Zusje

by Janneke Schotveld, Rifka Mels

Na een heftige gebeurtenis in haar familie stapt Rifka op de fiets richting Noorwegen. Het vertrek valt haar zwaar en in haar tentje voelt ze zich vaak alleen, maar ze geeft niet op. Fietsend door weer en wind probeert Rifka de benauwende strenggelovige omgeving waarin ze opgroeide achter zich te laten. Loskomen van het geloof en worstelen met haar geaardheid is al een hele klus, maar ze moet ook leren leven met het grote verdriet dat haar is overkomen.
Met vallen en opstaan en met hulp van de mensen die ze tegenkomt leert Rifka weer meer van zichzelf te houden, en haar eigen weg te vinden.

Janneke Schotveld is fulltime schrijver, vooral bekend van haar kinderboeken. Daarvoor werkte zij twaalf jaar op een school voor voortgezet speciaal onderwijs. Zij schreef Zusje op basis van wat Rifka haar vertelde.

Genres: Young Adult, Queer, Lesbian, LGBT

146 pages, Kindle Edition

First published June 5, 2025

About the author

Janneke Schotveld (1974) werkte twaalf jaar op een school voor speciaal onderwijs maar is sinds 2012 fulltime kinderboekenschrijver. In 2007 debuteerde Janneke met Villa Fien, dat bekroond werd met de Hotze de Roos-prijs. Jannekes boeken zijn vooral geschreven voor kinderen van zeven jaar en ouder en zitten vol humor en fantasie. In 2017 schreef Janneke het Kinderboekenweekgeschenk Kattensoep voor de Kinderboekenweek 2017 en in 2018 verscheen haar lovend onthaalde sprookjesbundel De kikkerbilletjes van de koning.

Reviews

[Bart Moeyaert · Rating 3 out of 5]

Rifka fietst van Utrecht naar het Noorse Kristiansand. Tijdens de tocht zijn haar gedachten lastiger dan de wind en de regen. ‘Alsof de duivel me op de wielen zit,’ zegt ze. Ze leert om te gaan met een heftige gebeurtenis van nog geen vijf weken geleden. Een meeslepend nieuw deel in de Slash-serie.

[Billy · Rating 5 out of 5]

“God bestaat.
Hij heet Jens en was vroeger huisarts.”

[De Grote Vriendelijke Podcast]

In dit indrukwekkende nieuwe deel in de Slash-reeks lezen we het waargebeurde verhaal van Rifka, die van Nederland naar Noorwegen fietst. Fietsend door weer en wind lezen we over haar reis, het kamperen in de natuur, maar we lezen ook dat Rifka al fietsend een aantal dingen achter zich probeert te laten. Worstelingen met geloof, reformatorische ouders, de dood van haar zusje en haar geaardheid maken dit boek tot een levensecht, aangrijpend verhaal over het vinden van je eigen weg.

Uitgegeven door Querido voor lezers vanaf 15 jaar.

We bespreken dit boek in aflevering 144 van De Grote Vriendelijke Podcast. Luister nu via Spotify, je podcast-app of https://degrotevriendelijkepodcast.nl .

[Irene · Rating 4 out of 5]

Goed verhaal! Toegankelijk geschreven, goede onderwerpen en ook goed uitgewerkt. Ik denk dat voor veel jongeren er wel een onderwerp (of meer) in zal zitten dat voor herkenning zorgt.

Een terechte winnaar van Beste Boek voor Jongeren in categorie Oorspronkelijk Nederlands: een kort verhaal over dit waardevolle verhaal.

Het boek verdient nog wel wat meer mening dan dit, maar voor nu: Goed Verhaal! (Sluit dus wel mooi aan bij de campagne Goed Verhaal.)

[Marcella · Rating 4 out of 5]

Een verhaal over weg willen fietsen van alles, van ouders die je niet begrijpen, van dat zeer dat rouw heet, van een geloof dat jou niet accepteert - maar eigenlijk over het feit dat je nog zo hard kunt fietsen, maar je niet echt kunt wegfietsen. Toegankelijk, goed geschreven - blij dat de slash reeks terug is!

[Jochen · Rating 4 out of 5]

3.8* - De Slash-reeks is terug en dat is misschien wel het belangrijkste. Opnieuw een heftig levensverhaal (als in: opgroeien in een gezin van godsdienstfanatici, een zus met een bipolaire stoornis die geholpen wordt met bijbelverzen...), kundig aan het papier toevertrouwd door een bekend jeugdauteur. Benieuwd of Janneke Schotveld nog vaker voor jongeren gaat schrijven; mag zeker, het hoeft niet altijd 'Superjuffie' te zijn.

[Mlien · Rating 4 out of 5]

Heftig! & heel mooi opgeschreven. Meerdere keren gehuild bij dit boek . Twijfel ook hier tussen de vier en vijf sterren.

p.22
Het klinkt niet als een oprechte vraag, het klinkt als een verwijt. Het is de toon die ik zo goed ken uit ons gezin. Hij vindt het raar, en raar is niet goed.

p.31.
Had ik moeten stoppen bij die camping? Er renden kinderen rond met emmers en schepjes. Ouders zaten op hun comfortabele klapstoelen voor hun caravan.
Allemaal normale, blije mensen.
Word ik ooit een normaal, blij mens?
Ik kan het me niet voorstellen. Eerlijk gezegd denk ik van niet.
Te veel verdriet.
Dat besef overvalt me. Alles wordt ineens heel zwaar, trappen, het stuur vasthouden en de lichamelijke pijn. Waarom doe ik dit mezelf aan?
Niet nadenken, trappen.

p.55
Ze sprak geen woord Engels. Maar ze gaf me een handdoek en warme soep en toen ik zei dat ik echt door moest om de boot te halen, wikkelde ze een enorme worst in papier. Ik mocht er niet voor betalen. Ze keek naar me alsof ze me het liefst had gehouden.
'Gute Reise, Rifka!'
'Herzlichen Dank!'
Er zijn zoveel lieve mensen op de wereld.

p.132
'Stel je een klein vaasje voor met een zwarte knikker,' zegt hij. 'Die zwarte knikker is je verdriet, de pijn, het verlies. Nu is er even niks anders dan dat. Maar de vaas wordt groter, er komen meer knikkers bij, heldere knikkers. Je gaat weer plezier krijgen, dingen meemaken, van het leven genieten.'
Hij laat even een stilte vallen. Mensen die Jens als huisarts hadden, waren geluksvogels.
'De zwarte knikker, de pijn blijft. Maar er komt meer ruimte omheen, er komt meer lucht bij. Het was heel goed van je om te gaan fietsen. Maar je moet voor jezelf blijven zorgen. Dat is er een beetje bij ingeschoten, is het niet?'

p.153
Ik zette de foto in de gezinsapp. We stonden er blij en verliefd op, hoofden dicht bij elkaar. het was echt een lieve foto. 'Ik wil jullie graag voorstellen aan Lianne,' schreef ik er zo neutraal mogelijk bij.
Pieter reageerde niet, mama reageerde niet, Tabitha reageerde met vier hartjes.
Papa reageerde direct na Tabitha.
'Papa heeft de groep verlaten.'
Een dag later heb ik de foto weer weggehaald. De hartjes van Tabitha staan er nog steeds.

[Jeroen Schwartz · Rating 5 out of 5]

Impulsieve aankoop, paar dagen voor mijn eigen fietstocht, geen tijd om het boek uit te lezen, er wel door in de stemming geraakt.
En nu, bij thuiskomst - voldaan, moe en geïnspireerd en opgeladen tegelijk, de tweede helft in een toer uitgelezen. Wat een emotionerende en hartverwarmende pracht. Zo soepel maar allesbehalve simpel. Kreeg er een geluksvogelgevoel door, dit verhaal - het avontuur, de verklaringen en de verrassingen en de onzekerheden, de menselijkheid onderweg - en hoe het is opgetekend, lijkt feitelijk in niets op het mijne, maar heeft voor mij een universele zeggingskracht.

[Elsemiek Hoge · Rating 3 out of 5]

Indrukwekkend verhaal, pijnlijk en schurend. Toch greep het me niet écht. 3.5 ster.

[Marit · Rating 3 out of 5]

De Slash-reeks is terug en natuurlijk roept dat nostalgische gevoelens op van iedere week in de bieb kijken of er nog een ander deel bestaat dat ik niet eerder zag.

Net als vroeger maakte dit verhaal meer indruk omdat iemand het zelf mee heeft gemaakt dan om de schrijfstijl. Over de volgorde van scènes of alinea's was ik het niet altijd eens, en soms was ik kwijt waar op de kaart Rifka zich bevond. Al is dat laatste misschien ook wel eigen aan een fietsvakantie.

Er waren veel thema's (geloof, rouw, queerness en bipolaire stoornis) die allemaal belangrijk zijn maar gecombineerd soms als heel veel voelden. Al is dat ook het echte leven, en dus Slash.

[Marlou · Rating 4 out of 5]

Rifka fietst naar Noorwegen. 🇳🇴 Dat is best spannend voor een jonge vrouw alleen. Rifka zelf maakt zich geen zorgen, want ‘de meeste mensen deugen’. Onderweg maakt ze van alles mee: ontroerend, grappig en het leest makkelijk weg. Wat een prachtig verhaal voor jongeren over seksualiteit, religie en rouw. 🚲

Leestip voor klas 3.

[Cynthia · Rating 4 out of 5]

Heel fijne opbouw, ik had dit boek verslonden als puber! In het begin moet je heel wat zaken afleiden uit de context of door wat er net niet gezegd wordt. Dat vond ik meteen een goede start, maakte me benieuwd naar meer.

[Lieke Polak · Rating 2.5 out of 5]

Beste boek voor jongeren 2026, maar ik vond het een beetje… weinig omvattend? Grote thema’s - queer zijn in een streng christelijke omgeving, schuldgevoel na zelfmoord van zusje -, klein verhaaltje, wel leuk dat het over bikepacken ging :)

[Strouckje · Rating 4 out of 5]

Lief boek, deze young adult over rouwverwerking homoseksualiteit en dogma's.

[Myrthe]

🙌🏻

Mooi boek voor jongeren!!

[Liesbeth d'Haens · Rating 4 out of 5]

Fijn dat de Slash-reeks terug is!

[MarijkeP · Rating 4 out of 5]

Mooi, nieuw deel in de Slashreeks: het verhaal van Rifka verteld door Janneke Schotman. Over rouw en identiteit. Een aanrader!

[LucyInTheSky · Rating 4 out of 5]

Wow dit raakte me enorm. Ik ben onder de indruk van Rifka.

Het onderweg zijn was herkenbaar, de combinatie met haar vlucht van pijn, gewoon maar doorgaan om niet te voelen en het verhaal van haar zusje maakt het in zekere zin verwoestend.

Zo veel hoop en liefde en vertrouwen in de mens, mooie ontmoetingen, maar ook zo veel pijn. Ik herken er veel in van toen ik zelf iemand verloren ben die heel dierbaar voor me was.

Wat een mooi boek.

[Simone Bais · Rating 3 out of 5]

Een nieuw deel van de Slashreeks over Rifka die zich én losmaakt van het strenge geloof van haar ouders én haar geaardheid accepteert én het verlies van haar zusje verwerkt. Dit lijken een hoop thema’s bij elkaar, maar zo gaat het dus ook in het echte leven en dit werd allemaal mooi in elkaar verweven. Steeds lees je hoe ze met haar zusje blijft praten, wat ze van haar broer Pieter en haar ouders vindt en wat een worsteling de fietstocht is die ze naar Noorwegen maakt.
Toch zit er ook veel luchtigheid in:

“Heel gewone dingen waar ik nooit eerder aandacht aan had geschonken, waardeer ik nu met een haast religieuze eerbied. Met stip op nummer één: bankjes!
Als ik nog geloofde zou ik denken dat God bankjes speciaal voor mij had geschapen. Niet voor uitrustende bejaarden, niet voor zoenende stelletjes, maar voor mij.
‘Zo... dacht God op de zesde dag. Ik heb nog een beetje klei over, wat zal ik er eens bij boetseren? Ach, kijk daar in het jaar tweeduizendtweeëntwintig Rifka toch eens zwoegen met haar verzuurde benen en zere kont. Wat heeft die tegen die tijd nou eens nodig?’
Een makkie voor iemand die ook de sabeltandtijger, de kolibrie en de geelgerande watertor heeft geschapen natuurlijk. Hoe briljant in zijn eenvoud, twee planken, vier poten en voilà: het bankje. Tevreden over zijn ontwerp schiep God er meteen een heleboel en zette ze her en der op de wereld neer.”

Het bankje lijkt symbool te staan voor de les die Rifka mag leren; Je hoeft het niet alleen te doen, je mag op anderen leunen. Alle mensen bij wie ze logeert helpen haar, van de student Matthias tot de gepensioneerde huisarts Jens waardoor ze haar vertrouwen in mensheid weer terug krijgt: ‘God bestaat. Hij heet Jens en was vroeger huisarts.’
De apotheose van het boek is het eindgesprek met Hiva wanneer zij herhaaldelijk tegen Rifka zegt dat het niet haar schuld is. Dit deed mij denken aan Good Will Haunting, maar zoals ik het daar prachtig vond, was het hier ook goed.

“Hiva heeft gelijk,’ zegt Pieter. ‘Het heeft geen zin. Dit was haar lot en dit is ons lot. We zullen het moeten accepteren en hopen dat God er een bedoeling mee heeft.’
Flikker op met God, denk ik. Maar ik zeg het niet. Dit is veruit het beste gesprek dat ik ooit met mijn broer heb gehad.
‘Heeft het geholpen, het fietsen?’ vraagt hij.
‘Ik weet het niet, ik denk het. Een beetje.”

[Alyssa · Rating 4 out of 5]

Leuk om een keer een Young Adult boek van Janneke Schotveld te lezen en ik ben fan van de slash-serie! Ik denk dat dit ook veel jongeren zal aanspreken omdat het allemaal waargebeurde verhalen zijn over krachtige jongeren. Alleen de keuze voor de kaften van de nieuw uitgebrachte boeken snap ik echt niet.

[Nina Aerts · Rating 4 out of 5]

Vind boeken over fietsreizen altijd zeer leuk om te lezen. Verdrietig verhaal over een dapper meisje dat haar zus door zelfdoding is verloren en zich probeert te onttrekken aan haar ultra gelovige opvoeding.

[Liv Vanheusden · Rating 4 out of 5]

Dit boek heb ik gelezen voor de leesjury.
Normaal gezien zou ik dit boek nooit hebben gelezen, maar ik vond het wel een goed boek. De schrijfstijl vond ik heel erg aangenaam om te lezen. Het was een erg heftig verhaal, dat heel mooi verteld is.

[Anniek · Rating 5 out of 5]

Zelf haat ik fietsen, maar toch raakte dit verhaal me enorm.

[Sanne Werkman · Rating 4 out of 5]

Mooi❤️ En veel te kort!

[Marloe · Rating 4 out of 5]

Pas vanaf ongeveer 70% kwam het verhaal bij mij binnen en raakte het me. Mooi verhaal over verlies, verdriet en het wegstoppen.

[Matty vd R · Rating 5 out of 5]

Met dikke tranen in mijn ogen zitten lezen. Liefdevol, troostend, eigenzinnig, inzichtgevend en bovenal gebaseerd op een waar gebeurd verhaal en daarmee nog interessanter.

[Ann · Rating 4 out of 5]

De 'drive' van het boek gevolgd...in een nacht en ochtend uitgelezen. Echt de moeite

[Rozemarijn Swijnenburg · Rating 4 out of 5]

In een ruk uitgelezen. Wat een prachtig boek. De fietstocht brengt Rivka naar de kern van het leven. Je mag zijn zoals je bent.

[Lusanne · Rating 5 out of 5]

Ik vind het een prachtig boek, het raakte me.

[Fleur · Rating 5 out of 5]

Prachtig✨️