Кавказ: Русское дело и междуплеменные вопросы.

by Василий Львович Величко

Unknown Binding

First published January 1, 1904

Reviews

[Aysel Ibrahimova · Rating 2 out of 5]

Əvvəla onu qeyd edim ki, kitabı tamamilə təsadüf nəticəsində kitab sərgisində görüb almışdım, marağımı artıran əsas nüans isə müəllifin fikirlərinə Azərbaycan Elmlər Akademiyası tərəfindən erməni/azəri münaqişəsi zəmnində aparılan araşdırmalarda olduqca geniş istinad edilməsidir.

Müəllifin özü olduqca maraqlı personadır, tarixçi və jurnalistdir, Tiflisdə yaşayıb və "Qafqaz" qəzetinin redaktoru olub, 19-cu əsrin ikinci yarısından etibarən Qafqaz xalqlarını müşahidə edib, onlarla birgə yaşayıb və Qafqazı gəzərək öz müşahidələrini dərinləşdirib. Kitabda aparılan qeydlər onun bu dövrünü əhatə edir, çox dərinlərə varılmayıb.

Əsasən Zaqafqaziya xalqları haqqında məlumatlar verilib. Onların həyatı, təhsili, cəmiyyətdə tutduqları yer və ruslara uyğunlaşması. Məhz sonuncuda müəllifin səmimiyyəti artıq şübhə doğurur. Bir xalqı onun mənsub olduğu həqiqi xüsusiyyətindən çox ruslara münasibəti üzərindən qiymətləndirir və oxuduğumuz şovinist və irqçi jurnalistin boş ideallarından kənara çıxmır. Kitabdan şovinist ideyaları çıxarsaq, ki bu mümkünsüz deyiləcək dərəcədədir, maraqlı fikirləri var. Müəllifin qatı erməni irqçiliyi isə adıçəkilən xalqın əməllərindən çox onların rusları saymamağından, aktiv və müstəqil şəkildə hərəkət etməsindən irəli gəlir, təbii ki, bu müstəmləkəçilik siyasəti həyata keçirən dövlətin şovinist nümayəndəsində ancaq qıcıq yarada bilər. Düşünürəm ki, gürcü və azərilərə yağdırdığı gözəl təriflər isə bizlərin asanlıqla ruslara adaptasiya olmağımızdan irəli gəlir, əks təqdirdə müəllifin gözündə ermənidən fərqimiz olmayacaqdı. Çünki, müəllif ruslarla yola getməyən istənilən milləti "zibil" adlandırmaqdan çəkinmir. Nəticə olaraq erməni cinayətləri, sərhəd bölgələrdəki basqınlar və Türkiyə ermənilərinin Azərbaycana köçürülməsi prosessinə aid sübut olabiləcək yaxşı faktları ehtiva edir və yazılan dövrün sosial-ictimai xəritəsini çıxarmağa kömək edir.

[Kamran Badirov · Rating 4 out of 5]

The author provides 19th century russian imperialist view on Caucasus and intricacies of the region. It is interesting to see dynamic of the region in that period, especially how historical paradigm shifted over the 20th century. I also think his views are quite nationalist and excessively chauvinist as he deems that the whole region is vassal of the Russian Empire and its people must serve the Tsar through assimilation. He considers ethnicities of the Caucasus and the South Caucasus region tribes which and argues that these people cannot be considered shaped nations. It is also not rare throughout the book to come across degrading and humiliating description of almost all ethnicities. Nevertheless, he does a good job in shedding light onto historico-ethnographic side of the region, particular touching upon such nuances as what group people corrupted the region and turned it into kleptocracy through nepotism and bribery.
All in all it is worth reading. I have to say though the language of book is complex compared to modern day Russian language.