Η κεφαλή

by Νίκος Μπακόλας

Χρειάζεται η εφηβική αθωότητα, η εμπειρία αλλά και η δολιότητα ενός μεσήλικα συγγραφέα για να χωρέσει σ' ένα και το αυτό βιβλίο εκείνους που έγραψαν ιστορία κι όσους συγγράφουν ιστορίες, έτσι ώστε το έργο του ν' αποπνέει τελικά το ευφρόσυνο αεράκι του αείποτε ελληνισμού και της ορθοδοξίας.
Στο νέο του πεζογράφημα "Η κεφαλή", ο Νίκος Μπακόλας, δέσμιος, ως φαίνεται, της ανεπίσημης ιστορίας, αποτολμά να ζωντανέψει μέσα από τις σελίδες του απόμακρες φυσιογνωμίες σαν του Ζήνωνα του Ελεάτη, του μακεδόνα Αριστοτέλη, του μεσανατολίτη Παύλου, του Γρηγόριου του Ναζιανζηνού, του Μακρυγιάννη, του Παύλου Μελά και του Βλαχογιάννη μαζί με (και μεσ' από) έναν ταπεινό νεαρό βορειοηπειρώτη μαχητή και αυτοσχέδιο απομνημονευματογράφο, που έχει το κουράγιο να εκτελέσει μια δύσκολη αποστολή, αλλά και ν' απαρνηθεί το πολύτιμο και αμφιλεγόμενο χειρόγραφό του, εγκαταλείποντάς το σε μια καταπακτή, όπου είναι αμφίβολο αν και πότε θα βρισκόταν, θα διαβαζόταν και θ' αξιοποιόταν.
Και για μια ακόμη φορά, ο συγγραφέας της "Μεγάλης πλατείας" πειραματίζεται πάνω στη δομή του σύγχρονου πεζογραφήματος, καταθέτοντας έτσι την ανθρώπινη αλλά και την πνευματική ανησυχία του για το παρόν και το αύριο αυτής της αενάως αγωνιζόμενης φυλής.

Περιεχόμενα
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΟΥ
1. Πολύ πριν ακόμη φτάσει το χειρόγραφο στα χέρια μου
2. Σ' ένα παλιό τετράδιο
3. Ο βίος και η πολιτεία του Κωνσταντίνου
4. Δομή και ανάλυση του κειμένου
5. Γλώσσα και μορφή γραφής
6. Ανίχνευση παλαιών καταβολών. Πίσω στις ρίζες μας
ΤΟ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΟ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ
Η πρώτη νύχτα
Η επόμενη μέρα
Η δεύτερη νύχτα
Άλλη μία μέρα
ΕΠΙΛΕΓΟΜΕΝΑ - ΑΝΤΙΛΕΓΟΜΕΝΑ - ΑΜΦΙΛΕΓΟΜΕΝΑ

120 pages, Paperback

First published January 1, 1994

About the author

Ο Νίκος Μπακόλας (1927-1999) γεννήθηκε και έζησε στη Θεσσαλονίκη, γιος του Χριστόφορου Μπακόλα και της συζύγου του Δέσποινας.
Σπούδασε στο μαθηματικό τμήμα της Φυσικομαθηματικής Σχολής Θεσσαλονίκης (αποφοίτησε το 1956) και υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία στην αεροπορία (1947-1950).

Από τα φοιτητικά του χρόνια στράφηκε στη δημοσιογραφία με πρώτη εμφάνιση στην εφημερίδα Νέα Αλήθεια το 1951. Η δημοσιογραφία αποτέλεσε τη βασική επαγγελματική του δραστηριότητα. Συνεργάστηκε με τις περισσότερες εφημερίδες της συμπρωτεύουσας (Ελεύθερος Κήρυξ, Μακεδονία, Ελεύθερος λόγος, Θεσσαλονίκη, Νέα Αλήθεια, Ελληνικός Βορράς, Δράσις), όπου δημοσίευσε μεταφράσεις, άρθρα και φιλολογικά δοκίμια και υπήρξε κατά καιρούς υπεύθυνος σύνταξης και αρχισυντάκτης. Διετέλεσε επίσης προϊστάμενος του Τμήματος Τύπου της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης (1959-1967) - και υπ’ αυτή την ιδιότητα άτυπος γραμματέας του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης κατά την περίοδο 1960-1965 -, πρόεδρος της καλλιτεχνικής επιτροπής, εισηγητής δραματολογίου και καλλιτεχνικός διευθυντής του Κ.Θ.Β.Ε. Από τη δημοσιογραφία συνταξιοδοτήθηκε το 1986.

Στα γράμματα πρωτοεμφανίστηκε το 1952 με το έργο Παραλλαγή στο πένθιμο εμβατήριο, για το οποίο τιμήθηκε με τον β’ έπαινο στο διαγωνισμό νουβέλας του περιοδικού Μορφές και τρία χρόνια αργότερα άρχισε να δημοσιεύει πεζογραφήματά του στο περιοδικό Φοιτητικά Γράμματα και την εφημερίδα Παμφοιτητική. Το 1958 εξέδωσε το πρώτο του βιβλίο, με τίτλο Μην κλαις αγαπημένη. Τιμήθηκε με το βραβείο Plotin του περιοδικού Τομές (1978 για το έργο του Μυθολογία), το α΄ κρατικό βραβείο μυθιστορήματος (1988 για τη Μεγάλη πλατεία), ενώ διακρίσεις πήρε επίσης για τα έργα του Όλοι οι άνθρωποι της γης και Μην κλαις αγαπημένη. Εκτός από την πεζογραφία ο Νίκος Μπακόλας ασχολήθηκε επίσης με τις λογοτεχνικές μεταφράσεις, κυρίως από έργα αμερικανών συγγραφέων, καθώς και με τη θεατρική κριτική (σημειώνεται πως ο Νίκος Μπακόλας έγραψε και ένα θεατρικό έργο το -ανέκδοτο και άπαιχτο- Ο κόκκινος φάκελος του 1960).

Ο Νίκος Μπακόλας ανήκει στους έλληνες πεζογράφους της μεταπολεμικής γενιάς, ειδικότερα στους λογοτέχνες της λεγόμενης μοντερνιστικής παράδοσης της σχολής της Θεσσαλονίκης. Με επιρροές από το ρεύμα του εσωτερικού μονολόγου και αμερικανούς πεζογράφους όπως οι W. Faulkner, H. James και F.S. Fitzgerald, το σύνολο του μυθιστορηματικού του έργου κινείται στα πλαίσια της προσωπικής μυθολογίας του συγγραφέα για τη γενέτειρά του και την ιστορία της κατά την περίοδο από το 1880 ως τις μέρες μας. Έργα του μεταφράστηκαν στα σουηδικά, γερμανικά, ολλανδικά, αγγλικά, γαλλικά και φιλανδικά.

Reviews

[Χριστόφορος Νικολάου · Rating 4 out of 5]

Βιβλίο που ήθελα από καιρό να αρχίσω (και να τελειώσω) ιδίως μετά από την προτροπή συντρόφου (εν όπλοις και μη) αναγνώστη έμπειρου και βαθέος γνώστη "Η Κεφαλή" με αποζημίωσε.
Παρά το ότι τη διαβασα τελικά σε φάση δύσκολη με πολλή δουλειά και αποσπασματικά (πρόκειται για νουβέλα που θα συνιστούσα να διαβαστεί απνευστί ένα ήσυχο απόγευμα) με άφησε με την αίσθηση πως διάβασα κάτι πραγματικά σπουδαίο. Πριν την χαρακτηρίσω αριστούργημα (και τις δώσω πέντε αστέρια) κρατάω την επιφύλαξη (που μπορεί να είναι καθαρά θέμα γούστου και ιδιοσυγκρασίας) πως υστερεί σε ρυθμό έτσι όπως είναι δομημένη. Σε αντίθεση ίσως με τους περισσότερους αναγνώστες θα πω πως μου άρεσε ασυγκρίτως περισσότερο το κομμάτι της "κριτικής" της "Μαρτυρίας" παρά η ίδια η "Μαρτυρία" που αποτελεί μεν τον πυρήνα της νουβέλας αλλά υποψιάζομαι πως λειτουργεί περισσότερο σαν πρόφαση για τον Μπακόλα προκειμένου να αναπτύξει αυτό που ήταν πιθανότατα ο βασικός του στόχος, μια νουβέλα "αληθοπλασίας" (δικός μου όρος) με δομή και ανάπτυξη τόσο πρωτότυπες που "βάζει τα γυαλιά" σε μια ολόκληρη στρατιά νεόκοπων της μετα-μοντέρνας πεζογραφίας.
Από πλευράς σύλληψης, δομής και ανάπτυξης από τα καλύτερα πράγματα που έχω διαβάσει.