Smocza. Biografia żydowskiej ulicy w Warszawie

by Benny Mer, Piotr Paziński (Translator)

W epoce między dwiema wojnami światowymi Smocza nie była na pewno ani najważniejszą, ani najpiękniejszą ulicą w Warszawie. Stanowiła za to mikrokosmos pełen życia – gwaru jidysz, sklepików, kiosków, fabryczek, zakładów szewskich i krawieckich, teatrów i domów publicznych. Mieszkali tu ortodoksi, bundyści, syjoniści, komuniści i wielka rzesza zwyczajnych ludzi.

Choć ulica wciąż istnieje i przebiega z grubsza tak samo jak przed wojną, nic nie jest na niej takie jak przed 1945 rokiem. Większość mieszkańców Smoczej zginęła w warszawskim getcie lub w Treblince. Nie ma po nich śladu ani w archiwach, ani w zbiorowej pamięci. Czy aby na pewno?

Benny Mer uważa, że "tych, którzy przepadli, należy szukać". Sięga po wiersze i opowiadania pisarzy jidysz: Icchoka Baszewisa Singera, Szolema Alejchema, Abrahama Rajzena czy Moszego Binema Justmana. Zagląda do roczników starych żydowskich gazet, przywołuje wspomnienia dzisiejszych dziewięćdziesięciolatków, którzy wychowali się w okolicach Smoczej, i drobiazgowo analizuje dawne fotografie. Zaprasza czytelników do literackiego spaceru od domu do domu, ale przede wszystkim – do podróży po utraconym czasie.

312 pages, Paperback

First published January 1, 2017

Reviews

[Mateusz Kołota · Rating 4 out of 5]

Benny Mer w swojej książce Smocza. Biografia żydowskiej ulicy w Warszawie przywraca do życia fragment miasta, który niemal całkowicie zniknął z pamięci zbiorowej. Smocza, zwyczajna i niepozorna ulica warszawskiego Muranowa, w okresie międzywojennym była tętniącym życiem mikrokosmosem żydowskiej Warszawy. To tutaj w ciasnych podwórkach i czynszowych kamienicach mieszali się religijni ortodoksi i działacze politycznych ruchów żydowskich, robotnicy i drobni przedsiębiorcy, twórcy i zwyczajni mieszkańcy – cała barwna mozaika codzienności.

Mer nie ogranicza się do suchego opisu. Sięga do literatury jidysz, wspomnień, gazet, archiwalnych fotografii i rozmów ze świadkami, którzy jeszcze pamiętają świat Smoczej sprzed wojny. Z tych fragmentów tworzy wielowymiarowy portret ulicy – z jej gwarami, zapachami, sklepikami i dramatami. To swoisty literacki spacer, ale zarazem próba ocalenia tego, co zostało niemal całkowicie zatarte przez Zagładę.

Największą wartością książki jest jej podwójna perspektywa: z jednej strony dokument historyczny, z drugiej – refleksja o pamięci i o tym, jak można „przywracać” światy, które zniknęły. Mer przypomina, że historia Żydów w Warszawie to nie tylko wielkie daty i tragiczny finał, lecz także codzienne życie tysięcy ludzi – i że warto wsłuchać się w opowieści o miejscach pozornie zwyczajnych, jak Smocza.

Smocza to wzruszająca, drobiazgowa i pełna szacunku próba odtworzenia utraconego świata. To książka, która – tak jak chciał autor – sprawia, że świat słyszy opowieść o zapomnianej ulicy i jej mieszkańcach.

[Marcelina Chudyk · Rating 3 out of 5]

Autor zabiera nas na spacer po ulicy Smoczej, jednej z głównych ulic żydowskich w przedwojennej Warszawie. Opowiada o mieszkańcach i ich codzienności, kulturze, cytuje gazety z tamtych lat.
Książka pozwala poznać utracony świat warszawskich Żydów, a najciekawszy był dla mnie rozdział o kinie, teatrach i aktorach/aktorkach jidysz z ulicy Smoczej.
Daje 3/5, bo autor umieszcza w utworze wiele dygresji i pobocznych wątków, co wpływa na płynność lektury.
Niemniej jednak, polecam!

[Kuba · Rating 2 out of 5]

chaotyczna, anegdotyczna i niezbyt dobrze napisana. szkoda