Miłość nie istnieje. Związki, randki i życie solo w XXI wieku

by Tomasz Szlendak

Miłość przypomina jednorożca – wszyscy o niej słyszeli, ale niewielu twierdzi, że ją spotkało.
A do tego są poważne wątpliwości, czy istnieje.

W XXI wieku trudno znaleźć nam kogoś do pary. Choć robimy wszystko, co sugerują książki o samorozwoju, aplikacje randkowe i instagramowi coache, nasze związki są nietrwałe i mało satysfakcjonujące. Namiętność, bliskość, intymność, przyjaźń, wsparcie – coraz rzadziej znajdujemy je w relacji romantycznej. Tylko że wciąż nie widzimy dla niej alternatywy.

Tomasz Szlendak, profesor socjologii i autor licznych publikacji, w swojej najnowszej książce opisuje rozpad mitu romantycznej miłości, który przez wieki kształtował zachodnie społeczeństwa. Sięga zarówno do badań naukowych, jak i tekstów kultury popularnej, by postawić pytania o to, jak późny kapitalizm, rozwój technologii i pogłębiające się podziały społeczne wpłynęły na nas i nasze związki.

• Co sprawia, że dla kobiet miłość przestała być synonimem szczęścia, a dla wielu mężczyzn stała się nieosiągalna?
• Dlaczego uprawiamy coraz mniej seksu, a prawie połowa z nas decyduje się na życie solo?
• Czy wszystkiemu są winne algorytmy Tindera i czeka nas powrót instytucji swatki?
• A wreszcie – czy koniec miłości to początek czegoś nowego?

Genres: Nonfiction, Psychology, Reportage

352 pages, Hardcover

First published August 27, 2025

Reviews

[KaruzelaNaKoparce · Rating 1 out of 5]

Ale kupsko xD I napisał to profesor socjologii, nono, popisał się <3
Skupmy się na pierwszym rozdziale, żeby unaocznić skalę problemu, jaki mam z książką, a zakończmy na cytacie, tylko jednym spośród licznych, które mnie rozbawiły i pozostawiły z dużym "wtf".
1. Tytuł rozdziału to "Heteropesymizm kobiet i męski los w miłości". Tytuł chwytliwy, chociaż już nosem można wyczuć sympatie autora. Ok, poczytałam sobie dużo książek, gdzie to "kobiecy los nie jest bajką", więc nie będę się czepiać i stosować podwójnych standardów.
2. Rozdział zaczyna się dobrze. Przedstawione są dwa przeciwstawne stanowiska, jedno feministyczne, zakładające, że miłość romantyczna to sposób na "zaczadzenie kobiet", a drugie konserwatywne, że miłość romantyczna to sposób na spętanie chłopa w sieci małżeństwa. No ok, oba stanowiska zostały opisane jako skrajne.
3. Ale o czym tak naprawdę jest rozdział? O hipergamii kobiet. Co to za koncept? "To praktyka poszukiwania do związku partnera wyższego statusem i pozycją społeczną." Do czego sprowadza się to w kontekście kobiet? Kobiety wg. tej teorii zawsze szukają kogoś o wyższej pozycji społecznej. W praktyce: kobita, która jest 5/10 nie zwiąże się z chłopem 5/10, bo szuka chłopa 8/10, który nie wejdzie z nią w związek. Dlaczego ten 8/10 nie bedzie jej chciał? Bo kieruje się zasadą klasyka marketingu z portali erotycznych: "Bez rejestracji, bez płacenia, po prostu bzikaj!". Wg. tej teorii mężczyźni rzadko "patrzą w górę" (co jak wiadomo jest prawdą, żaden chłop, nigdy, nie przecenił swojej oceny w skali atrakcyjności i żaden nie pisał spermiarskich wiadomości do influencerek na instagramie), a kobiety rzadko patrzą w dół (czy znacie jakąś kobietę, która ma brzydszego faceta nieudacznika, który ma nisko płatną pracę, a w domu nałogowo gra w gry? Nie no, to się nie zdarza wcale, nigdy ;) ). Chętnych kobiet nie wystarcza dla chętnych chłopów do pary!!!! Np. dla tych cytując "skrajnie nieatrakcyjnych, bo skrajnie biednych - większość ludzi bezdomnych i pogrążonych w odmętach nałogów stanowią mężczyźni." Nikt nie chce być w związku z bezdomnym pijakiem? Szokens.
No i kobiety się teraz edukują, a że odsetek edukujących się kobiet jest wyższy od odsetka mężczyzn, to mamy powiekszającą się dziurę na rynku matrymionialnym! ("Tendencja do homogamii i hipergamii u kobiet jest dobrze rozpoznana i przebadana" - nie przeczę, ale jako źródło tego twierdzenia autor podaje samego siebie, co mnie śmieszy xD).
4. Źródła są stare. Na poparcie teorii hipergamii cytowane są głównie dwa źródła - jedno to 15 letnia praca dot. singielstwa w Polsce (co oznacza, że badane dane są jeszcze starsze), drugą jest książka "Adapting Minds", która ma już lat 20. Co ciekawsze, książka "Adapting Minds" Davida Bullera jest polemiką z psychologią ewolucyjną, na którą wielokrotnie powołuje się pan Sendak, i która jest podstawą dla teorii hipergamii. Psychologia ewolucyjna jako dziedzina nauki jest skompromitowana, ale do tezy pasuje. Nie dziwi więc obecność aż dwóch pozycji Bussa, czołowego psychologa ewolucyjnego, z roku 1992 i z 2003. Dziwi za to brak obecności w bibliografii pozycji napisanych po 2020 roku, które zahaczałyby o temat "hipergamii", a znakomita większość pozycji pochodzi sprzed 2013 roku! Nowsze pozycje w bibliografii dotyczą randkowania przez aplikacje i niemonogamii. Naprawdę nic nie napisano o hipergamii kobiet i tej strasznej dziurze w oczekiwaniach od przynajmniej 10 lat?
5. Ależ oczywiście, że badania były, ale nie pasowały do tezy xD Chociażby pierwszy z brzegu, 2 minuty researchu: "Educational assortative mating and the decline of hypergamy in 27 European countries". Wg. nowszych badań, hipergamia występuje tam, gdzie utrudniony jest dostęp kobiet do edukacji i dobrze płatnych prac. Nic dziwnego, jeśli baby nie mogą sobie same zapewnić awansu społecznego i dobrego życia, szukają chłopa, który im to zapewni. Tam, gdzie dostęp jest równy następuje szybko odwrócenie trendu - lepiej edukowane i lepiej zarabiające baby nie rezygnują z biedniejszych i gorzej zarabiających mężczyzn. Ale i tak największy odsetek małżeństw jest zwykle zawierany homogamicznie - w tej samej klasie społecznej, wśród osób o podobnej edukacji i zarobkach. Kto by pomyślał.
6.Kolejnym problemem jest niezamierzone odczłowieczanie mężczyzn, ze względu na słaby warsztat pisarski autora. Mężczyźni rzekomo nie chcą dzieci, ponieważ "rodzina przestała być obszarem męskiej dominacji i kontroli, którym do niedawna była. Dzieci (a także stała partnerka) nie są już mężczyznom potrzebne, bo zanika kulturowy nacisk, by okazywali nad nimi władzę. (...) Pragnienie potomstwa niemal całkowicie spadło na kobiety, to im przede wszystkim zależy na znalezieniu stałego partnera - niestety kompletnie rozmija się to z interesami mężczyzn.", a także "mężczyźni usiłują podnieść swój status za pomocą seksualnych podbojów". Po pierwsze - zaraz zaraz... czy to nie kobiety miały nie chcieć wchodzić w związek z mężczyznami z powodu swojej hipergamii? Żródło - Izraelska socjolożka i wywody autora. Potem następują dwie długie kartki o tym, jak to chłopom zależy na wielu partnerkach, bo szukają ekscytacji i seksu z wieloma partnerkami, bo kobiety mają wymagania i nie chcą prać gaci(?). Potem autor wszystko co napisał i zacytował poddaje w wątpliwość, zadaje w koncu kilka ciekawych pytań, na ktore nie daje odpowiedzi (np. czy naprawdę tylko kobietom zależy na dzieciach i są im nadal potrzebne?). Odpowiedzi nie ma, bo autor sam się zakałapućkał, a najpewniej miał wątpliwości po rozmowie z panią "Mirą Marody", ale już tyle materiału napisał, więc postawił kropkę i lecimy dalej.
7.Wg. autora kobiety cisną na stały związek z wartosciowym mężczyzną, bo chcą mieć dzieci. Zaczynają cisnienie w okolicach 30., cisnienie przechodzi wraz z menopauzą w okolicach 40. Mężczyzna kobietom potrzebny jest jako rozpłodowiec, ci którzy nie dążą do związku i rozpłodu są uznawani niesprawiedliwie za niedojrzałych. Biedni mężczyzni, a oni, jak wiemy z poprzedniego rozdziału, chcą tylko ruchać. Znowu - powodem jest hipergamia kobiet. To jest odczłowieczające i dla kobiet i dla mężczyzn.
Znów cytat "Po co w takim razie mężczyznom trwałe związki skoro nie muszą w nie wchodzić, by uzyskać dostęp do seksu i władzy?" Nie wiem, może mają też jakieś wyższe potrzeby, nawet goryle potrzebują bliskości, zrozumienia, akceptacji, stabilizacji, empatii, a ludzie dodatkowo pracy nad własnymi słabościami, nauki empatii, wspólne przeżywanie doświadczeń i budowanie sensu życia. Już nie mówiąc o miłości, która podobno nie istnieje. To wszystko zaspokaja związek, ale jak wiemy, chłop to tylko ruchać i władać by chciał xD
8. "Tradycyjnie, historycznie i ewolucyjnie w kierunku miłości wiódł mężczyzn głód seksu. (...) Dziś pożądanie skarlało jako motor działania mężczyzn". Takim językiem to jest pisane i ja nie potrafię tego traktować poważnie.
To konkluduje rozdział 1. Inne ciekawe punkty z książki to
-Porównywanie ludzi do goryli, szympansów, bonobo i innych małp człekokształtnych i wyciąganie wniosków, że jesli tam "związki poligamiczne" działają, to będą działać i u ludzi (nie mam zdania, ale wyciąganie tak daleko idących wniosków z obserwacji małp w dżungli jest kuriozalne).
-Twierdzenie jakoby aplikacje randkowe zostały stworzone dla kobiet, bo mężczyźni nie mogą im wysyłać zdjęć penisa, tylko najpierw trzeba ich przesunąć w prawo xD, to ogranicza mężczyznom, którzy nie umieją się ładnie zaprezentować na zdjęciach możliwości kontaktu z kobietami!
-Długi opis zajebistości związków z lalkami realdolls.
-Stwierdzenie, że femcelki mają swoje fora i na nich się wspierają, ale w sumie to prawda jest taka, że tylko z tymi chorymi/niepełnosprawnymi nikt by nie chciał wejść w relacje seksualne, bo inne nie są aż tak nieatrakcyjne.
I wiele więcej, ale już mi się nie chce.
A to obiecany cytat:
"Czasami problemem mogą okazać się czynione prze mężczyzn inwestycje w spoptkanie, a także wyobrażenia o tym, co miałoby być ekwiwalentnym zwrotem ze strony kobiet. Zdarza się, że na pierwsze spotkanie mężczyźni przyjeżdzają naprawdę z daleka - trudno wszak o kogoś interesującego tuż obok, jesli nie mieszka się w metropolii. (...) Zainteresowani, no cóż, często nie mają środków na hotel albo z premedytacją go nie rezerwują, przedstawiając to jako dobry powód do pozostania u nowo poznanej kobiety na noc. Mężczyźni czynią poważne w ich ocenie inwestycje w spotkanie, kobiety zaś - co oczywiste - wcale w tych inwestycjach nie widzą biletu wstępu do nocnych igraszek. Stąd do kuriozalnych sytuacji i do frustracji obojga stron niedaleko."
Kuriozalna sytuacja - wydałem 30 zł na bilet, a ona mi nie dała d*py. Not sure if ironia.
Kuriozalna książka.

[Aleksandra P. · Rating 2 out of 5]

Problem z tą książką jest taki, że to co warto z niej wyciągnąć zmieściłoby się w kilku stronach. Ponadto, autor przytacza nazwiska badaczy/filozofów wraz i jakieś tezy, które często są ze sobą sprzeczne, wewnętrznie niespójne i właściwie to nie wiadomo o co chodzi. I zostawia to bez komentarza przez co książka jest chaotyczna, a przekaz niejasny.
Jeśli ktoś chciałby się dowiedzieć dlaczego miłość nie istotnie i czy nie istnieje, to się nie dowie. Ogólnie niewiele się dowie, bo mimo obszernej bibliografii książka to esej, zbiór przemyśleń autora albo filozofów, na których się powołuje, nie zaś książka (popularno)naukowa czy reportaż.

[Mahpekyer · Rating 4 out of 5]

Nie zgadzam się jedynie w kwestii płynności kobiecej seksualności – choć tutaj nie zgadzam się jedynie w połowie. Poza tym, tezy stawiane w książce są trafne, a ostatni rozdział wprawił mnie w większy pesymizm, niż ten, jaki odczuwam zazwyczaj.

[Ola · Rating 4 out of 5]

Ciężko powiedzieć, czy ta książka daje więcej odpowiedzi, czy pytań. Nie jest to bynajmniej jej wada, wręcz przeciwnie - ogrom różnych perspektyw i ciekawych rozważań pozwala poszerzyć horyzonty dotychczasowego myślenia o miłości i związkach.

[Szymon Pajzert · Rating 2 out of 5]

DNF. Książka jest miksem psychologi ewolucyjnej oraz opinii w pierwszej osobie liczby mnogiej, z którymi przeciętna osoba raczej się nie zgodzi.

Kiedy chciałem zweryfikować w drugim rozdziale informację o hipergamii, z którą się nie zgadzam, dostałem informację: "to dobrze zbadany temat" oraz link do innej książki tego samego autora.

[Natalia Szwedowska · Rating 5 out of 5]

Współczesna miłość funkcjonuje w świecie, w którym pożądanie nie prowadzi już naturalnie do związków, a związki nie gwarantują miłości. Dawna „społeczna maszyna do parowania” – romantyczna ideologia – przestała działać, a jej miejsce zajęła platformizacja intymności, redukująca relacje do estetycznych profili i odroczonych nagród rynku matrymonialnego. Jednocześnie rośnie samotność, indywidualizacja i lęk przed zaangażowaniem, bo w logice kapitalizmu porażki uczuciowe przypisuje się sobie, co prowadzi do anomii, gniewu i wycofania.
Drogi kobiet i mężczyzn się rozchodzą, brakuje wspólnej przestrzeni spotkania, a nierówności ekonomiczne popychają społeczeństwa ku tradycyjnym rolom i strategiom przetrwania, takim jak zdrada czy transakcyjność relacji. Miłość wciąż daje ludziom poczucie wyjątkowości, lecz jednocześnie zderza się z rosnącą autonomią jednostki, która sprawia, że związki rozpadają się wraz z końcem przyjemności. Romantyczna ideologia nie dopuszcza „dylatacji”, czyli przestrzeni w relacjach, przez co narzuca scenariusz trudny do pogodzenia z realiami współczesności.
Paradoksalnie ludzie próbują realizować miłosny scenariusz, rezygnując z jego dawnych celów – reprodukcji, monogamii, wspólnego życia. Seks oddzielił się od miłości, stając się elementem konsumpcji. Dlatego warto myśleć o miłości jako narzędziu odkrywania siebie i Innego: doświadczeniu, które wymaga odwagi, bo konfrontuje z radykalną innością, a w świecie narcyzmu i technokapitalizmu ma charakter wywrotowy. Jednak w rzeczywistości pozbawionej wiary w przyszłość coraz trudniej o zobowiązania, a wraz z nimi także o trwałą miłość.

[MM1990 · Rating 3 out of 5]

Właściwie nigdy nie wierzyłem w tak zwaną romantyczną miłość, więc treść książki w żaden sposób mnie nie szokuje. Cieszę się natomiast, że wreszcie ktoś napisał wprost, iż to wszystko ułuda. Dzięki temu może rzeczywiście przestaniemy gonić opisywanego przez Tomasza Szlendaka „jednorożca”, czyli tych wszystkich – w gruncie rzeczy krótkotrwałych – „motylków w brzuszku”.

Wydaje mi się jednak, że autor nie może wyjść z feministycznych schematów myślowych, w których „samorealizację” i „rozwój zawodowy kobiet” uważamy za jakąś oczywistość. Skoro według Szlendaka kobiety z powodu kryzysu gospodarczego będą narażone na masową utratę pracy, to chyba logiczne, iż ich praca jest zwyczajnie niewiele warta i możemy się bez niej obyć. Tym samym możemy też pomyśleć o powrocie do patriarchatu, skoro w niektórych środowiskach w ogóle nie budzi kontrowersji poliamoria?

Muszę pochwalić autora za przystępny język, bo dobrze się to czyta, a jednocześnie zganić za te irytujące „feminatywy”. Jak ktoś dobrze tutaj napisał, ciekawie słuchało się podcastów z udziałem Szlendaka, ale sama książka zawodzi oczekiwania, abstrahując w tym kontekście od samych jego poglądów.

[Pralka Frania · Rating 4 out of 5]

Dlaczego tak trudno jest znaleźć partnera w Polsce, Japonii, Korei, RPA i innych krajach w dobie szerokich kręgów społecznych. Dlaczego mamy wojnę damsko-meską. Szalenie gęste, naszpikowane perspektywami i danymi, ciekawe ale też dla mnie trochę za mało konkluzywne. Trochę utonelam w ilości, bez podsumowań. Fajnie za to otwiera głowę na inne perspektywy. Na koniec zostawiła mnie z ciekawością jak dalej potoczy się fenomen miłości romantycznej i z jednoczesną gulą w gardle bo nie mam nawet ochoty myśleć o tym zapóźnocenie.

[Monika Barszcz · Rating 2 out of 5]

Niby rozumiem co autor chciał przekazać, ale to moim zdaniem nie wybrzmiewa. Dodatkowo nie zgadzam się z nim w wielu miejscach. Niska ocena nie jest dlatego, że myślę inaczej niż on, ale mam wrażenie, że on przeczy sam sobie między akapitami :/ W zależności od tezy wybiera sobie dane, na które się powołuje.

[Mikołaj · Rating 4 out of 5]

Merytoryczna i dość smutna aczkolwiek momentami autor sam sobie zaprzecza. Napisana do tego w perspektywie raczej heteroseksualnej. Trochę też się ulewa politycznie. Smutne wnioski płyną z tej książki, raczej bez nadziei na zmianę.

[Justyna (dual.geek) · Rating 1 out of 5]

Ani to esej, ani książka naukowa (powoływanie się na psychologię ewolucyjną - serio?). I dlaczego mam wrażenie, że autor należy do tych ludzi, którzy uwielbiają opowiadać, jak bardzo nienawidzą swoich żon?

[Michał Kłaczyński · Rating 3 out of 5]

Nic odkrywczego, ale ładnie napisane ;)

[Yang Ma · Rating 2 out of 5]

-1 za epilog, zawierający w sobie ogromną ilość treści, porównywalną z resztą książki, ale za to bezprzypisowy i w zasadzie nie na temat.

[book.eco.life · Rating 3 out of 5]

3,5

[Nikodem Granat · Rating 3 out of 5]

3,5

[Aybee · Rating 3 out of 5]

3.5