Ra ky mort e u pamë

by Ismail Kadare

Ditar për Kosovën, artikuj, letra

Ra ky mort e u pamë është një libër nga Ismail Kadare i shkruar në formën e ditarit, dhe që doli në vitin 2000. Libri i është kushtuar Kosovës dhe luftës atje gjatë viteve të 90-ta. Libri është botuar nga Onufri në Tiranë në vitin 1999 dhe përmban 249 faqe. Libri është shkruajtur në gjuhën shqipe.

Unknown Binding

First published December 31, 2005

About the author

Ismail Kadare (also spelled Kadaré) was an Albanian novelist and poet. He has been a leading literary figure in Albania since the 1960s. He focused on short stories until the publication of his first novel, The General of the Dead Army. In 1996 he became a lifetime member of the Academy of Moral and Political Sciences of France. In 1992, he was awarded the Prix mondial Cino Del Duca; in 2005, he won the inaugural Man Booker International Prize, in 2009 the Prince of Asturias Award of Arts, and in 2015 the Jerusalem Prize. He has divided his time between Albania and France since 1990. Kadare has been mentioned as a possible recipient for the Nobel Prize in Literature several times. His works have been published in about 30 languages.

Ismail Kadare was born in 1936 in Gjirokastër, in the south of Albania. His education included studies at the University of Tirana and then the Gorky Institute for World Literature in Moscow, a training school for writers and critics.

In 1960 Kadare returned to Albania after the country broke ties with the Soviet Union, and he became a journalist and published his first poems.

His first novel, The General of the Dead Army, sprang from a short story, and its success established his name in Albania and enabled Kadare to become a full-time writer.

Kadare's novels draw on Balkan history and legends. They are obliquely ironic as a result of trying to withstand political scrutiny. Among his best known books are Chronicle in Stone (1977), Broken April (1978), and The Concert (1988), considered the best novel of the year 1991 by the French literary magazine Lire.

In 1990, Kadare claimed political asylum in France, issuing statements in favour of democratisation. During the ordeal, he stated that "dictatorship and authentic literature are incompatible. The writer is the natural enemy of dictatorship."

Reviews

[Rona Kryeziu · Rating 5 out of 5]

"Po thuhet e ç'nuk thuhet. E megjithate populli shqiptar e hapi shtepine e vet te varfer, si asnjehere tjeter ne histori. Sepse asnjehere s'ka trokitur ne deren e tij gjysma e kombit.
Ka se paku nje shekull qe jane deshiruar per t'u takuar. Jane ndare me kufij e me tela me gjemba e me qen kufiri. Dhe ja me ne fund rasti e solli per t'u takuar.Po çfare rasti. Me kujtohet shprehja e moçme: ra ky mort e u pame.
Eshte nje shprehje e rende si gur varri , e megjithate ndoshta do t'ua ve si titull ketyre shkrimeve."

Kryepersonazhi I kesaj vepre eshte vete Kadare. Libri permban shenime ne trajte ditari qe japin ngjarje te perditshme e te veçuara qe ndodhnin ne Kosove gjate dhjete muajve te vitit 1991.
Me saktesisht fillon me 3 janar 1999 ku tregon se ne New York , shqetesimi per Kosoven ndihej me fort se kudo tjeter. Kadare shpreh edhe friken nga zemerimet ballkanase , kokefortesite e etjen per lavdi :("Perpiqem ta ngushelloj veten me mendimin se popujt energjike si greket e vjeter ose hebrenjte kane qene te tile: plot trazim shqetesues . Mundohem te shmang mendimin se ka , megjithate , nje ndryshim te madh midis nesh dhe atyre. Ne oren e lige ata kane ditur gjithmon te behen grusht , kurse ne jo.").
Ditari vazhdon te tregoje ngjarjet per Kosoven dhe shqetesimet per te e sidomos shqetesimin per shpifjet kunder UÇK-se, nga propaganda serbe, gazetat ruse , nga nje pjese e shtypit perendimor. Nder ngjarjet me te rendesishme qe percjell Kadare jane Konferenca e Rambujese ("Veç a ka ekip psikologesh qe mund te ndjeke mendjen ballkanase?Ka rrezik te perfundoje ne çmendine.") ; Konferencen e Parisit , fillimin e bombardimeve ne Serbi ("Duket e pabesueshme kur mendon se Perendimi po e bombardon Jugosllavine per shkak te shqiptareve. Duket disi enderr. Ka ndodhur nje ndryshim ne boshtin e botes. Rruget tona me Serbine ndahen ketu perjete. Shqiperia shkon drejt nje horizonti tjeter. Serbia ka zgjedhur lindjen.") ; shpernguljen e shqiptareve dhe zbrazjen e Kosoves ("Kosova po zbrazet. Eshte nje ankth qe s'ka fund. Nje fill qe terhiqet e terhiqet dite e nate drejt e nga qendra e qenies sone. Eshte nje fill qe te mpak , çdo dite te shter, te zbraz. Keshtu po zbrazet e po shteret Kosova.Se shpejti nuk do t'I mbeten veç guret e varreve dhe te vdekurit.") dhe kthimin perseri ne atdheun e tyre ne qershor te viti 99 ("Ka nje permase krejtesisht ballkanase , antike , feminore e parake ne kete rendje per te rifituar token e humbur. Ka nje beme mrekullore, nje thjeshtesi e lehtesi si prej perralle , sepse vetem ne perralla gjerat e pamundshme behen befas te mundshme").
Ne pjesen e dyte te ketij libri gjenden shkrime te Kadarese te botuara ne gazata si ne "Le Monde" e "El Pais", ne te cilat shpreh akuza per krimet ç'njerezore te Serbise ne Kosove dhe propagandes se saj per te permbysur te verteten e asaj qe ndodhi ne Kosove. Nderkaq ne pjesen e trete jane tre letra drejtuar presidentit te SHBA-se George Bush-it , presidentit te Frances , François Mitterrand-it dhe presidentit te Çekosllovakise , Vaslav Havel-it, letra kto te shkruara me 1991 ne te cilat kerkohet interesimi I ketyre shteteve ndaj popullit shqiptar.

[Drilona Muca · Rating 4 out of 5]

Nga libri :

"...as në Shqipëri as në Kosovë nuk ka tani për tani ndonjë projekt për bashkim. Shqiptarët e kanë kuptuar se nuk e ndreqin dot Kosovën.Kosovarët gjithashtu e kanë kuptuar se s'kanë ç'presin tani për tani nga Shqipëria. Ndërsa më pas, në kushtet e reja që u përmenden, në qoftë se shqiptarët duan të jetojnë bashkë, kjo është një dëshirë natyrale.Shqiptarëve nuk mund t'u mohohet një e drejtë që quhet e natyrshme për gjithë popujt e tjerë...Natyrisht kur të krijohen kushtet..."

Ndërkaq edhe dyqind vjet të tjerë pas pavarësisë Shqipëria me gjasa do të jetë akoma duke u marrë me çështje më të ngutshme si p.sh çështje plehrash. Me shumë gjasa do të jetë Kosova që do t'i paraprijë Shqipërisë deri në krijimin e kushteve.

[Arsim · Rating 5 out of 5]

Lufta e Kosovës dhënë në formë ditari nga shkrimtari më i madh i shqiptarëve.
Libri shtejllon shkëlqyeshëm luftën e një populli për liri që po shkulej me dhunë nga trojet e veta. Aty paraqiten ngjarje të ndryshme të përditshme e të përshkruara në detaje. Marrëveshja e Dayton-it dhe lënja anash e çështjes së Kosovës, Konferenca e Rambouillet, bombardimet, dhunimet, vrasjet etj.

Cdo shqiptarë ka përjetuar këtë, dhe çdo shqiptar i Kosovës ka jetuar çdo sekondë të kësaj dhënë në këtë ditar, megjithatë parë edhe një herë të shtruar në këtë menyrë, t'lë të zbrazur (gutted) duke i shtuar përjetimeve detaje që mendja në kohe lufte ka mundur lehtë ti kaloj.