İslam'da Sır ve Gizli Cemiyetler

by Thierry Zarcone, Ali Berktay (Translator), Berna Akkıyal (Translator)

Gizli cemiyetlerin odak noktasında sır vardır. İyi korunan ama her zaman da ihanete uğrayan bu sır, ne yazık ki araştırmacıların ilgisini pek çekmemiş, gizli cemiyetlere sık sık değinilirken sır ve onun İslam'daki dini ve felsefi rolü, merkezinde yer aldığı sosyolojik anlam ve çeşitli boyutları nedense hemen hiç sorgulanmamıştır. Bu nedenle "sırrı", söylenemez olanı, "gizlilik"ten, yani ikinci derece, göreceli sırlardan ayırmakta yarar vardır; zaten birçok Doğulu mason ve bazı sufi de böyle yapmıştır. Sır ve ona sıkı sıkıya bağlı olan tören usulleri, paramasonik cemiyetlere yönelik bu betimleme çalışmasında kısmen belirleyici olmuştur. Bu cemiyetler iki büyük gruba ayrılır: birinde tören usulleri basitleştirilmiş, hatta iptal edilmiş, diğerinde ise kendini ötekinde görmeye yönelik yoğun bir okumayla tam tersine iyice zenginleştirilmiştir. Birinci gruba dahil cemiyetlere "karbonaromasonik" adını verdik. Buna karşılık ikinci grupta, masonluğun tören usullerinden ve simgesel dilinden, içinde tasavvufun ve Müslüman Ahi loncalarının (fütüvvet) simgeselliğini buldukları Hermesçi alametlerinden etkilenen, hatta büyülenen paramasonik cemiyetler vardır. Onlar "simge yolu"nu izlerler; çünkü önemli bir yer ayırdıkları "sırra", yani o "söylenemez sırra" ancak simge yoluyla geri dönülebilir.

238 pages, Paperback

First published January 1, 2002

About the author

Thierry Zarcone est un historien français né en 1958 à Tunis. Il a porté, en particulier, son travail sur l’histoire du soufisme et du chamanisme dans l’Empire ottoman, en Turquie, en Asie centrale et au Turkestan oriental. Il codirige, avec Ekrem Ishin et Arthur Buehler, le Journal of the History of Sufism, fondé en 2000.

Reviews

[Elif Derin · Rating 5 out of 5]

Kitap İslam dünyasında mason cemiyetlerinin tarihini ve dönüşümünü anlatıyor. Yazar Paris'teki Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi'nde araştırma direktörü olarak tanıtılmış kitabın başındaki biyografide. Gerçekten kitap dipnotlardan ve kaynakçadan anlaşılacağı üzere epeyce kaynak çalışılarak yazılmış. Kitabın başlığındaki İslam kavramı özelde Osmanlı, İran ve az da olsa Buhara coğrafyasında incelenmiş. Mason örgütlenmesinin bu ülkelerde nasıl siyasi bir oluşuma dönüştüğü, ya da sırra sır eklenerek ve yeniden yorumlanarak bektaşi ritüelleriyle birleştiğini ve yeni yapılanmalara kapı araladığını anlatıyor. Gündeme not olarak 2002 yılında yazılmış kitapta şii kaynaklı takiye kavramı ile masonluktaki sır öğretisi arasındaki benzerliğe dikkat çekiliyor.

[Hüseyin Can Eren · Rating 5 out of 5]

Kitabı bulmak biraz zor oldu. Hür ve Kabul Edilmiş Masonlar Büyük Locası'nın Büyük Üstadı Remzi Sanver'in televizyonda konuk olduğu bir programa tesadüfen denk gelmem sonucu onun önerisiyle kitabı aldım. Kitabın yazarı Thierry Zarcone'da bir mason diye tahmin ediyorum. Yazma biçimini çok beğendim kafada soru işaretine mahal bırakmayan bir tarzı var.

Kitaba masonluğun İslam dünyasındaki yeriyle başlıyor. Osmanlı ve İran coğrafyasındaki faaliyetlerden söz ediliyor. Açıkçası Osmanlı'nın son dönemi hariç masonluğun bazı çevreler tarafından kabul edildiğini bilmiyordum. İran'da da değişik bir serüveni var masonluğun. Kitapta bir eski masonun içeriden dışarıya sızdırdığı bilgiler de yer alıyor.

Sonraki bölümleri okuyunca yazar, Bektaşilik tarikatına da epey değinmiş. Parçaları birleştirince bana göre Bektaşilik hafifletilmiş Türk masonluğu gibi duruyor. Tabi günümüz Bektaşiliği veya masonluğu bu tanımı ne kadar karşılar bilmiyorum. Kitapta bahsedilen dönemlere bakıldığında epey benzer yönleri var.

Sonuç olarak özellikle masonluk veya Bektaşilik gibi içine kapanık cemiyetleri merak edenler için güzel bir kitap.

[Oğuz Kırman · Rating 5 out of 5]

I am sure that it will change your perspective on the lodges, religious orders and communities in Islam.