What do you think?
Rate this book
Δούλοι, δουλεία και δουλοκτητικός τρόπος παραγωγής
Οι δούλοι στην ελληνική και ρωμαϊκή αρχαιότητα βρίσκονταν παντού. Η παρουσία τους σε όλες πρακτικά τις ασχολίες κα, τις δραστηριότητες ήταν τόσο έντονη, ώστε τους καθιστούσε συχνά σχεδόν αόρατους: όπως περνά κάποτε απαρατήρητη στον σύγχρονο κόσμο η μισθωτή εργασία, που θεωρείται απολύτως αυτονόητη, δεδομένη και φυσιολογική.
Στις σελίδες αυτού του βιβλίου ο συγγραφέας μάς δίνει μια καθαρή πρώτη εικόνα για το συσκοτισμένο ζήτημα της δουλείας στην ελληνική και ρωμαϊκή αρχαιότητα. Διερευνά και αναλύει σε βάθος τον θεσμό της δουλείας, κυρίως από μαρξιστική σκοπιά. Αυτό είναι απαραίτητο για να γίνει κατανοητό ότι η δουλεία δεν ήταν κάποια περιθωριακή κηλίδα σε μια σκοτεινή γωνιά του αρχαίου πολιτισμού, αλλά το θεμέλιο πάνω στο οποίο στηριζόταν τότε ο κυρίαρχος τρόπος παραγωγής.
Το βιβλίο ανατρέχει και στα στοιχεία για τους πληθυσμούς, αλλά και στην οικονομική σημασία της εργασίας των δούλων για την άρχουσα τάξη της αρχαιότητας. Στις σελίδες του παρουσιάζει την άνοδο και την πτώση των κοινωνιών που στηρίχτηκαν στον δουλοκτητικό τρόπο παραγωγής. Είναι σελίδες της αρχαίας ιστορίας, όπως δεν τη μαθαίνουμε ποτέ από τα σχολικά βιβλία ή από τα υμνητικά αφιερώματα στον Παρθενώνα ή τη Βεργίνα. Είναι, δηλαδή, ένα εξαιρετικό βοήθημα για να γνωρίσουμε την πραγματική εικόνα της κοινωνίας των "αρχαίων προγόνων μας".
Στις σελίδες αυτού του βιβλίου ο συγγραφέας μάς δίνει μια καθαρή πρώτη εικόνα για το συσκοτισμένο ζήτημα της δουλείας στην ελληνική και ρωμαϊκή αρχαιότητα. Διερευνά και αναλύει σε βάθος τον θεσμό της δουλείας, κυρίως από μαρξιστική σκοπιά. Αυτό είναι απαραίτητο για να γίνει κατανοητό ότι η δουλεία δεν ήταν κάποια περιθωριακή κηλίδα σε μια σκοτεινή γωνιά του αρχαίου πολιτισμού, αλλά το θεμέλιο πάνω στο οποίο στηριζόταν τότε ο κυρίαρχος τρόπος παραγωγής.
Το βιβλίο ανατρέχει και στα στοιχεία για τους πληθυσμούς, αλλά και στην οικονομική σημασία της εργασίας των δούλων για την άρχουσα τάξη της αρχαιότητας. Στις σελίδες του παρουσιάζει την άνοδο και την πτώση των κοινωνιών που στηρίχτηκαν στον δουλοκτητικό τρόπο παραγωγής. Είναι σελίδες της αρχαίας ιστορίας, όπως δεν τη μαθαίνουμε ποτέ από τα σχολικά βιβλία ή από τα υμνητικά αφιερώματα στον Παρθενώνα ή τη Βεργίνα. Είναι, δηλαδή, ένα εξαιρετικό βοήθημα για να γνωρίσουμε την πραγματική εικόνα της κοινωνίας των "αρχαίων προγόνων μας".
162 pages, Paperback
First published January 1, 2025
2 people are currently reading
3 people want to read
About the author
Δημήτρης Ι. Κυρτάτας
18 books3 followersΟ Δημήτρης Ι. Κυρτάτας (English: Dimitris J. Kyrtatas) είναι Καθηγητής Ύστερης Αρχαιότητας στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Σπούδασε στη Θεσσαλονίκη και στη Μεγάλη Βρετανία, όπου εκπόνησε διδακτορική διατριβή στο Brunel University και πραγματοποίησε μεταδιδακτορική έρευνα στο King’s College London. Δίδαξε αρχαία ιστορία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και έχει ασχοληθεί με την κοινωνική ιστορία της ελληνικής αρχαιότητας και την ιστορία του πρώιμου χριστιανισμού. Είναι συγγραφέας πολυάριθμων άρθρων και βιβλίων, ενώ έχει επιμεληθεί συλλογικούς τόμους και οργανώσει επιστημονικά συνέδρια. Υπήρξε συνεργάτης των περιοδικών «Ο Πολίτης», «Σύγχρονα Θέματα», «Νήσος Άνδρος» και «Book’s Journal». Έχει ιδρύσει και προεδρεύσει στο «Κέντρο Πολιτικού Προβληματισμού Μιχάλης Παπαγιαννάκης» και είναι μέλος διαφόρων πολιτιστικών και επιστημονικών οργανισμών. Τα έργα του εξετάζουν ζητήματα ηθικής, εξουσίας, παιδείας και θρησκείας στον αρχαίο κόσμο.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 of 1 review
December 5, 2025
O Δημήτρης Κυρτάτας είναι ιστορικός της ελληνικής και ρωμαϊκής αρχαιότητας, ο οποίος έγραψε το βιβλίο το 1987 (εκδόθηκε τότε από το περιοδικό της αριστεράς Ο Πολίτης). Εξαντλημένο από χρόνια, επανεκδόθηκε από το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο, χωρίς όμως βελτιώσεις ή προσθήκες, παρά μόνο κάποιες γλωσσικές παρεμβάσεις.
Παρόλα αυτά, λόγω της μικρής σχετικής ελληνικής βιβλιογραφίας το βιβλίο είναι εξαιρετικό, πάνω σε ένα θέμα που όλοι γνωρίζουμε την ύπαρξη του, τη δουλεία, αλλά επί της ουσίας ποτέ δεν διαβάσαμε κάτι πιο ουσιαστικό και αναλυτικό πέρα από το ότι οι δούλοι ήταν τόσοι πολλοί που σχεδόν ήταν αόρατοι, και περνούν απαρατήρητοι όπως περνά απαρατήρητη στον σύγχρονο κόσμο η μισθωτή εργασία, σαν κάτι δεδομένο και φυσιολογικό. Η ματιά του Κυρτάτα έχει σαν βάση τη μαρξιστική σκοπιά (αλλά και άλλων θεωρητικών), ο μόνος τρόπος για να αναδείξει την εκμετάλλευση από συγκεκριμένη ομάδα των ελεύθερων, τους δεσπότες τους, αν και διαβάζοντας το βιβλίο έρχεται στην επιφάνεια πως τελικά, ήταν πιο σύνθετο το θέμα.
Στα πρώτα κεφάλαια μιλά για τις διαφορές μεταξύ των ίδιων των δούλων, τα διαφορετικά επαγγέλματα που έκαναν (από τις άθλιες συνθήκες των μεταλλείων, τους τεχνίτες, τους οικιακούς δούλους-υπηρέτες και τους αγροτικούς δούλους, μέχρι τους προνομιούχους της αυτοκρατορικής αυλής), κάτι που ήδη μας τοποθετεί από την αρχή πέρα από την κλασική νομική μα απλή διάκριση δούλων και ελεύθερων. Οι δούλοι ήταν κυριολεκτικά παντού, είτε παράγοντας πλούτο για τα αφεντικά τους, είτε παρέχοντας υπηρεσίες κάθε είδους (τραπεζίτες, παιδαγωγοί, μουσικοί, σ*ξεργάτες κα)
Οι δούλοι δεν συγκροτούσαν μια ενιαία ομάδα (πέρα από το κοινό στοιχείο της στέρησης νομικών δικαιωμάτων), με πολλές διαφορές μεταξύ τους στην καθημερινή ζωή, άλλοι δραπέτευαν, άλλοι έχτιζαν στενές ή και ερωτικές σχέσεις με τους αφέντες τους κα Τρομερά ενδιαφέρον πάντως, είναι το γεγονός πως υπήρξαν ελάχιστες μαζικές εξεγέρσεις (με πιο γνωστή αυτή του Σπάρτακου), μα και όπου έγιναν δεν είχαν σκοπό τη μαζική απελευθέρωση όλων των δούλων, αφού η βία που ασκούταν πάνω τους δεν επέτρεπε τη συλλογική δράση.
Στη συνέχεια, ερμηνεύει μέσα από κοινωνιολογικές θεωρίες, τη γέννηση του δουλοκτητικού τρόπου παραγωγής, αλλά και την παρακμή του, τη σύνθετη κοινωνική πραγματικότητα των αρχαίων χρόνων, την έννοια της τάξης, του ρόλου της δουλείας στην εξέλιξη της κοινωνίας, τη διαφορά του παραγωγικού συστήματος Αθήνας και Σπάρτης, πως στην Αθήνα η μεταρρύθμιση των αποπτωχευμένων αγροτών δημιούργησε ζήτηση για εισαγωγή δούλων, πως οι εισαγόμενοι δούλοι ήταν εμπόρευμα και πως το πλεόνασμα των πλούσιων γαιοκτημόνων οδηγούσε σε μια επεκτατική δυναμικότητα, σε αντίθεση με τα παραγωγικά συστήματα Σπάρτης και Θεσσαλίας.
Παρόλα αυτά, λόγω της μικρής σχετικής ελληνικής βιβλιογραφίας το βιβλίο είναι εξαιρετικό, πάνω σε ένα θέμα που όλοι γνωρίζουμε την ύπαρξη του, τη δουλεία, αλλά επί της ουσίας ποτέ δεν διαβάσαμε κάτι πιο ουσιαστικό και αναλυτικό πέρα από το ότι οι δούλοι ήταν τόσοι πολλοί που σχεδόν ήταν αόρατοι, και περνούν απαρατήρητοι όπως περνά απαρατήρητη στον σύγχρονο κόσμο η μισθωτή εργασία, σαν κάτι δεδομένο και φυσιολογικό. Η ματιά του Κυρτάτα έχει σαν βάση τη μαρξιστική σκοπιά (αλλά και άλλων θεωρητικών), ο μόνος τρόπος για να αναδείξει την εκμετάλλευση από συγκεκριμένη ομάδα των ελεύθερων, τους δεσπότες τους, αν και διαβάζοντας το βιβλίο έρχεται στην επιφάνεια πως τελικά, ήταν πιο σύνθετο το θέμα.
Στα πρώτα κεφάλαια μιλά για τις διαφορές μεταξύ των ίδιων των δούλων, τα διαφορετικά επαγγέλματα που έκαναν (από τις άθλιες συνθήκες των μεταλλείων, τους τεχνίτες, τους οικιακούς δούλους-υπηρέτες και τους αγροτικούς δούλους, μέχρι τους προνομιούχους της αυτοκρατορικής αυλής), κάτι που ήδη μας τοποθετεί από την αρχή πέρα από την κλασική νομική μα απλή διάκριση δούλων και ελεύθερων. Οι δούλοι ήταν κυριολεκτικά παντού, είτε παράγοντας πλούτο για τα αφεντικά τους, είτε παρέχοντας υπηρεσίες κάθε είδους (τραπεζίτες, παιδαγωγοί, μουσικοί, σ*ξεργάτες κα)
Οι δούλοι δεν συγκροτούσαν μια ενιαία ομάδα (πέρα από το κοινό στοιχείο της στέρησης νομικών δικαιωμάτων), με πολλές διαφορές μεταξύ τους στην καθημερινή ζωή, άλλοι δραπέτευαν, άλλοι έχτιζαν στενές ή και ερωτικές σχέσεις με τους αφέντες τους κα Τρομερά ενδιαφέρον πάντως, είναι το γεγονός πως υπήρξαν ελάχιστες μαζικές εξεγέρσεις (με πιο γνωστή αυτή του Σπάρτακου), μα και όπου έγιναν δεν είχαν σκοπό τη μαζική απελευθέρωση όλων των δούλων, αφού η βία που ασκούταν πάνω τους δεν επέτρεπε τη συλλογική δράση.
Στη συνέχεια, ερμηνεύει μέσα από κοινωνιολογικές θεωρίες, τη γέννηση του δουλοκτητικού τρόπου παραγωγής, αλλά και την παρακμή του, τη σύνθετη κοινωνική πραγματικότητα των αρχαίων χρόνων, την έννοια της τάξης, του ρόλου της δουλείας στην εξέλιξη της κοινωνίας, τη διαφορά του παραγωγικού συστήματος Αθήνας και Σπάρτης, πως στην Αθήνα η μεταρρύθμιση των αποπτωχευμένων αγροτών δημιούργησε ζήτηση για εισαγωγή δούλων, πως οι εισαγόμενοι δούλοι ήταν εμπόρευμα και πως το πλεόνασμα των πλούσιων γαιοκτημόνων οδηγούσε σε μια επεκτατική δυναμικότητα, σε αντίθεση με τα παραγωγικά συστήματα Σπάρτης και Θεσσαλίας.
Displaying 1 of 1 review