11 марта 2011 года переехавшая в Париж японская писательница Рёко Секигути узнает из новостей о землетрясении у восточного побережья острова Хонсю и последовавших за ним страшном цунами и радиационной аварии, которые унесли множество человеческих жизней. В надежде структурировать настигший ее ужас она начинает писать хронику — отчет о событиях в Японии и во всём мире. Для Секигути заметки о катастрофе — это размышление о времени и памяти, о случайном и закономерном: возможно ли предсказать то или иное переломное событие? Почему у людей возникает искушение сравнить Хиросиму и Фукусиму? Как для одних бедствие становится чем-то обыденным, а для других повседневность — катастрофичной?
Ryoko Sekiguchi (Japanese: 関口 涼子) is a Japanese poet and translator. She studied journalism at Waseda University. After graduating, she studied History of Art at the Sorbonne and received a doctorate in comparative literature and cultural studies at the University of Tokyo. She publishes her books in both French and Japanese and works for institutions like Institut National des Langues et Civilisations Orientales.
Με αφορμή το σεισμό, το τσουνάμι καθώς και την πυρηνική καταστροφή που έπληξε την Ιαπωνία στις 11 Μαρτίου του 2011, η Ryoko Sekiguchi καταγράφει τα συναισθήματα και τις σκέψεις τόσο τις δικές της όσο και των γύρω της προσώπων. Το Δεν είναι από σύμπτωση αποτελεί ένα χρονικό της καταστροφής, το οποίο φανερώνει πτυχές της ιαπωνικής κοινωνίας και του τρόπου σκέψης που ίσως διαφέρουν λιγάκι απ' ότι έχουμε συνηθίσει. Εκτός από τις υλικές καταστροφές που προκάλεσε το γεγονός αυτό, η συγγραφέας αναφέρεται και στις επιπτώσεις που είχε -και θα έχει- τόσο στην συγγραφή όσο και στην τέχνη γενικότερα.
Το συγκεκριμένο βιβλίο είναι ένα χρονικό για όσα συνέβησαν στην Ιαπωνία τον Μάρτιο του 2011 και παρακολουθήσαμε κι εμείς σοκαρισμένοι από τις τηλεοράσεις μας.
Η συγγραφέας παρακολουθώντας όσα συνέβησαν στην χώρα της από το Παρίσι όπου κι έμενε, καταγράφει στο βιβλίο τις σκέψεις και τα συναισθήματά της. Το βιβλίο ξεκινά από την παραμονή της μεγάλης καταστροφής και είναι γραμμένο σαν ημερολόγιο. Κάθε μέρα μαθαίνουμε νέα πράγματα, νέες σκέψεις, νέους φόβους και πώς ακριβώς εξελίσσονταν τότε τα πράγματα.
Δυστυχώς δεν μπορώ να πω πολλά γιατί πρέπει ο ίδιος να διαβάσεις αυτό το βιβλίο για να καταλάβεις το πόσο με συγκλόνισε. Ίσως φταίει ότι αναφέρεται σε ένα γεγονός, που μπορεί να μην συνέβη στη χώρα μας, αλλά το είχαμε παρακολουθήσει όλοι τόσο σοκαρισμένοι και παγωμένοι. Άσε που οι περισσότεροι ή έστω μερικοί σκεφτήκαμε εκείνη τη μέρα «Κι αν συνέβαινε κάτι παρόμοιο κι εδώ;». Μέσα από αυτό το χρονικό και τα λόγια Ιαπώνων βλέπουμε πώς λόγω αυτού του γεγονότος ξύπνησαν μνήμες από τη μεγάλη καταστροφή που προκάλεσε η ρίψη ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι τον Αύγουστο του 1945. Η Monde μετά το τσουνάμι έγραφε:
«Η υποτροπή, μαζί με την επίδειξη, σχετικά με τις πυρηνικές εγκαταστάσεις, της ίδιας απερισκεψίας απέναντι στην ανθρώπινη ζωή είναι η χειρότερη προδοσία της μνήμης των θυμάτων της Χιροσίμα».
Σύμφωνα με την συγγραφέα, που επικοινωνούσε συνεχώς με φίλους και συγγενής μετά το τσουνάμι, οι άνθρωποι φοβόντουσαν να επανέλθουν στην καθημερινότητά τους. Φοβόντουσαν να διασκεδάσουν. Για παράδειγμα, να πιουν έστω κι ένα ποτέ γιατί τι θα γινόταν αν ο επόμενος σεισμός δεν τους έβρισκε νηφάλιους;
Σε αυτό το σημείο θα αναφέρω ένα απόσπασμα από το βιβλίο με σκέψεις τις συγγραφέως για το αν τελικά είναι καλύτερο κάποιος να πεθάνει από φυσική ή μία καταστροφή που προκάλεσε ο άνθρωπος. Στη συγκεκριμένη περίπτωση χάθηκαν άνθρωποι και από τα δύο.
«Αναρωτιέμαι τι είναι πιο σκληρό, να πεθάνει κανείς σε μία φυσική καταστροφή ή σε μία ανθρώπινη. Να πεθάνει κανείς σε ένα τσουνάμι ή από τη διαρροή ραδιενέργειας. Προτιμώ κατά πολύ τη φυσική καταστροφή. Σύμφωνοι, κάθε θάνατος είναι τρομερός, όποια κι αν είναι η αιτία του, η φυσική καταστροφή όμως , η οποία καταστρέφει τα πάντα στο πέρασμά της, δεν εμφορείται από μίσος. Η ανθρώπινη καταστροφή σκοτώνει από βλακεία, από άγνοια, κάνει διάκριση των ατόμων, κι εγώ δεν τον θέλω έναν τέτοιο θάνατο, που θα μπορούσε κανείς, πάντα, να αποφύγει.».
Τέλος, πριν κλείσω αυτό το κείμενο, θα αναφερθώ λίγο στον τίτλο του. Στην αρχή, όταν το αγόρασα και διάβασα περί τίνος πρόκειται μου έκανε εντύπωση ο τίτλος. Τι δηλαδή δεν είναι από σύμπτωση. Όμως όταν διάβασα ένα απόσπασμα από κείμενο της συγγραφέως που αναφέρεται σχετικά στην αρχή του βιβλίου κατάλαβα για ποιον λόγο τιτλοφόρησε έτσι το βιβλίο της. Το κείμενο κυκλοφόρησε το 2010 και είχε τίτλο «Η παραμονή».
«Τόσο απλό να αποδεκατίζεις ανθρώπους! Αρκεί η Γη να κουνηθεί (λιγάκι μόνο). Να ζεις ταπεινά και να πεθαίνεις σαν σκουλήκι – μετά βίας χρόνος να βγάλεις μιας κραυγούλα. ΤΟ ξέρεις καλά όμως κι εσύ ο ίδιος! Οι άνθρωποι είναι οι πιο επίφοβοι (ε ναι!). Η ανθρωπότητα έχει (ήδη) αφανιστεί; Η θάλασσα αφρίζει. Η γη δονείται. Για μια στιγμή».
Οι σκέψεις δικές σας…
Το βιβλίο μπορείτε να το βρείτε στα Ελληνικά από τις εκδόσεις Άγρα.
ΥΓ. Για όσους ενδιαφέρονται να δουν μία ταινία από Ιάπωνα δημιουργό που μιλάει για τον κόσμο την επόμενη μιας πυρηνικής καταστροφής, μπορεί να δει την ταινία anime «Nausicaa of the valley of the wind» του Χαγιάο Μιγιαζάκι.
This entire review has been hidden because of spoilers.
Πόσο χαίρομαι που αυτό το μικρό διαμάντι έχει μεταφραστεί στα ελληνικά. Πολύ ενδιαφέρον σημείο οι παράπλευρες απώλειες φυσικών καταστροφών, πράγματα που συχνά δεν σκεφτόμαστε αντιμέτωποι με ιλιγγιώδη αριθμό θυμάτων:
"Οι χαρτοβιομηχανίες των πόλεων Ισινομάκι και Χατσινόχε έχουν καταστραφεί ολοκληρωτικά. Αυτά τα δύο εργοστάσια εξασφάλιζαν από μόνα τους σημαντική παραγωγή, οπότε αυτή την στιγμή οι εκδότες έχουν έλλειψη στοκ. Είναι άγνωστο μέχρι πότε θα είναι σε θέση να βγάζουν τις περιοδικές τους εκδόσεις. [...] Είναι η πρώτη φορά που [η χώρα] βρίσκεται αντιμέτωπη με την αδυναμία να τυπώσει βιβλία ελλείψει χαρτιού. Αυτό δεν είχε συμβεί ποτέ μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο."
Μου έκανε τρομερή εντύπωση η εκ των έσω αποδόμηση των στερεοτύπων για τους Ιάπωνες, και στον αντίποδα η κριτική της δυτικής ματιάς στην "εξωτική" Ιαπωνία. Από απόσταση ή μη, η Σεκιγκούτσι μας δίνει ένα έντονα συναισθηματικά χρωματισμενο και ταυτόχρονα ψυχρά αποστασιοποιημενο χρονικό μιας από τις μεγαλύτερες καταστροφές των τελευταίων χρόνων.
An excellent self reflection treating the nuances of proximity to disaster and our human experience. A Japanese woman in Paris during the triple disaster processing her experience, this is beautifully written.
Chronique en teinte douce de la catastrophe de Fukushima. On pénètre plus avant dans la psychologie japonaise mais surtout dans les réactions des peuples soumis aux tremblements de terre.
Chronique du tsunami de 2011 au Japon, qui a causé la catastrophe de Fukushima, vu par une Japonaise vivant à Paris. Très littéraire, très japonais, très distant - même si on sent qu'elle est bouleversée par ces événements. Intellectualiser les choses est une façon de les contrôler ? Pas passionnant, mais néanmoins très intéressant.
Хроника восприятия катастрофы, своих чувств, передача настроений в прессе и обществе (как в Японии, Франции, так и во всем мире). Много исторических заметок и наблюдений.
Во многом интересно за счет уникальности катастрофы: 1. страна находится в постоянном ожидании катаклизмов; 2. помимо масштабного видимого урона, присутствует скрытая от глаз радиация; 3. опыт и память радиационного загрязнения.