Η Ευρώπη στον 20ό αιώνα

by Γιώργος Μαργαρίτης

Το παρόν διδακτικό εγχειρίδιο παρακολουθεί την ιστορία της Ευρώπης στον 20ό αιώνα. Πρόκειται για έναν ευρωπαϊκό αιώνα. Ο ευρωπαϊκός κόσμος, όπως τα ισχυρά κράτη της μικρής –σε έκταση– ηπείρου τον διαμόρφωσαν, γνώρισε κατά τους προηγούμενους αιώνες μια συνεχή άνοδο. Άνοδο που προοδευτικά τον διαφοροποιούσε από όλες τις υπόλοιπες ανθρώπινες ενότητες του κόσμου. Στο υπόβαθρο της ανόδου του, η εξέλιξη και, τελικά, η υιοθέτηση και η κυριαρχία, του πλέον ριζοσπαστικού τρόπο παραγωγής που είχε ως τότε η ανθρωπότητα γνωρίσει: του καπιταλισμού.

Η Ευρώπη, όπως συμβατικά το ονομάζουμε, οι ισχυρές μητροπόλεις της δηλαδή, έγινε το λίκνο του νέου αυτού τρόπου παραγωγής. Στο ίδιο πλαίσιο, οι διαδοχικές βιομηχανικές επαναστάσεις τής έδωσαν τεράστια ισχύ. Με αυτήν κατέκτησε τους ωκεανούς και, μέσα από αυτούς, ολόκληρο τον κόσμο. Ήταν αυτό που ονομάσαμε περίοδο του ύστερου αποικισμού, της αποικιοκρατίας. Στο υπόστρωμα της κατακλυσμιαίας εξόρμησης μία ανάγκη: η βίαια επιβολή του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής –και του συνακόλουθου πολιτισμού– σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Ο θρίαμβος της Ευρώπης έφερε μαζί του τα ψήγματα της αποσύνθεσης και της παρακμής. Η αποικιοκρατία είχε υπέρμετρα ωφελήσει τη Βρετανία, λιγότερο τη Γαλλία, ενώ οι «νέες» δυνάμεις, Γερμανία και Ιταλία, αισθάνονταν ότι ο ευρωπαϊκός θρίαμβος δεν τις περιλάμβανε. Στα ανατολικά υπήρχε η εύφλεκτη ύλη: οι τρεις αναχρονιστικές αυτοκρατορίες, Οθωμανική, Αυστροουγγρική, Ρωσική, εξαιρετικά ευάλωτες στα ρεύματα των καιρών. Η αποσύνθεσή τους δημιουργούσε ένα κενό γύρω από το οποίο συνωστίζονταν πλήθη διεκδικητών.

Με αφετηρία τις εξελίξεις στον οθωμανικό χώρο, η Ευρώπη της Μπελ Επόκ οδηγήθηκε στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Ο πόλεμος αυτός δεν ρύθμισε τις ευρωπαϊκές εκκρεμότητες. Ένας δεύτερος, ακόμα πιο καταστροφικός δεν έδωσε λύσεις. Η ευρωπαϊκή ισχύς είχε πλέον μπει σε περίοδο αποδυνάμωσης και εξόδου από το κεντρικό παγκόσμιο πολιτικό σκηνικό. Ο Ψυχρός Πόλεμος, η αποαποικιοποίηση, η με αμυντικό χαρακτήρα απόπειρα ενοποίησης έκλεισαν τον «ευρωπαϊκό» 20ό αιώνα.

376 pages, ebook

First published June 4, 2024

About the author

Ο Γιώργος Μαργαρίτης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1954. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Νίκαιας, στη Γαλλία, όπου το 1981 ανακηρύχθηκε διδάκτορας. Δίδαξε «Σύγχρονη Πολιτική και Κοινωνική Ιστορία» στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης από το 2004, ενώ τα προηγούμενα είκοσι χρόνια εργαζόταν επίσης ως καθηγητής Ιστορίας στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Έχει πάρει μέρος ως εισηγητής σε πολλά επιστημονικά συνέδρια ενώ έχει δημοσιεύσει πολλά άρθρα σε ελληνικά και ξένα περιοδικά σχετικά με την περίοδο της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης και συμμετάσχει σε συλλογικά πονήματα.