What do you think?
Rate this book
Waar wij altijd geweest zijn
In de familiekroniek Waar wij altijd geweest zijn volgen we drie vrouwen – oma, moeder en dochter – met een Indische achtergrond. Antoinette vecht in voormalig Nederlands-Indië voor haar bestaan. Haar doel is haar dochter Jetty in
leven te houden, tegen elke prijs. Jetty brengt haar jeugd door in het jappenkamp en wordt gedwongen met haar moeder naar Nederland te migreren. De trauma’s van haar moeder voedt zij met haar ervaringen in het kamp. In Nederland
wordt Jetty’s dochter Tara geboren. En zij is degene die de stroom van trauma die van de ene generatie vrouwen naar de andere loopt, koste wat het kost wil doorbreken. Door de drie vrouwen elk hun eigen stem te geven ontstaat er een rijk en genuanceerd beeld van hoe generaties met elkaar verbonden zijn, en hoe zij zowel hun kracht als hun trauma’s doorgeven.
leven te houden, tegen elke prijs. Jetty brengt haar jeugd door in het jappenkamp en wordt gedwongen met haar moeder naar Nederland te migreren. De trauma’s van haar moeder voedt zij met haar ervaringen in het kamp. In Nederland
wordt Jetty’s dochter Tara geboren. En zij is degene die de stroom van trauma die van de ene generatie vrouwen naar de andere loopt, koste wat het kost wil doorbreken. Door de drie vrouwen elk hun eigen stem te geven ontstaat er een rijk en genuanceerd beeld van hoe generaties met elkaar verbonden zijn, en hoe zij zowel hun kracht als hun trauma’s doorgeven.
- GenresHistoricalRoman
288 pages, Paperback
Published January 1, 2026
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 31 reviews
July 9, 2026
3.5
Prachtig verhaal over drie generaties vrouwen transgenerationeel trauma en moederschap. En een snelle geschiedenisles over Nederlands-Indië in de 20e eeuw, waar we op school natuurlijk geen klap over geleerd hebben.
Helaas waren de laatste paar hoofdstukken voor mij niet nodig en misschien zelfs wat misplaatst, wat de nasmaak toch wel vrij negatief heeft beïnvloed
Prachtig verhaal over drie generaties vrouwen transgenerationeel trauma en moederschap. En een snelle geschiedenisles over Nederlands-Indië in de 20e eeuw, waar we op school natuurlijk geen klap over geleerd hebben.
Helaas waren de laatste paar hoofdstukken voor mij niet nodig en misschien zelfs wat misplaatst, wat de nasmaak toch wel vrij negatief heeft beïnvloed
July 13, 2026
Verhalen over Nederlands-Indië en de Jappenkampen vind ik altijd fascinerend. In dit verhaal komen vrouwen van 1 familie, van verschillende generaties aan bod. Ze hebben elk een enorme vrijheidsdrang maar de context dwingt hen iemand te zijn die ze niet echt willen zijn. En dan komt er het enorme transgenerationele trauma bovenop. Goed geschreven, ook wel rauw.
June 27, 2026
‘Ook al waren we fysiek aangekomen, we arriveerden nooit’
Er staan zoveel mooie en indringende passages in dit boek! Heel intrigerend om te lezen. Je leert over de familiegeschiedenis door oma, moeder en dochter te volgen. Fijne schrijfstijl, pijnlijk ook om over sommige gebeurtenissen uit het verleden te lezen.
Er staan zoveel mooie en indringende passages in dit boek! Heel intrigerend om te lezen. Je leert over de familiegeschiedenis door oma, moeder en dochter te volgen. Fijne schrijfstijl, pijnlijk ook om over sommige gebeurtenissen uit het verleden te lezen.
May 17, 2026
4,5⭐️ wat een prachtig boek. 3 verschillende verhalen in één met als rode draad een familie met wortels in Indonesië. Ook haast 3 verschillende schrijfstijlen, waarbij bij alle vrouwen de focus ligt op een ander levensaspect. Van geschiedenis tot psychologie tot spirituele bewustwording, alles komt aan bod. Mooie kijk op een stuk geschiedenis en intergenerationeel trauma waar we veel te weinig over leren en vooral welke impact het nog steeds heeft op velen nu. Alles mooi en beeldend verwoord, waardoor je meegenomen wordt naar verre oorden, maar ook dichtbij. Aanrader!
April 3, 2026
Indrukwekkend en bij tijd en wijle ook gruwelijk. Over hoe de trauma’s uit Nederlands-Indië en het jappenkamp nog generaties doorwerken. Ook de terugkeer naar Nederland vond ik indringend beschreven.
“Bijgevolg deden we waar we het best in waren geworden: dragen en zwijgen. Wanneer je een verhaal vertelt, maar niemand heeft het gehoord, heb je je dan wel uitgesproken? Heeft het dan betekenis?”
“Bijgevolg deden we waar we het best in waren geworden: dragen en zwijgen. Wanneer je een verhaal vertelt, maar niemand heeft het gehoord, heb je je dan wel uitgesproken? Heeft het dan betekenis?”
June 9, 2026
Indringend, intrigerend, en met een belangrijk (nog te vaak onderbelicht) thema. Het voelde alsof ik drie levens leefde tijdens het lezen van dit boek, waarin het intergenerationele trauma zo’n tekenende rode draad is. Dit helpt me om mijn eigen familiegeschiedenis en -dynamiek beter te begrijpen.
“De angst achter jouw zwijgen verliest zijn greep als je woorden geeft aan wat er in jou woedt”
“De angst achter jouw zwijgen verliest zijn greep als je woorden geeft aan wat er in jou woedt”
March 15, 2026
Hartverscheurend mooi geschreven. Raakt me op plekken in mijn ziel op een manier die ik niet verwachtte. Bijzonder knap hoe iedere generatie aan het woord komt. De systemische dimensie is pijnlijk mooi verweven. Op vele punten herkenning. Wat. Een. Boek.
March 26, 2026
Het thema van generationeel trauma is hier mooi uitgewerkt.
In Antoinette's verhaal zie je hoe ze gedwongen wordt om zich over te geven aan de eisen van haar tijd, en haar eigen hoop en dromen opgeeft. Ze leert dat niemand wil dat ze zichzelf is; ze is alleen goed genoeg als ze is wie alle anderen willen dat ze is. In haar volwassen leven maakt zoveel ellende mee, dat het haar permanent breekt.
In Henriette's verhaal begrijp je dat ze niet alleen gevormd wordt door de situaties die ze meemaakt, maar ook door de dingen die de mensen om haar heen zeggen. Het vrije, blije kind dat ze was wordt langzaamaan ook gebroken, net als haar moeder.
En waar Antoinette de mannen in haar leven de schuld geeft, leer je in Henriette's verhaal dat de vrouwen evengoed meewerkten om de ongelijkheid in stand te houden: je bent een vrouw dus je bent alleen van waarde als je je dienstbaar opstelt tegenover andere mensen.
Wat me ook erg trof, was de hypocrisie van de vrouwen: tante Lina, die beweerde dat er altijd lieve mensen zullen zijn, maar die zelf alles behalve lief is. Mevrouw Charpentier, die Henriette wijs maakt dat vrouwen elkaar steunen, en dat ze dankzij andere vrouwen kan leren van het verleden, en zo voor zichzelf een beter leven kan maken. Maar intussen is er niemand die haar daarbij helpt, en is haar moeder alleen maar trots als ze in dezelfde patronen vervalt als zij heeft gedaan. Dat ze er ook net zo ongelukkig van wordt, is onbelangrijk. De stukken waarin Henriette schrijft dat ze eigenlijk geen idee heeft wie ze is en wat ze wil zijn hartverscheurend.
Het is prachtig om te lezen hoe Tara zich langzaam aan het generationeel trauma ontworstelt.
Hoe herkenbaar, dat ze schrijft dat het thuis bij haar ouders voelde alsof het er oorlog was, en de opluchting om uit huis te kunnen gaan. Om vervolgens telkens weer naar hun terug
getrokken te worden omdat ze altijd wel iets ergs doormaakten, en ze haar altijd wel ergens voor nodig hadden. Eindeloos drama.
En het besef dat ze altijd alleen maar mensen om zich heen heeft gehad, die niet met haar omgingen om wie ze was, maar om wat ze voor hun kon doen. Dat wat zij van haar wilden, haar identiteit was geworden, en dat ze als volwassene eindeloos verviel in relaties met mannen die haar domineerden en haar voor hun lieten zorgen alsof ze baby's in grote mensen lichamen waren, omdat ze haar hele jeugd lang had geleerd dat dat liefde en veiligheid was. Je kan niet iets vinden als je niet weet hoe het eruit ziet. Het patroon van voor anderen zorgen en je eigen wil en identiteit weg vlakken omdat dat voor anderen makkelijker is, zat te sterk vast in haar.
Ik vond de stukken waarin ze met de voormoeders praat waren wat meer spiritueel van toon, en dat vond ik heel mooi passend om Tara's verhaal mee af te sluiten.
Echt een geweldigen heel herkenbaar boek.
In Antoinette's verhaal zie je hoe ze gedwongen wordt om zich over te geven aan de eisen van haar tijd, en haar eigen hoop en dromen opgeeft. Ze leert dat niemand wil dat ze zichzelf is; ze is alleen goed genoeg als ze is wie alle anderen willen dat ze is. In haar volwassen leven maakt zoveel ellende mee, dat het haar permanent breekt.
In Henriette's verhaal begrijp je dat ze niet alleen gevormd wordt door de situaties die ze meemaakt, maar ook door de dingen die de mensen om haar heen zeggen. Het vrije, blije kind dat ze was wordt langzaamaan ook gebroken, net als haar moeder.
En waar Antoinette de mannen in haar leven de schuld geeft, leer je in Henriette's verhaal dat de vrouwen evengoed meewerkten om de ongelijkheid in stand te houden: je bent een vrouw dus je bent alleen van waarde als je je dienstbaar opstelt tegenover andere mensen.
Wat me ook erg trof, was de hypocrisie van de vrouwen: tante Lina, die beweerde dat er altijd lieve mensen zullen zijn, maar die zelf alles behalve lief is. Mevrouw Charpentier, die Henriette wijs maakt dat vrouwen elkaar steunen, en dat ze dankzij andere vrouwen kan leren van het verleden, en zo voor zichzelf een beter leven kan maken. Maar intussen is er niemand die haar daarbij helpt, en is haar moeder alleen maar trots als ze in dezelfde patronen vervalt als zij heeft gedaan. Dat ze er ook net zo ongelukkig van wordt, is onbelangrijk. De stukken waarin Henriette schrijft dat ze eigenlijk geen idee heeft wie ze is en wat ze wil zijn hartverscheurend.
Het is prachtig om te lezen hoe Tara zich langzaam aan het generationeel trauma ontworstelt.
Hoe herkenbaar, dat ze schrijft dat het thuis bij haar ouders voelde alsof het er oorlog was, en de opluchting om uit huis te kunnen gaan. Om vervolgens telkens weer naar hun terug
getrokken te worden omdat ze altijd wel iets ergs doormaakten, en ze haar altijd wel ergens voor nodig hadden. Eindeloos drama.
En het besef dat ze altijd alleen maar mensen om zich heen heeft gehad, die niet met haar omgingen om wie ze was, maar om wat ze voor hun kon doen. Dat wat zij van haar wilden, haar identiteit was geworden, en dat ze als volwassene eindeloos verviel in relaties met mannen die haar domineerden en haar voor hun lieten zorgen alsof ze baby's in grote mensen lichamen waren, omdat ze haar hele jeugd lang had geleerd dat dat liefde en veiligheid was. Je kan niet iets vinden als je niet weet hoe het eruit ziet. Het patroon van voor anderen zorgen en je eigen wil en identiteit weg vlakken omdat dat voor anderen makkelijker is, zat te sterk vast in haar.
Ik vond de stukken waarin ze met de voormoeders praat waren wat meer spiritueel van toon, en dat vond ik heel mooi passend om Tara's verhaal mee af te sluiten.
Echt een geweldigen heel herkenbaar boek.
June 19, 2026
"In het smoorhete hutje was ik me ervan bewust dat ik de eerste vrouw van mijn bloedlijn was die het leven kon leiden dat ze wilde, en dat ik dit te danken had aan de vrouwen die mij waren voorgegaan en hun eigen dromen hadden begraven." ~ bladzijde 268
Mooi boek, mooi einde ook vooral, wauw!
Ik ben van mening dat dit boek een indrukwekkend verhaal vertelt over alles wat je meesleept vanuit de matriarchale lijn en hoe dat onbewust invloed heeft op het leven dat je hebt, de mensen die je aantrekt en de dingen die je meemaakt. Je hebt niet overal een keuze in, ook al lijkt het soms zo simpel.
De laatste hoofdstukken met de ontmoetingen van Tara met haar voorouders spreken mij dan toch wat minder aan, iets zweverigs, alsof er toch nog even een internal family sessie of zoiets ingefietst moet worden. Dat deed voor mij een beetje af aan het verhaal. Net als dat het altijd over Tara's moeder en oma heeft gegaan, de vrouwelijke lijn in haar bloed, maar toch heeft ze meer aan de oma van haar vaders kant gehad en bezoekt ze ook zijn voormalige woning in Indonesië. Dat vind ik dan toch jammer - had dan de moeders kant opgezocht...
De woordenlijst achterin vond ik heel helpend, daar heb ik heel vaak naartoe gebladerd.
Indrukwekkend boek dat mij ook weer een kant van de geschiedenis heeft laten zien die ik niet kende.
"Niemand, er kwam helemaal niemand voor je. Je moest het zelf doen. Je werd alleen geboren en je ging alleen dood, allemaal goed en wel, maar het eenzaamst was je in de tussentijd, hier, in dit leven, gedwongen 'er iets van te maken'. Laat me niet lachen. Het leven maakte van jóú iets wat je had voorgenomen nooit te worden." ~ bladzijde 103
"'Hier zijn ook lieve mensen,' drukte tante me op het hart. 'Onthoud dat Jetty, er zijn áltijd lieve mensen. Als je de verkeerden tegen het lijf loopt, maak dan dat je wegkomt en blijf net zo lang lopen tot je de lieve mensen hebt gevonden.'" ~ bladzijde 155
"'Mensen hebben mensen nodig, Jetty. Alles is met elkaar verbonden, je kunt niet alleen overleven.'" ~ bladzijde 177
Mooi boek, mooi einde ook vooral, wauw!
Ik ben van mening dat dit boek een indrukwekkend verhaal vertelt over alles wat je meesleept vanuit de matriarchale lijn en hoe dat onbewust invloed heeft op het leven dat je hebt, de mensen die je aantrekt en de dingen die je meemaakt. Je hebt niet overal een keuze in, ook al lijkt het soms zo simpel.
De laatste hoofdstukken met de ontmoetingen van Tara met haar voorouders spreken mij dan toch wat minder aan, iets zweverigs, alsof er toch nog even een internal family sessie of zoiets ingefietst moet worden. Dat deed voor mij een beetje af aan het verhaal. Net als dat het altijd over Tara's moeder en oma heeft gegaan, de vrouwelijke lijn in haar bloed, maar toch heeft ze meer aan de oma van haar vaders kant gehad en bezoekt ze ook zijn voormalige woning in Indonesië. Dat vind ik dan toch jammer - had dan de moeders kant opgezocht...
De woordenlijst achterin vond ik heel helpend, daar heb ik heel vaak naartoe gebladerd.
Indrukwekkend boek dat mij ook weer een kant van de geschiedenis heeft laten zien die ik niet kende.
"Niemand, er kwam helemaal niemand voor je. Je moest het zelf doen. Je werd alleen geboren en je ging alleen dood, allemaal goed en wel, maar het eenzaamst was je in de tussentijd, hier, in dit leven, gedwongen 'er iets van te maken'. Laat me niet lachen. Het leven maakte van jóú iets wat je had voorgenomen nooit te worden." ~ bladzijde 103
"'Hier zijn ook lieve mensen,' drukte tante me op het hart. 'Onthoud dat Jetty, er zijn áltijd lieve mensen. Als je de verkeerden tegen het lijf loopt, maak dan dat je wegkomt en blijf net zo lang lopen tot je de lieve mensen hebt gevonden.'" ~ bladzijde 155
"'Mensen hebben mensen nodig, Jetty. Alles is met elkaar verbonden, je kunt niet alleen overleven.'" ~ bladzijde 177
This entire review has been hidden because of spoilers.
June 10, 2026
Goed geschreven en interessant, dit boek over drie generaties vrouwen met een Indische achtergrond. De oma voelt zich gevangen en vecht in voormalig Nederlands-Indie voor haar leven. De dochter lijdt onder de trauma's van haar moeder en dat geldt ook voor de kleindochter, die in Nederland opgroeit.
Het boek gaat niet alleen over (intergenerationeel) trauma, maar vooral ook over de kracht van Indische vrouwen. Die kracht onberen de mannen in 'Waar wij altijd geweest zijn', zonder uitzondering. Dat stoorde me wel wat, eerlijk gezegd.
Vooral de verhalen van de eerste twee generaties vond ik prachtig verteld en heel voorstelbaar. Het verhaal van de kleindochter, die de stroom van trauma's wil doorbreken, vind ik minder sterk. Maddy Stolk doet omstandig en met veel herhaling uit de doeken hoe ze aankijkt tegen haar familiegeschiedenis en welke belemmerende patronen daardoor zijn ontstaan. Ik had het mooier gevonden als ze mij als lezer zelf tot inzichten had laten komen. Daarnaast wordt de roman nogal spiritueel-zweverig aan het einde.
Het boek gaat niet alleen over (intergenerationeel) trauma, maar vooral ook over de kracht van Indische vrouwen. Die kracht onberen de mannen in 'Waar wij altijd geweest zijn', zonder uitzondering. Dat stoorde me wel wat, eerlijk gezegd.
Vooral de verhalen van de eerste twee generaties vond ik prachtig verteld en heel voorstelbaar. Het verhaal van de kleindochter, die de stroom van trauma's wil doorbreken, vind ik minder sterk. Maddy Stolk doet omstandig en met veel herhaling uit de doeken hoe ze aankijkt tegen haar familiegeschiedenis en welke belemmerende patronen daardoor zijn ontstaan. Ik had het mooier gevonden als ze mij als lezer zelf tot inzichten had laten komen. Daarnaast wordt de roman nogal spiritueel-zweverig aan het einde.
July 4, 2026
De eerste delen van het boek, die zich afspeelden in Nederlands-Indië (het leven voor de Tweede Wereldoorlog, de Japanse kampen), vond ik uitermate boeiend. Ook de beschrijving van de onvrijwillige vlucht naar het verre, koude en ongastvrije Nederland heb ik met grote interesse en tegelijkertijd met enige schaamte gelezen. Bijzonder goed beschreven hoe de traumatische ervaringen van voorouders ongemerkt en ongewild worden doorgegeven aan hun nazaten. Tegen het einde vond ik het boek niet altijd even gemakkelijk.
Al met al een mooi boek.
PS Er komen veel 'vreemde' woorden in voor (o.a. Maleis), die achterin het boek verklaard worden. Vooral in een e-boek is dat echter lastig. Gelukkig verricht de context wonderen.
Al met al een mooi boek.
PS Er komen veel 'vreemde' woorden in voor (o.a. Maleis), die achterin het boek verklaard worden. Vooral in een e-boek is dat echter lastig. Gelukkig verricht de context wonderen.
July 14, 2026
Prachtig boek over vrouwelijke weerbaarheid in een gruwelijk patriarchale omgeving ( de grootmoeder) , een al even gruwelijk verblijf in een Japans concentratie kamp (de moeder) en tenslotte de fel bevochten bevrijding in Nederland ( de dochter) zij het na een racistisch onthaal en in die tijd ook nog een oerconservatief patriarchale cultuur.
Wat komen we toch van ver. En hopelijk keren we er niet naar terug.
Prachtig geschreven in een levendige taal doorspekt met honderden Indische woorden waarvan er toch nogal veel in de Noord-Nederlandse taal zijn blijven hangen. Ondanks alle ellende zijn de opstandige maar vrolijke blikken van deze drie vrouwen toch een welkome verlichting. Wat kunnen mensen toch weerbaar zijn.
Wat komen we toch van ver. En hopelijk keren we er niet naar terug.
Prachtig geschreven in een levendige taal doorspekt met honderden Indische woorden waarvan er toch nogal veel in de Noord-Nederlandse taal zijn blijven hangen. Ondanks alle ellende zijn de opstandige maar vrolijke blikken van deze drie vrouwen toch een welkome verlichting. Wat kunnen mensen toch weerbaar zijn.
July 18, 2026
Mooi boek over een deel van de geschiedenis waar ik geen direct onderdeel van uitmaak, ik ben hartstikke blond en al mijn familieleden ook. Omdat ik de Indische traditie niet ken moest ik veel opzoeken (later pas zag ik dat er een verklarende woordenlijst achterin stond)
Het verhaal is rauw en laat zien dat vrouwen niet per se vrij zijn. De derde vrouw uit het verhaal is net zo oud als ik, dat vond ik nogal confronterend: zo lang geleden is het dus allemaal niet, de kampen.
Mooie tip van oma uit het boek (citaat): als je je afvraagt voor wie je het doet, moet het antwoord ‘voor mij’ zijn
Het verhaal is rauw en laat zien dat vrouwen niet per se vrij zijn. De derde vrouw uit het verhaal is net zo oud als ik, dat vond ik nogal confronterend: zo lang geleden is het dus allemaal niet, de kampen.
Mooie tip van oma uit het boek (citaat): als je je afvraagt voor wie je het doet, moet het antwoord ‘voor mij’ zijn
May 24, 2026
Ik heb nog nooit zoveel zinnen in een boek onderstreept. Er staan zoveel mooie poëtische wijsheden in. Dit boek is echt de crème de la crème voor de kleinkinderen van totok Indische Nederlanders die hun familiegeschiedenis beter willen begrijpen. Er is zoveel herkenning van dingen die naar mijn idee gewoon bij oma leken te horen, maar universeel blijken te zijn. Jammer dat ik het niet eerder heb kunnen lezen toen ik het nog aan oma had kunnen vragen.
February 20, 2026
Mooi boek over generaties zelf en hun levens maar juist ook over het intergenerationele effect wat soms onbegrijpelijk en toch zo normaal voelt
March 3, 2026
Och prachtig. Als 3e generatie dochter heb ik dit boek ‘opgevreten’.
March 31, 2026
In deze indringende familiekroniek lukt het de derde generatie pas om de pijn te doorbreken.
April 19, 2026
Heel belangrijk en interessant onderwerp, maar onprettige schrijfstijl.
Read
April 27, 2026Dnf
Read
May 5, 2026🎧
June 18, 2026
Mooi mooi mooi!
Read
July 1, 2026Boek over 3 generaties indo's; vooral 1e en 2e deel vond ik bijzonder aansprekend en boeiend; laatste deel minder
July 11, 2026
Niet mijn stijl
July 21, 2026
Mooi geschreven, soms pijnlijk herkenbaar
Did Not Finish
July 26, 2026Veel potentie, maar iets te zwaar voor de zomer. Wellicht dat ik t later nog eens probeer!
May 20, 2026
De drie perspectieven zijn prachtig beschreven, ieder verhaal zoekt de reflectie over het leven, de keuzes en context waar je maar mee te dealen hebt.
De beschrijving van het intergenerationele trauma is heftig. En besef hoe dat vandaag de dag nog zoveel mensen en nieuwe generaties raakt, is niet te bevatten.
De beschrijving van het intergenerationele trauma is heftig. En besef hoe dat vandaag de dag nog zoveel mensen en nieuwe generaties raakt, is niet te bevatten.
Displaying 1 - 30 of 31 reviews