Complot: De spannendste samenzweringstheorieën (en zijn ze waar?）

by Jan Paul Schutten, Koen Aelterman (Illustrator)

Overal ter wereld bloeien de samenzweringstheorieën. Is de aarde rond of toch plat? Wie zegt dat ufo’s niet bestaan? Bestaat er een kwaadaardige elite die ons bestuurt? En die maanlanding – is die wel echt gebeurd?
Jan Paul Schutten vertelt over de negen meest verbreide complotverhalen. Hij zet op een rijtje welke bewijzen er geleverd worden en welke tegenbewijzen er zijn. Bovendien laat hij zien hoe de theorieën werken, welke redeneringen er gevolgd worden en wat de rol van de wetenschap is.

De meester van de Nederlandse non-fictie voor jongeren – twee Gouden Griffels! – kijkt met een open blik naar het geloven in complotten. In zijn heldere, montere stijl brengt hij ons in kort bestek volledig op de hoogte en laat hij de lezer zelf meedenken. De Vlaamse graphic-novelkunstenaar Koen Aelterman maakt er spannende, paginagrote overzichtstekeningen bij.

- Groot non-fictieboek van de winnaar van twee Gouden Griffels.
- Rijk uitgegeven met een bedrukte, halflinnenband.
- Bijzondere vormgeving van Jelle F. Post.

Genres: Nonfiction

196 pages, Hardcover

First published April 17, 2025

About the author

Jan Paul Schutten has been writing children's nonfiction books since 2003. A native of the Netherlands, his books are popular and critically acclaimed; he has won several awards including the Gouden Griffel (Goldent Stylus) for his books Children of Amsterdam and Het raadsel van alles wat leeft.

Reviews

[Jochen · Rating 5 out of 5]

Non-fictie zoals non-fictie moet zijn: boeiend, begrijpelijk en boordevol informatie. Zo'n boek waarover je urenlang zou kunnen vertellen, alleen wil je echt niet zo iemand zijn / worden. Daarom: aankopen in grote hoeveelheden en dan wegschenken aan alles en iedereen. Want er kan niet genoeg geprobeerd worden nepnieuws en complotten tegen te gaan!

[Mireille]

Dit boek over complotten zou verplichte kost moeten zijn in iedere (school)bibliotheek.” Zou deze recensie een complot zijn om Jan Paul Schutten als beste auteur van de wereld bekend te maken?*

Aanhangers van complottheorieën kunnen fanatieke gelovigen zijn, het komt zelfs voor dat onderwerpen over politiek en wetenschap op familiefeestjes gemeden worden om het gezellig te houden.
Waarom geloven mensen eigenlijk dat je van een vaccinatie autisme krijgt of dat het 5G-netwerk je ziek maakt? Jan Paul Schutten zet de redeneringen en bewijsstukken van complotdenkers op een rij. Per dossier heeft hij er gefictionaliseerde interviews en krantenberichten bij gestopt zodat de lezer beter begrijpt hoe ‘complotters’ reageren op anderen.

Lees meer! https://lezersgoud.nl/jan-paul-schutt...

[Irene · Rating 4 out of 5]

Ik schreef met een andere lezer een gezamenlijke recensie over dit boek vol complotten. Een waardevol en goed boek waar veel over te denken en zeggen valt.

*Hoe groot is de kans dat deze recensie onderdeel is van een complot?
Wij denken best wel klein.
Hoe klein? En wat moeten we van deze complottheorie denken?
Het is beter om het boek zelf te lezen en een oordeel te vormen. Er is geen direct bewijs voor een complot, dus het zou kunnen dat dit onderdeel is van een samenzwering (dit bewijs staat op blz. 47).

https://lezersgoud.nl/jan-paul-schutt...

[De Grote Vriendelijke Podcast]

De aarde is plat, toch? In Complot bespreekt Jan Paul Schutten negen bekende complottheorieën. Wat is waar, wat is waanzin en waar let je op als je zelf wil ontdekken of iets klopt of niet? Fantastisch pleidooi voor helder denken en kijken naar het grotere geheel, maar daarnaast is het ook een héél spannend leesboek met prachtige, grafische overzichtstekeningen van Koen Aelterman. Bij uitstek een boek voor deze tijd!

Uitgegeven bij Blauw Gras, voor lezers vanaf 11 jaar (maar minstens zo goed voor iedereen die ouder is).

We spreken Jan Paul Schutten uitgebreid over dit boek in aflevering 143 van De Grote Vriendelijke Podcast. Luister nu via Spotify, je podcast-app of https://degrotevriendelijkepodcast.nl .

[Marijt · Rating 5 out of 5]

Dit boek heeft de wereld op dit moment nodig en zou verplichte kost moeten zijn in zowel de bovenbouw van het PO als in het hele VO. Elk kind moet dit boek in zijn schoolloopbaan een paar keer tegenkomen. Want natuurlijk willen we dat dit boek van voor tot achter gelezen wordt, maar items eruit halen passend bij jouw VO-vakgebied (maatschappijleer, natuurkunde, aardrijkskunde, economie, biologie en uiteraard ook (digitaal) burgerschap!) of thema in het PO (ruimte, wereldpolitiek, gezondheid, de aarde/wereld, moderne oorlogen, etc.) kun dus op verschillende momenten ingezet en in verschillende leerjaren aangeboden op alle niveaus. En met een beetje geluk heeft ieder kind tóch het hele boek meegekregen als het de middelbare school verlaat. Al denk ik dat na de tweede behandelde tekst/hoofdstuk, er al zeker leerlingen zijn die het boek van het bureau hebben gepakt.
En pak dan vooral elk jaar of bij elk bizar (nep)nieuwsitem de bonusbijlage erbij als cruciale theorie i.h.k.v. kritisch lezen, burgerschap, of welk kaartje je eraan wilt hangen.
Aanschaffen, zelf lezen en over praten dus!

Verhalende non-fictie BB-PO / VO

Nb. Dit boek leverde al een mooi gesprek op met zoonlief van 14, die door mijn reactie erop nieuwsgierig werd naar dit boek en zich realiseert dat het beoordelen van (fake)nieuws nauwelijks aangeboden krijgt in zijn onderwijs, maar dit wel essentieel vindt. Ik zal het boek even bij hem op zijn kamer laten slingeren, in de hoop dat hij het gaat lezen. Hopelijk inspireert hij daarna een van zijn docenten...

[Josephine · Rating 5 out of 5]

Heel goed boek over complottheorieën. Dit boek kan heel goed gebruikt worden in de klas bij projecten.

[Renee van Eijk · Rating 4 out of 5]

Zit goed in elkaar, ook echt heel goed vormgegeven. Alles duidelijk uitgelegd en ik ben zelf ook weer wijzer geworden!

[Annette Langedijk · Rating 5 out of 5]

Een super interessant boek! 8 complottheorieën (en een paar kleintjes) uitgewerkt in complete dossiers. Bekeken van beide kanten, met feiten en fabels, waarheiden, wetenschappelijk bewijs, roddels en achterklap, overgoten met een laag humor.

“Aan de ene kant is dit een complot, een combinatie van lariekoek, flauwekul en totale nonsens. Aan de andere kant ook.”

Allemaal in begrijpelijke taal met voorbeelden en uitleg. Ook mij is een hoop duidelijk geworden over bijvoorbeeld de ufo’s, de gebeurtenissen rondom 9/11, de dood van John F Kennedy en corona wappies.

Daarnaast een heel aantal hoofdstukken met uitleg over het “waarom”. Waarom komen mensen nog steeds met allerlei onzin op de proppen. Dumpen ze dat op de socials en nemen andere mensen dit voor waarheid aan? Hoe kun je echte feiten scheiden van nepnieuws. Betekent ‘wetenschappelijk onderzocht’ automatisch dat het onderzoek ook gedegen heeft plaats gevonden? Allemaal vragen waar uitleg op gegeven wordt in dit boek. Waardoor kinderen hopelijk wat beter gaan kijken naar alles wat langskomt, en alle complottheorieën en samenzweringen die op de socials rond gaan.

“Sterk verhaal! Ik snap wel waarom zoveel mensen twijfelen. Zelfs als de helft hiervan klopt, is het al overtuigend genoeg.”

Een boek waar ik ook mogelijkheden voor zie in de klas! Mooie gesprekken, sommige hoofdstukken zijn ook zeker geschikt voor Close reading lessen.

[Laurien Baumans · Rating 3 out of 5]

‘Complot’ van Jan Paul Schutten zat ook in mijn pakketje voor ‘Verrassingen in je valies’ en bleek een boeiend non-fictieboek te zijn. Het is geschikt voor kinderen van ongeveer 11 tot 14 jaar, al zullen ook veel volwassenen er plezier aan beleven. In het boek bespreekt de auteur een aantal bekende complottheorieën, zoals de maanlanding, de platte aarde en COVID-19. Hij zet de argumenten van voor- en tegenstanders naast elkaar en laat de lezer kritisch nadenken. Het geheel is overzichtelijk, met korte hoofdstukken, illustraties en kaders die de informatie toegankelijk maken. De schrijfstijl is helder, vlot en vaak humoristisch, waardoor zelfs ingewikkelde onderwerpen begrijpelijk blijven. Ik vind complottheorieën enorm fascinerend door het mysterie dat eromheen hangt, dus ik heb dit boek met veel plezier gelezen. Wat ik vooral sterk vond, is dat de auteur de complottheorieën combineert met praktische tips om fake news te herkennen, bronnen te controleren en kritisch naar informatie te kijken. Daardoor is het niet alleen een vermakelijk, maar ook een leerrijk boek dat je aan het denken zet. Hoewel ik sommige hoofdstukken iets uitgebreider had willen zien, vond ik het een interessante en originele kennismaking met dit onderwerp - ook voor volwassenen. Ik geef het 3 sterren!

[Anouk Bakker · Rating 4 out of 5]

Ontzettend waardevol boek dat goed is opgebouwd en vlot leest. Ik zou dit boek zeker aanraden. Ik vond het jammer dat de verzonnen namen pas zo laat achterin als een soort 'afterthought' zijn toegevoegd, zonder een duidelijke reden dat hiervoor gekozen is. Dit werd me duidelijker uit de Grote Vriendelijke Podcast maar in het boek mis ik het. Een groter gemis vond ik de bronnen van de informatie. De bronnenlijst is erg beknopt en juist in een boek over waarheid, nepinformatie, desinformatie en complotten lijkt het mij belangrijk om zo snel en duidelijk mogelijk bronnen aan te geven. Ik begrijp dat dit niet in een wetenschappelijke bronvermelding format past, maar hier was vast een creatieve oplossing voor geweest waardoor informatie veel directer gecheckt kon worden. De auteur heeft voor zichzelf toch vast een enorme bronnenlijst, waarom kon die niet geïntegreerd worden?

[Juf Wendy · Rating 5 out of 5]

Complot was zo interessant dat ik het in één dag heb uitgelezen. Het boek legt op een heldere en boeiende manier uit hoe complottheorieën ontstaan, waarom mensen erin geloven en hoe ze zich verspreiden. Juist in een tijd waarin nepnieuws en desinformatie overal opduiken, is dit een ontzettend relevant onderwerp. Het boek zet je aan het denken en leert je kritisch naar informatie te kijken, zonder belerend te zijn. Een aanrader voor kinderen die van informatieve boeken houden, maar zeker ook voor volwassenen.

[Katrin Laureyssens · Rating 5 out of 5]

Complot is een uiterst belangrijk en relevant boek in tijden van nepnieuws. Extra leuk: Schutten schrijft vlot en grappig en maakt zelfs drogredenen en Ockhams scheermes begrijpelijk.

Wie zich bewuster wil worden van fake news, drogredenen, nepwetenschap en de macht van media en internet, heeft veel aan dit boek. Zet het in elke klasbib!

De volledige recensie vind je op mijn boekenblog vol filosofische boeken: www.denkkaravaan.be/blog

[Robin Verstegen · Rating 5 out of 5]

Een interessant en goed geschreven boek over complottheorieën. Hierin worden 8 complottheorieën uitgebreid besproken, waarbij je eerst de kant van de complotdenkers ziet om vervolgens de feiten te krijgen en daarmee de theorie (vaak) wordt ontmanteld. Die opzet werkte heel goed! Na elk dossier kreeg je wat achtergrondinfo over bijv. denkfouten, hoe leugens te herkennen en nepnieuws. Een erg fijne toevoeging die voor nog wat extra diepgang zorgde.

[Eveline · Rating 4 out of 5]

Ontzettend leuk en interessant jeugdboek voor nieuwsgierige tieners. Er staan gebeurtenissen beschreven die ze hoogstwaarschijnlijk niet 'meer' zullen weten. Ook leert het boek hen kritisch na te denken over informatie die op verschillende manieren tot bij hen komt. Wat is een complot en hoe kunnen we daar mee omgaan. De schrijver laat af en toe zijn persoonlijke mening wel doorsijpelen in de tekst, vandaar 'maar' 4 sterren en geen 5. Laat het niet weerhouden om zeker te lezen!

[Yvon · Rating 4 out of 5]

Interessant boek dat gaat over complotten en deze van allerlei kanten belicht. Dit voorzien van illustraties en artikelen. Ook fijn dat er wat korte complottheorieën bijzitten en hoofdstukken waar verschillende manieren van hoe iemand kan denken worden uitgelegd. Een boek dat je aan het denken zet en goed is om over in gesprek te gaan. Wel jammer dat er weinig bronnen in vermeld staan en fictieve namen bij artikelen zijn gebruikt.

[Djûke · Rating 5 out of 5]

Fantastisch voor kinderen en volwassenen.
Goed te gebruiken ook bij thema's rond bijvoorbeeld het heelal, 11 september, wereldleiders, klimaatverandering, enz. ook de korte complotten zijn goed bruikbaar voor bijvoorbeeld een les begrijpend lezen.
ook kun je een illustratie laten zien zoals blz. 94 en ga in gesprek.

[Sarike Roest · Rating 5 out of 5]

Wat een schitterend uitgegeven boek met aandacht voor de vormgeving en prachtige cover. Het boek is opgebouwd in dossiers waarin verschillende complotten worden behandeld. Heel fijn om zo steeds een dossier te lezen en je in dat onderwerp te verdiepen en te leren over hoe de complotten ontstaan en een voedingsbodem vinden. Absoluut interessant om in de onderbouw VO te gebruiken.

[Kimberley Scheenstra-Berger · Rating 5 out of 5]

Wat een fijn geschreven boek, vol met goede uitwerkingen! Duidelijke taal, zonder belerend te zijn. Ook af en toe wat humor, maar op de goede manier. De 'theorie' om de complotten heen vond ik ook erg fijn. Veel van mijn leerlingen zouden dit boek moeten lezen! Uiteraard neem ik hieruit wat dingen me naar mijn lessen. Top!

[Celina · Rating 5 out of 5]

Een must voor elke schoolbibliotheek!

Is de aarde eigenlijk wel rond? Wat zit er in vaccins? bestaan vogels wel? enz. In dit boek lees je niet alleen over complot verhalen, maar je krijgt ook tips om zelf uit te vinden of iets waar is of niet. Best handig in een wereld vol nepnieuws!

[Laura · Rating 3 out of 5]

Leuk idee en heb me er zeker mee vermaakt, maar had beter uitgewerkt kunnen worden. Het was ongeveer het niveau van de Quest, en ook nog in magazine-stijl geschreven. Van een boek verwacht ik meer diepgang en analyse, zelfs van een non-fictie jeugdboek.

[Jonne · Rating 5 out of 5]

Love complottheorieën haha.

Ideaal voor mediawijsheid in bovenbouw PO/onderbouw VO!

[Jessica · Rating 3 out of 5]

Interessant en leuk geschreven. Maar ik vond de hoofdstukken té langdradig. Ik denk dat ik uiteindelijk van elk complot de helft heb gelezen en de helft heb gebladerd.

[Carolienvanderwaarde · Rating 5 out of 5]

Geweldig boek vol rijke teksten over hele boeiende onderwerpen en dus perfect in te zetten bij het taalonderwijs en dus begrijpend lezen.

[Kyra · Rating 4 out of 5]

Erg interessant, en ik ga het zeker in de klas gebruiken

[Irina Peeters · Rating 5 out of 5]

In duidelijke taal uitgelegd met praktisch handvaten. Belangrijk voor jong en oud.