέξη, χαμός, και πως να το διαχειριστεί κανείς;
Το βιβλίο του κ. Μακριδάκη είναι λιτό αλλά πολύ, ΠΟΛΥ δυνατό. Ειπωμενο από πολλές διαφορετικές πλευρές, από “καθωσπρέπει” ανθρώπους του νησιού, από ο,τι είχε πιο κοντινο σε φίλους, είναι ένα βιβλίο που σε παίρνει από το χέρι, σε συστήνει στη δυσφορία την ίδια, όπως αυτοί τη βλέπουν τα τρίτα πρόσωπα της ιστορίας. Δε σου χαρίζεται! Σε κάνει να νιώθεις άσχημα για το Βάσο, που πριν την εγχείρηση ήταν λίγος στα μάτια της κοινωνίας. Είναι δυστυχώς πάντα επικαιρο, και ας είναι το σκηνικό του στημένο σε μια εποχή που φαντάζει μακριά.
Όταν το σκέφτεσαι, είναι να τρελαίνεσαι, πόσο “φρεσκια” και επίκαιρη φαίνεται μια ιστορία τοποθετημένη σε αυτό το πλαίσιο. Και αν στο βγάζει αυτό το συναίσθημα ο συγγραφέας με τόσο λίγες σελίδες, το λες και συγκλονιστικό.
May 24, 2025
Πόσο "πόνεσα" πάλι τη-ον ήρωά που λέξη δεν έβγαλε ο καημένος παρά μόνο μέσα από τις αφηγήσεις των πέντε άλλων προσώπων- φίλων του. Κενό μου έμεινε γιατί και πως έφυγε απ΄τη ζωή, δεν το ήθελα καθόλου.
Το ιστορικό πλαίσιο, η περίοδος της χούντας σε κάποιο νησί, οι περιγραφές της πρωτοεμφανιζόμενης τηλεόρασης με την κεραία που γύριζε γύρω γύρω για να βλέπουμε χωρίς χιόνια, μου θύμισε τα παιδικά μου χρόνια στο δικό μου νησί, ήταν απολαυστικές.
Πολύ καλός και ευφυέστατος ο τίτλος Στη σκιά του όρους ΄Οχη, το όνομα της Βάσως/Βάσος που ηχητικά δεν αλλάζει και το εξώφυλλο με τα καρπούζια που όπως σε όλα τα βιβλία δεν ξέρεις τι θέλει να πει και που το πάει πάλι ο συγγραφέας. Μόλις διάβασα τις εξηγήσεις λίγο μετά τη μέση θα χαρακτήριζα την Βάσω σαν ένα γλυκό καρπούζι, μοναδικό! όπως τα δικά της στην Κάλαμο.
Μικρές κοφτές προτάσεις που σε κάποια σημεία επαναλαμβανόταν η ιστορία χωρίς όμως να κουράζει. Το ξεκίνησα και δεν το άφησα απ΄τα χέρια μου.
Το ιστορικό πλαίσιο, η περίοδος της χούντας σε κάποιο νησί, οι περιγραφές της πρωτοεμφανιζόμενης τηλεόρασης με την κεραία που γύριζε γύρω γύρω για να βλέπουμε χωρίς χιόνια, μου θύμισε τα παιδικά μου χρόνια στο δικό μου νησί, ήταν απολαυστικές.
Πολύ καλός και ευφυέστατος ο τίτλος Στη σκιά του όρους ΄Οχη, το όνομα της Βάσως/Βάσος που ηχητικά δεν αλλάζει και το εξώφυλλο με τα καρπούζια που όπως σε όλα τα βιβλία δεν ξέρεις τι θέλει να πει και που το πάει πάλι ο συγγραφέας. Μόλις διάβασα τις εξηγήσεις λίγο μετά τη μέση θα χαρακτήριζα την Βάσω σαν ένα γλυκό καρπούζι, μοναδικό! όπως τα δικά της στην Κάλαμο.
Μικρές κοφτές προτάσεις που σε κάποια σημεία επαναλαμβανόταν η ιστορία χωρίς όμως να κουράζει. Το ξεκίνησα και δεν το άφησα απ΄τα χέρια μου.
November 25, 2025
Έχω μείνει άναυδη από το γεγονός ότι ο συγγραφέας έχει τόσες μέρες που κλαίγεται και οδύρεται στο facebook διαστρεβλώνοντας την κριτική που έγραψε το προφίλ Ant. Κάθισα να διαβάσω όλο το κειμενο, δεν είδα να λέει σε κάποιο σημείο ότι ο συγγραφέας εκφράζει απόψεις των χαρακτήρων του.. Αυτό που κατάλαβα εγώ είναι ότι παρουσιάζει ανακρίβειες του συγγραφέα σε σχέση με το θέμα του βιβλίου. Πολλά από κριτική, φύλο κλπ δεν ξέρω, αλλά εγώ αυτό που διάβασα ήταν δομημένα επιχειρήματα απ' τη μεριά του κριτικού.
Απ' τη μεριά του συγγραφέα βλέπω μόνο καλάμι και πρόβλημα στο να δεχτεί μια άποψη, την οποία μάλιστα διαστρεβλώνει. Πολύ θλιβερό!!
Δεν το έχω διαβάσει το βιβλίο και μετά από αυτό το πανηγύρι του Μακριδακη ούτε πρόκειται. Απορώ οι εκδόσεις Εστία πόσο θα ανέχονται να τις γελοιοποιεί ο συγγραφέας με αυτή την συμπεριφορά.
Απ' τη μεριά του συγγραφέα βλέπω μόνο καλάμι και πρόβλημα στο να δεχτεί μια άποψη, την οποία μάλιστα διαστρεβλώνει. Πολύ θλιβερό!!
Δεν το έχω διαβάσει το βιβλίο και μετά από αυτό το πανηγύρι του Μακριδακη ούτε πρόκειται. Απορώ οι εκδόσεις Εστία πόσο θα ανέχονται να τις γελοιοποιεί ο συγγραφέας με αυτή την συμπεριφορά.
November 23, 2025
Διάβασα το βιβλίο πριν καιρό, η αλή��εια είναι ότι δεν το ολοκλήρωσα γιατί το βρήκα πολύ βαρετό, όλοι οι αφηγητές μιλάνε με τον ίδιο τρόπο και δεν υπαρχει καμία εξελιξη.
Δεν είχα σκοπό να γράψω κριτική αλλά γράφω γιατί μου έκανε ιδιαίτερα άσχημη εντύπωση η αντίδραση του συγγραφέα σε μια αρνητική κριτική που ποσταρε άλλο προφίλ εδω στο goodreads. Χαρακτηρισμοί, σβήσιμο σχολίων και γενικά μια πολύ επιθετική συμπεριφορά εκ μέρους του συγγραφέα . Άρχισε μάλιστα να τα βάζει γενικά με τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα και να ειρωνεύεται μιλώντας για woke κουλτούρα επειδή του επισημάνθηκαν οι παραλείψεις του βιβλίου του.
Δεν είχα σκοπό να γράψω κριτική αλλά γράφω γιατί μου έκανε ιδιαίτερα άσχημη εντύπωση η αντίδραση του συγγραφέα σε μια αρνητική κριτική που ποσταρε άλλο προφίλ εδω στο goodreads. Χαρακτηρισμοί, σβήσιμο σχολίων και γενικά μια πολύ επιθετική συμπεριφορά εκ μέρους του συγγραφέα . Άρχισε μάλιστα να τα βάζει γενικά με τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα και να ειρωνεύεται μιλώντας για woke κουλτούρα επειδή του επισημάνθηκαν οι παραλείψεις του βιβλίου του.
July 6, 2025
Ο Μακριδάκης ποτέ δεν με προδίδει.Καθε νέο βιβλίο του κι ένα νέο θέμα με πολλές προεκτάσεις και εμβάθυνση τόσο στον ίδιο όσο και στα άλλα πρόσωπα γύρω του.Η εποχή ζωντανή σε κάθε σελίδα,οι μικρές κοινωνίες αντανακλούν το σύνολο της χώρας,τα προβλήματα και τα συμπλέγματα της και τις επιπτώσεις στους αδύναμους.
Πότε θα βγει το επόμενο πάντα σκέφτομαι!
Πότε θα βγει το επόμενο πάντα σκέφτομαι!
October 26, 2025
Μια ακόμα εξαιρετική νουβέλα από τον Γιάννη Μακριδάκη. Για όλους τους διαφορετικούς και τις διαφορετικές αυτού του κόσμου. Δυστυχώς όμως η πραγματικότητα είναι πιο σκληρή και γι αυτό έχουμε όλοι μας το στίγμα της Γλάδστωνος να μας βασανίζει . Το διάβασα μέσα σε ένα απόγευμα .
November 25, 2025
Πρόκειται για ένα εξαιρετικό βιβλίο, που δίνει ανάγλυφα την εικόνα της εποχής και του "ταξιδιού" ενός intersex ατόμου τις δεκαετίες του 60 και το 70 από την ταυτότητα που άλλοι διάλεξαν για αυτόν, στην ταυτότητα που τελικά εκείνος επέλεξε για τον εαυτό του. Συνίσταται ανεπιφύλακτα.
November 25, 2025
Το διάβασα απνευστί! Αγαπημένη η πένα του Μακριδάκη άλλωστε. Με όχημα τη φυλομετάβαση της Βάσως ξεδιπλώνει μία σειρά χαρακτήρων σε μία κλειστή επαρχιακή κοινωνία του '60-'70. Αναμένουμε με ανυπομονησία το επόμενο!
January 31, 2026
«Στη σκιά του όρους Όχη» είναι ένα βιβλίο που με άγγιξε βαθιά. Με ανθρώπινη γραφή, έντονα συναισθήματα και αληθινούς χαρακτήρες, με συγκίνησε χωρίς υπερβολές. Μια ιστορία που διαβάζεται με την καρδιά και μένει μέσα σου καιρό μετά το τέλος.
August 10, 2025
Υπέροχη γραφή🤌🏼
September 24, 2025
Ενώ βρίσκω το θέμα πολύ ενδιαφέρον, η δε Χίος μου είναι πολύ αγαπητή, με κουράζει η γραφή , γιατί υπάρχουν πολλές επαναλήψεις μέσα στις διηγήσεις των προσώπων.
September 25, 2025
Καλογραμμένο και θαρραλέο στη θεματική του, αν και ο ρυθμός κάπου πλατειάζει και οι αντιδράσεις μένουν προβλέψιμες.
November 25, 2025
Εξαιρετική ιστορία δοσμένη με υπέροχο τρόπο.
November 25, 2025
Δεν ξέρω για τα περί φύλου, αλλά είναι πολυυυύ βαρετό. Όποιος το ολοκληρώσει θέλει παράσημο.
October 21, 2025
Τα βιβλία του Γιάννη Μακριδάκη έρχονται πάντα σαν φρέσκα φρούτα εποχής, οι ιστορίες του είναι γεμάτες χυμούς, η έκτασή τους δεν σε μπουκώνει. Μου άρεσε η ιστορία του Βάσου, απόρησα κάπως με τα περί επέμβασης κι ακόμη περισσότερο με την αντίδραση του Παττακού σε μια σκηνή του βιβλίου. Όμως ο Μακριδάκης έχει το χάρισμα να τα χωράει όλα στην αφήγησή του και να κρατάει τον αναγνώστη δέσμιο μέχρι την τελευταία σελίδα. Απολαυστικό.
Displaying 1 - 19 of 19 reviews