Een team van uitmuntende historici is op zoek gegaan naar de historische wortels van enkele van de meest prangende kwesties waar we vandaag mee worstelen. Had België evengoed niet kunnen bestaan? Waarom is België het 'lelijkste land ter wereld'? Kon Vlaanderen niet anders dan rechts en katholiek zijn? Had Kongo kunnen ontsnappen aan een genadeloze koloniale exploitatie? Hoe hebben de twee wereldoorlogen het uitzicht van België bepaald? Is Antwerpen werkelijk de navel van het land? Wat heeft de monarchie België bijgebracht? Hoe zijn de communautaire geschillen zo intens geworden? Om deze vragen nieuw leven in te blazen, benadert dit boek ze vanuit een onverwachte hoek: Wat als?
Het land dat nooit was is een primeur: voor het eerst verschijnt er over België een counterfactual of tegenfeitelijke geschiedenis die even lezenswaardig als wetenschappelijk verantwoord is. Het resultaat is zonder meer verbluffend en openbaart de manier waarop we over het verleden denken en schrijven.
Enkele jaren geleden kreeg ik een belangrijk inzicht: bij twijfel over het juiste antwoord op een meerkeuzevraag, is het altijd verstandig om de kortste optie te kiezen. Ik stelde namelijk vast dat mensen bij het verzinnen van plausibele maar onjuiste mogelijkheden de neiging hebben om breedsprakig te worden. Een variant op Ockhams scheermes, als het ware.
Bij het lezen van Het land dat nooit was werd ik aan dit inzicht herinnerd. Enkele van de bijdragen in de bundel vond ik haast onleesbaar, omdat ze gelardeerd waren met informatie, echt en vals. Dat vergt heel wat van de lezer, die moet proberen te volgen wat er precies geschreven staat (overigens was niet overal de opbouw even helder) en daarbij feit van fictie tracht te scheiden. Dat vereist heel wat parate kennis (hoeveel ministers passeren wel niet de revue!). Wie zich door een bijdrage heeft geworsteld - zo voelde het voor mij af en toe - wordt getrakteerd op een verantwoording. Die stukken maakten het boek vooral erg saai. De inhoud van de tegenfeitelijke geschiedenissen wordt daarin immers nogmaals overlopen.
Kortom, hoe aantrekkelijk het concept van dit boek ook is, in zijn uitvoering werkt het niet - kan het misschien zelfs niet werken. Het is wél een heel mooi boek: dat ik het in 2014 kocht, was vooral aan de kleurrijke cover te danken.
Het gaf me een goede inzichten over hoe ik de examenvraag over tegenfeitelijke geschiedenis moet beantwoorden, maar ik ben niet in de stemming om het boek af te maken.
interessante bespiegelingen over de geschiedenis van België, waarin alternatieve scenario's uitgewerkt worden. opvallend is toch vooral hoe vaak dezelfde personen en momenten en doorslaggevende rol blijken te spelen. aanrader, maar misschien niet om allemaal achter elkaar te lezen, dan blijft er toch niet erg veel hangen... (maar wel een mooi overzicht natuurlijk)