Een kwestie van uitvoering: De gemeente Amsterdam onder Duitse bezetting

by Jeroen Kemperman

Op 15 mei 1940 trekken Duitse troepen Amsterdam binnen. De bezetter beweert aanvankelijk dat alles bij het oude blijft, maar al spoedig worden de gemeentelijke diensten ingeschakeld om mee te werken aan repressieve maatregelen. Dat weigeren ze niet. Zo worden Joodse Amsterdammers door het bevolkingsregister geregistreerd, door de sociale dienst naar werkkampen gestuurd en door de politie en het gemeentelijk trambedrijf naar deportatietreinen vervoerd.

Een kwestie van uitvoering laat op basis van nauwgezet archiefonderzoek zien welke keuzes Amsterdamse bestuurders en ambtenaren tijdens de bezetting maakten en hoe ze die onderbouwden. Met nuance en oog voor morele complexiteit beschrijft Jeroen Kemperman de verregaande betrokkenheid van de hoofdstedelijke ambtenarij bij de uitsluiting en vervolging van haar eigen inwoners.

528 pages, Paperback

First published May 21, 2025

About the author

Jeroen Kemperman is historicus en werkt voor het NIOD, waar hij zich vooral bezighoudt met allerlei vormen van vraag-georiënteerd maatschappelijk onderzoek. Hij schreef eerder over het Nederlandse studentenverzet tijdens de Duitse bezetting, de Japanse kampen in Indonesië, en de val van de enclave Srebrenica. Momenteel werkt hij aan een proefschrift over de Gemeente Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Reviews

[Hans Silent Book Club Breda · Rating 4 out of 5]

Dit boek geeft een prachtig beeld van hoe de bezetter geleidelijk aan zijn macht steeds verder vergrootte.
Dit werd gedaan door het uitvaardigen van oekazes. ( bevelschriften).
Deze dienden door de ambtenaren uitgevoerd te worden.
Het was erg moeilijk om hier openlijk verzet tegen te leveren.
Ook wisten ambtenaren niet meer wie ze wel en wie ze niet konden vertrouwen.
De Duitsers benoemden Nsb ers op posities binnen het gemeentelijk apparaat.

Het functioneren van het GVB, de GG en GD, de politie ( en de zeden politie) en gemeentelijke zorginstellingen wordt beschreven.
Er zijn zeker zeer dubieuze beslissingen genomen die vaak het doel hadden om nog enige invloed uit te oefenen, maar uiteindelijk de deportaties wel hebben vereenvoudigd.

Na de oorlog zijn er zuiveringscommissies ingesteld die het bestuur moest zuiveren van foute bestuurders.
Dat dit geen eenvoudige opgave was wordt goed beschreven.

Ongelooflijk hoeveel er in archieven bewaard is gebleven. Maar niet alles, zeker blijken van verzet werd in verslagen vastgelegd uit vrees dat de bezetter dit zou lezen.

Ik vond het buitengewoon interessant, omdat mijn grootouders in Amsterdam in een Joodse wijk woonden.
Mijn moeder vertelde vlak voor haar dood dat ze moest toezien hoe de buren bij een razzia werden afgevoerd en nooit meer zij teruggekomen.

Verwacht geen relaas over buitengewone verzetsdaden of hulp aan onderduikers, daar zijn andere bronnen voor.