En garde

by Lianne Damen

Het meeslepende verhaal van een trans vrouw avant la lettre.


Parijs, 1756. In de koets op weg naar het hof van tsarina Elisabeth van Rusland voelt Chevalier d'Éon dat zijn leven eindelijk richting heeft gekregen. d'Éon is altijd een buitenbeentje geweest en is voortdurend op zijn hoede. Zijn frêle postuur en bedachtzame houding wekken zowel fascinatie als agressie van zijn omgeving op. Met buitengewone kennis en als vaardig schermer weet d'Éon desondanks de aandacht van de Franse koning te trekken en wordt hij als diplomaat en als spion belast met belangrijke buitenlandse missies. Zijn talent om zich moeiteloos te bewegen onder de machtigen der aarde en de intellectuele elite is spraakmakend.

Wanneer d'Éon ook buiten gemaskerde bals voor vrouw wordt aangezien, krijgt ze het in het publieke leven steeds lastiger. Zodra de buitenwereld haar beschouwt als de vrouw die ze zich altijd al voelde, kan d'Éon onmogelijk standhouden in een mannenwereld. Door de naderende Franse Revolutie worden al haar zekerheden nog meer aan het wankelen gebracht en ze ziet zich genoodzaakt opnieuw de strijd aan te gaan.





En garde is het ongelooflijke verhaal van een vrouw die als man geboren werd in een tijd waarin transseksualiteit nog geen naam had, tegen de achtergrond van het roerige Europa van de verlichting.

359 pages, Kindle Edition

Published October 30, 2025

Reviews

[Robert Lambregts · Rating 5 out of 5]

En Garde was voor mij de verrassing van deze leesmaand. Wat een vermakelijk en vooral divers boek, waarin het verhaal van Charles d'Eon op zeer leesbare wijze wordt beschreven. Heerlijk taalgebruik, met humor en spitsvondigheid, neemt je mee door de geschiedenis en het leest als een trein. Mocht je nou niet vaak historische romans lezen, maar het toch een keer willen proberen dan is dit echt een heel goed boek om mee te starten. In het eerste deel komen veel thema's aan bod. Uiteraard de 'casual' manier van het ontdekken van het dragen van dameskleding, maar ook de ontwikkeling als persoon. De titel En Garde verwijst naar het schermen, wat hem en rol in de franse oorlog oplevert. Het tweede deel richt zich meer op het leven van Charles, onder de naam Genevieve. Ik wil hier weinig over vertellen, want dat zou veel spoilers opleveren, maar je leeft echt heel erg mee en dat is ook hier weer de verdienste van de uitstekende schrijfstijl.
Al met al is dit een boek dat hoog in mijn favorieten van dit jaar staat. Ik geef dit 5 dikke sterren.

[Amber (ambervgn) :) · Rating 3 out of 5]

een boek wat een verhaal vertelt over hoe het is om transpersoon te zijn in de tijd van Lodewijk de 14e, maar voor mij wat veel namen en politiek :/

[Anoukal · Rating 4 out of 5]

Ik kwam er lastig in. We lazen het boek voor de boekhandel leesclub maar door de verhuisperjkelen hebben we dat afgezegd. Het boek ging me steeds meer boeien eindelijk vanaf het deel dat hij als vrouw door het leven ‘MOET’ gaan. Echt leven in een niet passend lichaam in een heel andere tijd. Als vrouw telt zij helemaal niet mee mee??!

Boekenbijlage

Roman
10 nov 2025
En garde – Lianne Damen

Transvrouw?

Hoofdpersonage Charles d’Éon wordt in de eerste helft van de achttiende eeuw geboren in de Bourgogne. Hij is een buitenbeentje door zijn frêle postuur en bedachtzame houding. Hiermee wordt hij al tijdens zijn kinderjaren gepest door de kinderen uit de buurt en zelfs door zijn eigen broers en zussen, behalve zijn zus Marguerite. Ook zijn vader walgt van hem en zal wel een echte man van hem maken. Sterk is Charles beslist niet, maar hij leert goed schermen van zijn vader. Charles ziet er niet alleen vrouwelijk uit, hij voelt zich ook meer een meisje dan een jongen. Hij hoopt dat zijn mannelijk geslachtsdeel op een goede morgen verdwenen zal zijn of zich ineens naar binnen zal keren. Uiteraard gebeurt dit niet. Hij groeit op en gaat vervolgens naar Parijs om te studeren. Zijn vader is blij dat Charles uit zicht is.

Charles

In Parijs woont Charles bij zijn oom, een veel aardiger, vriendelijker man dan zijn vader. Charles weet zich goed staande te houden op het College. Hij leest veel, verzamelt boeken en wil alles leren en alles weten. Hij speelt graag toneel. Eén voorstelling is hem altijd bijgebleven, namelijk die waarin hij zich als vrouw moet verkleden. Hij is onder de indruk van zijn tegenspeler en vraagt zich af of diens zinnelijke oogopslag en charmante glimlach werkelijk voor hem bedoeld zijn. Geen haar op zijn hoofd die er aan denkt zijn tegenspeler zijn verwarring over zijn gevoelens te tonen. Iedere keer als Charles zijn vrouwenkleding weer uit moet doen voelt hij zich alsof er iets wezenlijks van hem wordt afgenomen; alsof er een amputatie plaatsvindt. De verwarring is voor Charles zo groot dat hij daarna geen vrouwenrol meer durft te spelen. Hij voelt zich aan getrokken tot (sommige) mannen, maar voelt zich tegelijkertijd geen homo. Iets wat in die tijd ook erg moeilijk zou zijn geweest. Er stonden zware straffen op sodomie, zoals dat toen nog heette.

Na zijn studie komt Charles in dienst van de koning en wordt als diplomaat en als spion belast met belangrijke buitenlandse missies. Eerst werkt hij in Rusland. Gelukkig ver weg van zijn moeder die hem wil koppelen aan een geschikte bruid. In Rusland krijgt hij het gevoel dat zijn leven eindelijk wat richting heeft gekregen. Terug in Frankrijk moet hij meestrijden in de oorlog tegen de Pruisen. Dit gaat hem goed af. Hij is moedig en zorgt ervoor dat de meeste mensen van zijn onderdeel het overleven. Hij krijgt voor dapperheid, verdienste en trouwe dienst de Orde van de Heilige Louis opgespeld en wordt officieel ridder. Verdere promotie in het leger is niet mogelijk, dus verschijnt hij weer aan de onderhandelingstafel. De koning wil hem weer naar Rusland sturen. De tsarina overlijdt echter en veel nut om hem nu naar Rusland te sturen is er niet. In plaats van in Rusland komt hij in Engeland terecht. Gelukkig gaat het goed met zijn werk en kan hij zijn neef, Maurice naar Londen laten komen als zijn persoonlijk assistent. Nog belangrijker is dat hij hem kan vertrouwen. Intussen durft Charles zich, behalve op gekostumeerde bals, ook op gewone avonden als vrouw te kleden.

Charles is diep bedroefd als Maurice overlijdt. Hij is zijn vertrouwenspersoon kwijt. Gelukkig heeft hij intussen kennisgemaakt met Sydney, zijn grote liefde. Sydney accepteert Charles hoe hij is. Bij Sydney voelt hij zich veilig. Dit neemt niet weg dat de geruchten over hem toenemen. Steeds meer mensen beweren dat hij een vrouw is, hetgeen tot een rechtszaak leidt over de vraag van welk geslacht hij is. Het recht wordt gesproken: hij is een vrouw. Op bevel van de (nieuwe) koning moet hij terug naar Frankrijk. Van de koning moet Charles zich gaan gedragen naar zijn natuur. Als vrouw is hij vleugellam. Het enige wat hij nog in ruil krijgt is zijn pensioen.

Geneviève

Nu hij verplicht is door de rechter en de koning (van Engeland) als vrouw door het leven te gaan, verandert hij zijn naam in Geneviève. De vreugde die hij voelt omdat hij zich eindelijk als vrouw mag vertonen wordt overschaduwd door onzekerheid. Hij krijgt les in hoe hij zich als vrouw moet kleden. Mannenkleren zijn uit den boze. In 1800 is het in Frankrijk zelfs verboden voor vrouwen om een broek te dragen. Ze moet erg wennen aan alle verboden die voor vrouwen gelden. Vrouwen dienen bescheiden te zijn, talenten mogen ze niet benutten en of ze nu wel of niet intelligent zijn doet er niet toe. Er wordt vrouwen immers toch niet naar een mening gevraagd. Geneviève wordt genegeerd en heeft geen werk meer. In feite is ze niets meer waard en ze verveelt zich. Ze wil terug naar Engeland maar de koning laat haar niet afreizen. Uiteindelijk gaat ze toch. Haar financiële positie wordt steeds beroerder, maar ze weet haar geld te verdienen met schermen. In haar laatste jaren in Engeland heeft ze een huisgenoot, Mary, om wie ze veel geeft maar die ze nooit haar geheim vertelt over haar man/vrouw zijn. Maar wat doet het er toe? Wel of niet man of vrouw? Ze was een mens en gaat naakt naar de hemel.

Conclusie

De auteur heeft een intrigerend boek geschreven over gender. Wat betekent het als je het gevoel hebt in het verkeerde lichaam geboren te zijn? Welke gevoelens roept dit op? En hoe gaat de omgeving hier mee om? Het hoofdpersonage in En garde is goed uitgewerkt en de auteur schrijft op zo’n manier dat je helemaal in het verhaal zit. Duidelijk is dat de auteur historicus is. In ieder geval worden de gebeurtenissen in het boek erg geloofwaardig beschreven.

Jitske Bijker

[Kim · Rating 3 out of 5]

★★★½

[Annelies leest · Rating 3 out of 5]

Parijs, 1756

Al van kinds af aan voelt Charles d'Éon zich niet goed in zijn vel. Hij was veel liever zoals zijn zus Mary geweest, zonder enig aanhangsel dat alleen maar afgunst bij hem opwerkt. Eens ouder, is het nog steeds dat vreemde onaanvaardbare gevoel dat hem blijft achtervolgen. Ondanks zijn struggles weet hij zich op te werken tot diplomaat en spion en weet door zijn uitstekende vaardigheden als schermer de aandacht van de Franse koning te trekken.

Hierbij trekt hij niet alleen de aandacht van de koning, maar ook in de gegoede kringen zorgt hij voor wat geroddel. Hij valt op door zijn vrouwelijkheid en begint het in het openbaar steeds lastiger te krijgen. Maar wanneer d'Éon plotsklaps dan ook als een echte vrouw wordt aanzien en behandeld, ondervindt zij pas de hoe neerbuigend mannen tegenover vrouwen staan.

Ik werd door Lianne Damen gecontacteerd om En Garde te lezen.

Hoewel ik de titel eerst en vooral treffend vond omwille van het schermgegeven dat meermaals in het verhaal voorkomt, zocht ik ook de letterlijke vertaling hiervan op. Door de betekenis 'op je hoede', 'klaarstaan voor de aanval' lijkt de titel nog beter aan te sluiten bij het verhaal.

Het onderwerp van transseksualiteit anno 18de eeuw wist mij wel te intrigeren en ook het verhaal zelf begon héél erg boeiend.

D'Éon vertelt zijn verhaal rechtstreeks aan Mary, maar ook als lezer voelde ik mij meermaals aangesproken. Het vertellende aspect in ik- perspectief blijft doorheen het ganse verhaal hetzelfde en belette mij om me helemaal in te leven. En Garde werd verteld, niet beleefd.

Lianne Damen verwerkte aardig wat historische feitjes doorheen het verhaal, dit zonder op enig moment belerend of saai over te komen. Wel waren sommige gebeurtenissen minder boeiend, miste ik wat meer emoties en diepgang en had ik soms wat moeite met de plotse overgangen van het ene naar het andere. Vooral bij het middelste gedeelte van En Garde kwam dit voor mij fel naar voren.

Naar het einde toe werd ik net zoals in het begin weer helemaal ingenomen door het verhaal. Ook het einde wist mij aangenaam te verrassen.

En Garde is een intrigerende, niet alledaagse historische roman die tal van historische feitjes verweeft met het levensverhaal van Charles d'Éon.

[Niek Grotenhuis · Rating 4 out of 5]

In ‘En Garde’ neemt Lianne Damen ons mee in de tijd van de verlichting in Europa. We reizen via Parijs, Sint Petersburg en London mee in het leven Chevalier d’Éon, een buitenbeentje uit aristocratie. Zijn frêle postuur en bedachtzame houding weken fascinatie en tegelijkertijd argwaan op van zijn omgeving. Chevalier is een waardig schermer en wekt de aandacht van de Franse koning op die hem als diplomaat en spion op een buitenlandse missie stuurt.

In deze historische roman weet Lianne ontzettend goed de tijdsgeest van de Verlichting te vatten. Ze beschrijft in prachtige zinnen het leven aan het Franse hof. Je waant in het Frankrijk van de grote Zonnekoning. De geur van rozenwater en poeder dringt tijdens het lezen je neus binnen. Je hoort het ruisen van de verschillende lagen stof die gebruikt zijn voor de prachtige geborduurde japonnen, het ritselen van het Brusselse kant dat gebruikt is voor imposante kragen en ze maakt het af met de woorden ‘En garde’ tijdens de schermwedstrijden waar onze d’Éon een meester in blijkt te zijn.

Langzaam maar zeker als we verder in de tijd komen en Frankrijk veranderd durft ook d’Éon zich steeds meer over te geven aan zijn ware ik. Hij blijkt namelijk transvrouw avant la lettre te zijn. En dat in een tijd dat er nog geen woorden bestonden voor dit gevoel. Op pagina 21 vertelt een jonge d’Éon ons namelijk al als hij met zijn zusje voor de spiegel staat het volgende: ‘Liever had ik mijn penis aan haar gegeven, als ze hem wilde hebben’….

Een aangrijpende zin zeker als je leeft in tijd waarin je niet jezelf kunt zijn. En in 2025 is dit helaas nog steeds soms zo. Uiteindelijk wordt d’Éon Geneviève en durft ze te leven naar wie ze is. Met alle consequenties van dien….

Ik kan alleen maar eindigen met de woorden wat een prachtige historische roman dit is! Ik raad hem iedereen aan en zeker aan diegenen die behoren tot de LGTBQIA+ gemeenschap.

⭐️⭐️⭐️⭐️

[Sander Van Vliet · Rating 5 out of 5]

Een vrouw gevangen in een mannenlichaam. Het staat centraal in het nieuwste boek van Lianne Damen. En Garde is een indrukwekkende historische roman over het bijzondere leven van Franse diplomaat Chevalier d’Éon in de 18e eeuw.

En Garde is de tweede roman van Lianne Damen (1969). Eerder verscheen van haar hand Smeekbede (2020) en schreef ze verschillende korte verhalen. Damen studeerde geschiedenis en was lange tijd uitgever bij verschillende uitgeverijen, waaronder KIT Publishers (Tropeninstituut). Tegenwoordig is ze auteur, scenarioschrijver, ghostwriter en zelfstandig redacteur.

Op de omslag staat Chevalier d’Éon. De helft van d’Éon is man en de helft vrouw. Het geeft de worsteling weer die als rode draad door het boek loopt. We spreken over 1728: de geboortedatum van d’Éon. Het is een roerige tijd in Europa. Oorlogen tussen Frankrijk, Pruisen, het Verenigd Koninkrijk en Rusland. D’Éon zelf is klein van stuk, mager en heeft met vrouwelijke trekjes. Door de leergierigheid en intelligentie belandt d’Éon aan het Franse hof, dat Damen omschrijft in prachtige zinnen. D’Éon wordt gevraagd voor een speciale missie in Rusland. Hij moet de tsaar overtuigen om Frankrijk te helpen in de oorlog tegen het Verenigd Koninkrijk.

Maar deze indrukwekkende carrière in deze uitermate interessante tijdgeest is niet de hoofdmoot van het boek. Dat is d’Éon zelf. Al van jongs af aan voelt hij zich niet thuis in zijn kleine frêle lichaam. Hij wordt gepest op school en soms zelfs in elkaar geslagen. Bij feestjes aan het Russische hof verkleden mannen zich als vrouwen. Tijdens deze spaarzame momenten voelt D’Éon zich fijn en zichzelf. Hij komt tot de conclusie: ik ben een vrouw in een mannenlichaam.

In die tijd zijn zulke gevoelens echter niet makkelijk. Mannen en vrouwen zijn niet gelijk. Ook homoseksuelen worden onderdrukt, al is er een hele ondergrondse scène waar ook d’Éon in terechtkomt.

Dat d’Éon zich een vrouw voelt, en zich soms ook vrouwelijk gedraagt, begint in zijn professionele carrière steeds meer op te vallen. Op een gegeven moment is d’Éon in Londen als spion namens de Franse koning. Zijn geslacht wordt in twijfel getrokken. D’Éon wordt niet alleen bedreigd, maar ook wordt er op hem gewed. Het leidt zelfs tot een rechtszaak: een rechter moet bepalen of d’Éon man of vrouw is.

Damen houdt het verhaal persoonlijk. Alles is opgetekend uit de hand van d’Éon die een brief schrijft aan Mary, een vrouw die voor een groot deel in het boek een onbekende is. Damen baseert zich op het echte verhaal van d’Éon, maar vult de details en de levensloop in met haar rijke fantasie.

Het is een kwetsbaar, eerlijk en een buitengewoon indrukwekkend verhaal over ongelijkheid en identiteit in een bijzonder interessante periode in de geschiedenis aan de vooravond van de Franse Revolutie.

Bij het lezen waan je jezelf in die tijd, en dat is precies zoals een historische roman zou moeten zijn. En Garde is meeslepend, aangrijpend en ongelooflijk. Het laat bijzonder goed zien hoe de verworven rechten van nu lang niet altijd vanzelfsprekend waren en hoe hard daarvoor gevochten is. En Garde krijgt vijf sterren.

Met dank aan Ambo|Anthos uitgevers voor dit recensie-exemplaar in ruil voor een eerlijke recensie.

[Ellen · Rating 3 out of 5]

3,5 ⭐

[De boekenwereld van wendy · Rating 4 out of 5]

In En garde neemt Lianne Damen je mee naar het achttiende‑eeuwse Frankrijk, een periode vol politieke intriges, eergevoel en sociale conventies. Vanaf de eerste bladzijde voelt het alsof je een springlevende geschiedenisles binnenstapt. De manier waarop Damen de sfeer van die tijd weet op te roepen, maakt dat je moeiteloos wordt ondergedompeld in een wereld die zowel herkenbaar als vervreemdend is. De historische omgeving vormt niet alleen een decor, maar draagt actief bij aan de kracht van het verhaal.

Centraal in dit bijzondere boek staat de spanning tussen identiteit en perceptie, tussen wie je bent en hoe je wordt gezien. En garde laat overtuigend zien hoe uiterlijk en gedrag verwachtingen oproepen die niet altijd kloppen. Hierdoor ontstaat een gelaagde vertelling waarin maatschappelijke normen en persoonlijke autonomie voortdurend botsen, en waarin elke scène subtiel laat voelen hoe kwetsbaar en tegelijkertijd veerkrachtig mensen kunnen zijn.

Het hoofdpersonage is daarbij een van de meest intrigerende elementen van het verhaal. Deze man, door zijn frêle postuur en bedachtzame uitstraling vaak aangezien voor een vrouw, roept zowel verwarring als bewondering op bij de mensen om hem heen. Zijn diplomatieke karakter en uitzonderlijke talent voor schermen maken hem tot iemand die zich niet laat definiëren door het oordeel van anderen. Juist deze voortdurende wisselwerking tussen hoe hij gezien wórdt en wie hij ís, geeft het verhaal een emotionele diepte die lang blijft resoneren.

Damen schildert bovendien een overtuigend beeld van een wereld waarin vrouwen zich staande moeten houden tussen mannen die de regels bepalen. Door deze realiteit te verweven met persoonlijke strijd en historische context ontstaat een roman die zowel krachtig als kwetsbaar is. Je wordt als lezer uitgedaagd om mee te denken, mee te voelen en mee te worstelen met alles wat het hoofdpersonage overkomt — en tegelijk leer je ongemerkt meer over de tijd waarin hij leeft.
Wat mij het meest heeft gegrepen, is hoe moeiteloos het verhaal je vanaf het begin meeneemt op een reis die zowel avontuurlijk als betekenisvol is. En garde biedt niet alleen een meeslepende plot, maar ook een subtiele reflectie op identiteit, kracht en perceptie. Het is een boek dat nog lang blijft nazinderen, omdat het niet alleen vertelt, maar ook iets laat voelen — een prachtige leeservaring die ik iedereen kan aanraden.

Tijdens het lezen werd ik regelmatig stilgezet door de manier waarop vrouwen in die tijd werden behandeld — een confronterende herinnering aan hoe hardnekkig ongelijkheid kan zijn, maar ook hoe waardevol de veranderingen zijn die we sindsdien hebben doorgemaakt. De beschrijvingen van de veldslagen maakten me soms echt verontwaardigd; de rauwheid en de onvoorspelbaarheid ervan kwamen ongefilterd binnen. Maar juist in dat geweld schittert de kracht van Chevalier het meest: zijn vastberadenheid, zijn innerlijke rust en zijn vermogen om zichzelf te blijven in een omgeving die hem voortdurend verkeerd inschat, maakten hem voor mij een onvergetelijk personage. Zijn kracht is geen spierkracht, maar een stille, indrukwekkende vorm van moed — en dat maakte dit boek des te bijzonderder om te lezen.