Wie is de grootste Vlaming ooit? Pater Damiaan, Ambiorix, Vesalius, Mercator? Keizer Karel misschien, maar kan je die een Vlaming noemen, ook al is hij geboren in Gent?
Wie in de lijstjes nooit voorkomt, is Mathilde van Vlaanderen, echtgenote van Willem van Normandië en koningin van Engeland van 1066 tot 1083. Wie doet beter?
Al zo lang is het oorverdovend stil rond Mathilde, terwijl zij zo'n grote rol speelde als historisch figuur. De auteurs herstellen dit onrecht. De bronnen zijn schaars, maar voldoende om de figuur van Mathilde van Vlaanderen uitgebreid te schetsen in de context van het graafschap van Vlaanderen en het Anglo-Normandische Rijk van bijna duizend jaar geleden.
De titel is helaas erg misleidend; in een boekje van slechts 12 à 15 pagina’s (te koop in de Abbaye aux Dames te Caen) staat meer informatie over Mathilde dan in dit hele werk.
Hoewel het boek op zich interessant is, bevat het een overvloed aan achtergrondinformatie. Veel passages worden bovendien herhaald, waardoor het meer als opvulling aanvoelt. Het gaat uiteindelijk meer over Willem, Vlaanderen, Normandië en Engeland dan over Mathilde zelf. Natuurlijk is er niet enorm veel bronmateriaal over haar beschikbaar, maar wees daar dan eerlijk over ipv te beweren dat dit boek over haar gaat.
De titel was veelbelovend, de inhoud interessant, al was de titel van het boek beter “Willem de Veroveraar en Mathilde van Vlaanderen in context” geweest… Er staan in het boek veel - weliswaar interessante, doch irrelevante - uitweidingen…
Mathilde Van Vlaanderen, de dochter van Graaf van Vlaanderen, Boudewijn V, staat in de geschiedenisboeken eigenlijk enkel vermeld omdat ze getrouwd is met de Engelse Koning, Willem de Veroveraar. Nochtans is zij één van de belangrijkste Vlaamse vrouwen in de geschiedenis want ze regeerde over Engeland van 1066 tot en met 1083, aan de zijde van de man die Engeland op zijn knieën kreeg bij de slag om Hastings in 1066. Hoe komt het dan dat zij toch onbekend en redelijk onbemind is? En waarom is zo weinig van haar terug te vinden in de nagelaten documenten?
De geschiedenis laat niet toe om over ontzettend belangrijke vrouwen te schrijven (zo blijkt ook uit dit boek want het merendeel gaat over haar man, Willem de Veroveraar) omdat documenten noch brieven worden bewaard als deze van vrouwen afkomstig zijn. Dat maakt het voor geschiedschrijvers moeilijk om een duidelijk overzichtelijk waarheidsgetrouw en volledig beeld te scheppen van een vrouw, een koningin zelfs, die eigenlijk een grote stempel zette op de wereld en het Engelse (Britse) koningshuis.
Dat betekent dus dat we eigenlijk een boek over Mathilde willen lezen maar dat de schrijvers, door gebrek aan documentatie, eigenlijk een boek over Willem de Veroveraar schreven, haar herkomst als dochter van de graaf van Vlaanderen en haar leven aan de zijde van de Normandiër die koning werd. En dat voelt echt heel jammer aan maar een auteur en/of een historicus kan ook maar afgaan op de documenten die voor handen zijn. Marijke Verbeke en Fernand Dacquin hebben dan ook een prima historisch beeld geschapen over het huwelijk van Willem en Mathilde, over de kinderen die ze kregen samen en over de strijdlust en het koningschap van haar man. Maar Mathilde zelf kwijnt een beetje weg tussen de lijnen door. Dus wie een uitgebreid portret verwacht van Mathilde, moet ik jammer genoeg teleurstellen.
Een nadeeltje in dit boek is dat er vaak wel wat herhaling zit in de tekst, herhaling die aanvoelt als bladvulling. Het stoort niet in het geheel maar het valt wel op dat de auteurs geregeld terugvallen op enkele bepaalde passages.
Wel werd het boek prachtig gedocumenteerd met foto’s (en de weinige nagelaten getuigenissen van Mathildes bestaan) maar ook hier komt zij zelf weinig aan bod. Wat dan weer aantoont hoe belangrijk het net is dat we historische figuren als Mathilde dieper onderzoeken en op de voorgrond brengen. Vanuit het principe alleen al dat een koning/strijder/heerser niks zou zijn zonder een sterke vrouw achter hem!
Nog een kleine tip voor wie nog op zoek is naar een reistip... In Bayeux, in Normandië, hangt nog steeds het gigantische geweven tapijt van Bayeux waarop de slag bij Hastings afgebeeld staat, als een soort voorhistorisch stripverhaal. Ik kan dit ten stelligste aanraden om ooit eens te gaan bezichtigen. En terwijl je in Normandië bent, ga dan zeker ook eens langs Caen waar je de ruïnes van het kasteel en beide kathedralen terugvindt die stammen uit de tijd waarin Willem de Veroveraar en Koningin Mathilde regeerden (en opdracht gaven tot de bouw ervan!).
En om te eindigen... een kleine oproep misschien? In het boek (en ook op de achterflap van het boek) wordt melding gemaakt van de verkiezing van 'Grootste Belg' twintig jaar geleden. In België werden er toen honderd namen genoemd waaruit men kon kiezen wie de grootste Belg zou worden. In die lijst zaten nauwelijks vrouwennamen wat nogmaals bewijst dat vrouwen in de geschiedenis te weinig aan bod komen. Daarom vind ik dat we nu toch op een moment gekomen zijn (we hadden daar trouwens al veel eerder moeten zijn!) om eens een verkiezing te houden voor de 'Grootste Belgische', een verkiezing met énkel vrouwen! Wie helpt dit te organiseren?
Mathilde van Vlaanderen, het deed mij niet echt een belletje rinkelen. Ja Mathilde, de huidige koningin van België, maar die wordt er niet mee bedoeld.
Mathilde van Vlaanderen was een dochter van Boudewijn V van Vlaanderen en Adelheid van Frankrijk. Als echtgenote van Willem de Veroveraar was ze hertogin van Normandië en koningin van Engeland. In dit nieuwe boek wordt geprobeerd een beeld te vormen van wie Mathilde van Vlaanderen nu echt was. Als we de auteurs Fernand Dacquin en Marijke Verbeke moeten geloven, was dat geen gemakkelijke opgave, om de eenvoudige reden dat er weinig op schrift bewaard is gebleven. Niet zo vreemd want in de jaren 1031 – 1083 werd er weinig opgeschreven voor het nageslacht, en dan zeker niet over vrouwen.
Na het lezen van het boek kun je echter wel stellen dat de auteurs er goed in geslaagd zijn, Mathilde meer bekendheid te geven. Het boek is een aaneenschakeling van interessante geschiedenisverhalen. Om maar eens wat te benoemen : Brugge in het jaar 1031, Graafschap Vlaanderen, de graven van Vlaanderen, de Sint- Pietersabdij en nog heel veel meer.
Natuurlijk draait het grotendeels om Mathilde, maar daaromheen lezen we ook over de Vikingen, Normandië en zijn geschiedenis. De geschiedenis van haar voorvaderen ontbreken ook niet. De levensgeschiedenis van Willem de veroveraar ontbreekt natuurlijk ook niet.
De hoofdstukken zijn kort en het is allemaal in zeer begrijpelijke taal geschreven. Wat me een beetje opviel, waren de Vlaamse uitdrukkingen in het boek. Leuke bijkomstigheid! Daarnaast viel ook op dat de auteurs vaak een slag om de arm hielden als de feiten niet echt te bewijzen waren. Je vindt dus geen fake feiten in de boeken. Het is met recht een eerlijk boek.
Na het lezen heb je het gevoel weer heel wat bijgeleerd te hebben. Van een onbekende iemand naar een persoon die je wat beter hebt leren kennen. Mathilde van Vlaanderen, een vrouw met invloed, wat in die tijden zeer ongekend was, gelovig en vrijgevig voor wie het moeilijk had. Een enorme steun voor haar man Willem de Veroveraar en vaak samen met hem grondlegster van kloosters en abdijen. Een boek dat zeker aan te bevelen is voor de echte geschiedenisliefhebber.
Het hoeft eigenlijk niet te verbazen dat naast haar echtgenoot, Willem de Veroveraar, Koningin Mathilde toch een beetje een bijrol krijgt toebedeeld in haar eigen biografie. Evenwel, een bijzonder informatief boek(je) waarin ze een duidelijk een belangrijkere plaats in de geschiedenis krijgt dan haar redelijke onbekendheid zou laten vermoeden. Vlot geschreven, met 'XLI', verder toegankelijke, korte hoofdstukjes, en hier en daar een leuke, humoristische kwinkslag. Een verademing na net 'King and Emperor: A New Life of Charlemagne' - J. Nelson gelezen te hebben, waarvan Mathilde een directe afstammeling was en die o.a. vermeld staat op pagina 32, waar ook nog even de etymologie van het woorden 'Vlaanderen' wordt uitgelegd.
Ik vond het een heel erg boeiend boek, maar het klopt wel dat het aantal pagina's gespendeerd aan Mathilde van Vlaanderen beperkt zijn en dat er meer over haar echtgenoot en andere historische figuren wordt gesproken. Enderzijds begrijp ik ook wel dat de info die over haar te vinden is, ook gewoon heel beperkt is. Dus de keuze van de titel is in die zin misschien vreemd. Anderzijds hebben ze haar op die manier de eer willen geven die ze wellicht ook wel verdiend te krijgen. Mannen krijgen immers al genoeg aandacht.
Veelbelovend onderwerp maar zeer pover naar de inhoud toe. Het boek openen met de stelling dat Mathilde de Grootste Belg competitie had moeten winnen maar dan in geen enkel hoofdstuk dieper in te gaan op haar aparte status is veelzeggend.
Een al te gemakkelijke opsomming van de toestand van Vlaanderen en Engeland in de periode van Willem de Veroveraar. Leuk voor wie nog niet veel over dit thema kende maar zeer magertjes voor de rest.
Een misleidende titel. Dat is zeker. Zeker wanneer je als ondertitel kiest voor “…. de grootste Vlaming ooit?” Dan mag je toch aannemen dat je weet waarom de vraag wordt gesteld. Maar of het antwoord positief moet zijn beantwoordt dit boek zeker niet. Te weinig geweten. Te weinig informatie.
Wel een interessant boekje, maar dan wel over de era van Mathilde en niet niet of veel minder over haar leven en haar verdiensten. Het leest vlot. Korte hoofdstukken thematisch opgevat.