De figuur van Medea heeft reeds velen uit de theater en filmwereld geïnspireerd. Om enkele grote namen te noemen:Pier Paolo Pasolini maakte er in 1970 een film rond met de grote operadiva Maria Callas in de hoofdrol en ook dé Franse theaterauteur bij uitstek Jean Anouihl maakte rond haar een theaterstuk waarin zijn voor die tijd nogal progressieve denkwijze verwoord werd. Het is onder andere in het werk van deze twee illustere figuren en natuurlijk in de oorspronkelijke Griekse tragedie van Euripides (431 v C) en niet te vergeten in Argonautika van appollonios van Rhodos dat Tom Lanoye (1958) zijn mosterd vond om deze excentrieke vrouw in een Nederlandstalig kleedje te steken.
Wie een beetje het werk van Tom Lanoye kent kon al veronderstellen dat ook hij van deze figuur zijn eigenzinnige specifieke eigen versie zou maken. Hij gebruikt als motto in het begin van zijn boek een citaat uit het onvergetelijke theaterstuk Who is afraid of Virginia Woolf?van Edward Franklin Albee (1928): ‘You know the rules, Martha! For Christ’s sake, you know the rules’en dan ruiken we natuurlijk het sadistisme van de fallokraat die zijn huissloof wil tiranniseren om zijn eigen verveling en die van het huwelijk een beetje kleur te geven.
Tom Lanoye maakt het drama inderdaad eigentijds maar bovenal toegankelijk voor een breed publiek. En daar doen zijn exquis taalgebruik en vooral de stevige dialogen wonderen.
Maar toch blijft de oorspronkelijke Medea niettegenstaande de actualisering intact
Medea dochter van koning Aeëtes van Colchis en Idyia, kleindochter van Griekse zonnegod Helius, nicht van Circe werd smoorverliefd op de Griekse Adonis Jason. Ze helpt hem met haar toverkunsten het Gulden Vlies te bemachtigen, doodt om met hem te kunnen trouwen haar bloedeigen broer en volgt jason naar Iolcus.
Maar ook daar kunnen ze niet blijven. Uiteindelijk komen ze samen in ballingschap in Korinthe terecht. Aanvankelijk heerst er een grote passie tussen hen, maar als er sleet op hun huwelijk begint te komen wil Jason haar in de steek laten voor de jongere Creusa. Maar de passie van Medea voor Jason is nog niet gemilderd. Uit wraak ontneemt ze hem zowel zijn kersverse geliefde als de kinderen, die ze in hun alles verzengende passie samen het leven schonken.
Medea een toonbeeld van wraak maar vooral van passie.
Het concept dat Tom Lanoye voor zijn bewerking gekozen heeft is heel origineel. De thema’s zoals wraak en passie heeft hij uiteraard behouden. Daarrond heeft hij nog enkele nieuwe elementen opgebouwd zoals het verschil tussen culturen en individuele karakters.
In de praktijk heeft hij dat verschil tussen de verschillende culturen zeer duidelijk gemaakt door de Grieken een belegen Hollands taalgebruik te laten hanteren en de Kolchiden een sappig Vlaams. Deze ‘truc’ is niet nieuw maar in deze context is het ‘ggewéldig’.
Lanoye had mij al voor ‘zijn Medea’ gewonnen door Chalkiope de zus van Medea het stuk te laten openen met volgende uitroep:’Trompeer ik mij? Zijt gij dat echt – mijn zonen? Een theaterstuk dat zo’n aanhef kent kan niet anders dan een groots gebeuren worden. En dat is het voorzeker geworden. Maestro Lanoye heeft heeft alle mogelijke talenten waarover hij beschikt, en dat zijn er zoals we wellicht allemaal weten héél veel, in deze Medea gelegd en er dan ook een unieke bewerking van gemaakt die charmeert, doet schaterlachen maar ook en bovenal ontroering en bewondering opwekt voor zoveel vakmanschap!