Ροκ, ελληνικό ροκ, κοινωνία & πολιτική στη μακρά δεκαετία του '60 [μία αντι-ανάγνωση]

by Φώντας Τρούσας

Ποια ήταν η πορεία του ροκ στην Ελλάδα, και βεβαίως του ελληνικού ροκ, στη μακρά δεκαετία του '60 (long sixties); Ποια γεγονότα και καταστάσεις επέδρασαν καταλυτικά στην εμφάνιση, την εξέλιξη και την καθιέρωση, στη χώρα μας, στην περίοδο 1956-1974, της πιο σημαντικής νεανικής έκφρασης στην ιστορία της μουσικής; Ποιος ο ρόλος του περιοδικού «Μοντέρνοι Ρυθμοί» στο μέσο των σίξτις; Πώς πορεύτηκε το ροκ και το ελληνικό ροκ στην περίοδο της δικτατορίας και πριν απ’ αυτή; Τι σήμαινε το «καλοκαίρι της αγάπης» για την Ελλάδα του 1967; Τι σχέση είχε το ελληνικό ροκ με τον στρατό και η ψυχεδέλεια με τη «μαύρη αντίδραση»; Τι συνέβη με τους Rolling Stones τον Απρίλιο του ’67 στο γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας και τι με τους John Lennon-Yoko Ono στην Αθήνα του ’69; Πώς αξιολογούσε ο Μίκης Θεοδωράκης τους Beatles, το Woodstock και το μιούζικαλ «Hair»; Τι πίστευαν για το ροκ οι μαοϊκοί και τι η Εκκλησία; Ποια η σχέση του Donovan με την Ελλάδα και του... Καραγκιόζη με τους Beatles; Τι έπραξαν ο Διονύσης Σαββόπουλος, ο Δημήτρης Πουλικάκος και άλλοι ροκ τραγουδοποιοί και συγκροτήματα την ίδια εποχή; Τι σχέση είχε ο ποιητής Λευτέρης Πούλιος με τους χίπις; Πόσα ξένα γκρουπ και καλλιτέχνες εμφανίστηκαν στη χώρα μας επί δικτατορίας; Ποιος ήταν ο Rocky Shahan και ποια η Αννίτα Κουτσουβέλη; Τι σήμαιναν τα γεγονότα στο Πολυτεχνείο, τον σκληρό Νοέμβρη του ’73, για την πορεία του ροκ και του ελληνικού ροκ;

Σε όλα αυτά και σε πάμπολλα ακόμη ερωτήματα απαντά το βιβλίο Ροκ, ελληνικό ροκ, κοινωνία και πολιτική στη μακρά δεκαετία του '60 / μία αντι-ανάγνωση.


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Για την αρχή...

Κεφάλαιο πρώτο / Στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’50
Η άφιξη του ροκ εν ρολ στην Ελλάδα

Κεφάλαιο δεύτερο / Στη δεκαετία του ’60 και μέχρι τη δικτατορία
Tο γαλλικό τραγούδι
Mουσική και φως – νότες
Antoine και Marc Aryan
Ο Cliff richard στην Ελλάδα
Το «ροκ» των Λαμπράκηδων
Τσόγκας – αντικομμουνισμός – Μοντέρνοι Ρυθμοί
Ο πρωτοπόρος Gino
Λοΐζος: Τα νέγρικα
Τζένη Μαστοράκη
Clapton – Juniors
Yanka
Μίκης – Beatles – Χριστιανοί – Μαοϊκοί
Γκαράζ πανκ
Φορτηγό
Οι Rolling Stones στη Λεωφόρο
Η αξιοπιστία των Μοντέρνων Ρυθμών

Κεφάλαιο τρίτο / Στα σίξτις επί χούντας
Ελληνικό ροκ και στρατός
Το καλοκαίρι της αγάπης
Οι Beatles στην Ελλάδα
Spectrum – Κωνσταντίνος
Πουλικάκος, Πολύτιμος, Φαληρέας: Η σύλληψη
Μίκης – Το γελαστό παιδί – Al Bano
Ψυχεδελική διάθεση – πληροφόρηση – χούντα
Σκοτεινές δυνάμεις
Βασίλης Παπακωνσταντίνου – Crosswords
Γιώργος Πετρίδης
Καραγκιόζης, Τεν Τεν και beatlemania
Ο Alan Jack στον Άγιο Κοσμά
Je t'aime... moi non plus
Το περιβόλι του τρελλού
Lennon-Yoko στην Αθήνα
Ο Donovan και η Ελλάδα
Κόκοτας, χούντα, φαβορίτες και μακριά μαλλιά

Κεφάλαιο τέταρτο / Στα σέβεντις, στο δεύτερο μισό της δικτατορίας
Μάταλα
Πετρίτσης – Hair
Pop Eleven
Δυο μικρά γαλάζια άλογα
12 μήνες καλοκαίρι
Isle of Wight
Φράουλες και αίμα
Woodstock
Λευτέρης Πούλιος
Μακεδονομάχοι
Μπάλλος
Περικλής Χαρβάς
Μπενερτζή
Αννίτα Κουτσουβέλη
Μικρούτσικος
Διάλογος
Χατζιδάκις – ψυχεδέλεια
Δεν ήταν νησί
Αντί
Πρωτοπορία – φοιτητική σκέψη
Πουλικάκος – Εξαδάκτυλος
Agitation Free
Σπάθας
Rocky Shahan
Ο μαυραγορίτης
Morka
Pop Corn
Gazuama Sinchartchas
11ον φεστιβάλ ελληνικού τραγουδιού
Γιεγιέδες και Λαδάς
Το βρώμικο ψωμί
Το ιταλικό progressive σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη
Pop Festival ’73
Grit
Πάνος Σαββόπουλος
Ντέμης Ρούσσος – Μαρινέλλα
Socrates Drank the Conium
Middle of the Road – Mungo Jerry
Allende
Ξαρχάκος – Κοντσέρτο ’73
Διαφημίσεις και ποδοσφαιρομανία
Κουκουτάρας
Το ροκ στη Θεσσαλονίκη
Καλύβας – Καθημερινή
Σαββόπουλος, Σαμίου, Ντιρλαντά και παράδοση
Jesus Christ Superstar

Bonus track / Η εκπομπή
Πηγές

488 pages, Paperback

First published July 1, 2025

About the author

Ο Φώντας Τρούσας δημοσιεύει κείμενα (για τη μουσική κυρίως) από τα τέλη της δεκαετίας του '80. Το 1996 κυκλοφόρησε την πρώτη του συγγραφική δουλειά με τίτλο Ραντεβού στο Κύτταρο , ένα βιβλίο για το ελληνικό ροκ. Για δεκαεφτά χρόνια (1996-2013) δούλεψε ως αρχισυντάκτης στο μηνιαίο περιοδικό "Jazz & Τζαζ". Από το 2009 τρέχει το on line μπλογκ Δισκορυχείον και από το 2014 γράφει κείμενα για το LiFO.gr…

Reviews

[Costas... · Rating 4 out of 5]

Το βιβλίο του δισκορύχου Φώντα Τρούσα είναι ένα έργο που συνδυάζει ιστορική έρευνα, κοινωνιολογική ανάλυση και βαθιά αγάπη για τη μουσική. Μια πολυσέλιδη, ερευνητικά θεμελιωμένη και ταυτόχρονα προσωπική κατάθεση για τη γέννηση και τη διαμόρφωση της ελληνικής ροκ κουλτούρας. Ο συγγραφέας προσεγγίζει τη μουσική όχι απλώς ως ήχο ή ρεύμα νεανικής διασκέδασης, αλλά ως καθρέφτη μιας ολόκληρης εποχής που άλλαζε ριζικά — κοινωνικά, πολιτικά και αισθητικά.

Από την αρχή, τίθεται το πλαίσιο της λεγόμενης «μακράς δεκαετίας του '60», μιας περιόδου που εκτείνεται από τα μέσα της δεκαετίας του '50 έως και τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης (1974-75). Στόχος είναι να καταδειχτεί ότι οι ροκ δονήσεις στην Ελλάδα δεν ήρθαν ως απλή εισαγωγή από τη Δύση, αλλά ως σύμπτωμα μιας κοινωνίας που αναζητούσε ταυτότητα, ελευθερία και, γιατί όχι, ρήξη με τα βαρίδια του παρελθόντος. Η επιλογή του όρου «αντι-ανάγνωση» φανερώνει την πρόθεση να ξαναδούμε την ιστορία χωρίς τα παραμορφωτικά φίλτρα της νοσταλγίας ή της επιφανειακής χρονογράφησης.

Ο συγγραφέας χαρτογραφεί σχολαστικά τις συνθήκες μέσα στις οποίες το ελληνικό ροκ αναπτύχθηκε: από τα πρώτα συγκροτήματα και τις μουσικές επιρροές μέχρι τις αντιδράσεις της κοινωνίας, της εκκλησίας και του (μετεμφυλιακού) κράτους. Δείχνει πως η ροκ σκηνή αλληλεπίδρασε με τη νεολαία, την πολιτική αμφισβήτηση, αλλά και με τα αδιέξοδα της εποχής — μια σχέση συχνά αντιφατική, η οποία εκτείνεται από τη ρομαντική επανάσταση ως την καλλιτεχνική προσαρμογή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύνδεση της διεθνούς ροκ κουλτούρας με την ελληνική πραγματικότητα. Ο Τρούσας συγκρίνει την επιρροή φαινομένων όπως οι Beatles, το ζευγάρι Λένον και Γιόκο Όνο ή οι Rolling Stones με τα όσα συνέβαιναν στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη και αλλού. Μέσα από αυτά τα παραδείγματα, επιχειρεί να κατανοήσει πως οι παγκόσμιες τάσεις μεταφράστηκαν -συχνά ατελώς και ανορθόδοξα- σε μια χώρα που βίωνε μακρά περίοδο λογοκρισίας, συντηρητισμό, πολιτική καταπίεση και εντέλει στρατιωτική δικτατορία.

Ένα μεγάλο ατού του βιβλίου είναι ότι δεν εξιδανικεύει γεγονότα, πρόσωπα και καταστάσεις. Ο Τρούσας αναγνωρίζει τις αντιφάσεις της ελληνικής ροκ σκηνής, τους περιορισμούς, τις απομιμήσεις, τις πολιτικές σιωπές, αλλά και τη δύναμή της να επιμένει δημιουργικά. Η κριτική του είναι ψύχραιμη και τεκμηριωμένη, δείχνοντας ότι το ροκ στην Ελλάδα δεν ήταν ποτέ μόνο μουσική· ήταν μια πολιτισμική πράξη αντίστασης αλλά ταυτόχρονα και κομφορμισμού, πάντα μέσα στα ασφυκτικά πλαίσια και τις συνθήκες της εποχής.

[Eleni · Rating 5 out of 5]

Ο Φώντας Τρούσας που κάποιοι γνωρίσαμε από το σωτήριο στα 90s Jazz & Τζαζ ανασκοπεί κριτικά στο νέο βιβλίο του την πορεία του ροκ και του ελληνικού ροκ στην Ελλάδα από το 1956 που εμφανίστηκε στα εγχώρια μέχρι το 1974 που υποθέτω ότι έχει επιλεγεί ως έτος - καμπή λόγω της ανόδου του πανκ και ενός κύματος ισχυρής εμπορευματοποίησης του ροκ σε διεθνές επίπεδο (πιθανολογώ τώρα γιατί ο Τρούσας αναφέρεται στην αρχή σε έτος "οπισθοχώρησης" του ροκ).
Το βιβλίο που ίσως λειτουργεί και ως επέκταση στο "Ραντεβού στο Κύτταρο" του συγγραφέα (το οποίο ήταν από χρόνια εξαντλημένο και ξανακυκλοφόρησε σε περιποιημένη αναθεωρημένη έκδοση πέρυσι) ανθολογεί και αποτιμά τις διαθέσιμες πηγές με βάση τις κοινωνικοπολιτικές διαστάσεις της εποχής στην Ελλάδα, καταλήγοντας συχνά στην (εμφανώς εκούσια) κατάρριψη υπεραπλουστεύσεων που έχουν επικρατήσει, πχ για τη σχέση της Αριστεράς με το ροκ.
Αξιοσημείωτη η αντικειμενικότητα, ακόμα και σε θέματα που προσφέρονται για να παρασυρθεί κανείς από το συναίσθημα. Πχ ξέρουμε ότι οι χουνταίοι ήταν αρκούντως φασίστες και αμόρφωτα ταγάρια από μόνοι τους. Δεν χρειάζεται.. ενίσχυση το προφίλ τους με υπερβολές περί ροκ υπό διωγμό όταν στην Ελλάδα τυπωνόταν ο ένας δίσκος πίσω από τον άλλο. Την ενασχόληση με την πολιτική κυνηγούσαν, δηλαδή την Αριστερά. Το να ακούν οι νέοι μουσική για να διασκεδάζουν και να μην πολιτικοποιούνται κάθε άλλο παρά ενοχλούσε. Άλλωστε πολλοί νέοι της "καλής κοινωνίας" άκουγαν και χόρευαν ροκ από τα 50s. Το ότι τμήθηκαν το ροκ και η πολιτική με λογοκρισία, φυλακίσεις κλπ προφανώς συνέβη, αλλά άλλο αυτό και άλλο να λέμε ότι η χούντα είχε καμιά σκασίλα για το ροκ εν συνόλω όταν παίχτηκε το Woodstock σε σχεδόν τρίωρη προβολή (αφού έβαλε το χεράκι της η λογοκρισία εννοείται). Χώρια που δεν ήξεραν και αγγλικά. Μόνο οι ελληνικοί στίχοι τους ενδιέφεραν.
Αυτά και πολλά άλλα γραμμένα με τεκμηρίωση και κυρίως ψυχραιμία.

[C'est Magnifique · Rating 3 out of 5]

Ενδιαφέρουσα θεματολογία και πολλή πληροφορία, αλλά δοσμένη με αρκετά αποσπασματικό τρόπο και χωρίς ιδιαίτερη συνοχή, λες και ενώθηκαν μεταξύ τους σε ένα βιβλίο εντελώς διαφορετικά κείμενα, γραμμένα σε εντελώς διαφορετικές περιόδους. Τίμια προσπάθεια, πάντως, όπως και οι άλλες δύο συγγραφικές δουλειές του ιδίου συγγραφέα.

[Makis Kapsis · Rating 4 out of 5]

πολύ ενδιαφέρουσα ανάγνωση για την εποχή και τον πολιτισμό της με ευκολοδιάβαστο λόγο. σίγουρα δεν είναι υπερ ακαδημαϊκό αλλά η εκλαϊκευσή του είναι βοηθητική για ός@ θέλουν να γνωρίσουν τη δεκαετία.