Polska anarchia

by Paweł Jasienica

Czy Rzeczpospolita upadła przez polskie warcholstwo? Paweł Jasienica o przyczynach rozbiorów i polskim charakterze narodowym.


Czy warcholstwo i skłonność do anarchii to część polskiego charakteru narodowego? W wydanym pośmiertnie zbiorze esejów Paweł Jasienica polemizuje z tym stereotypem, podtrzymywanym między innymi przez powieści Sienkiewicza. Analizując dzieje Rzeczpospolitej od XVI wieku i przyczyny jej upadku, dowodzi, że „Nieprawdą jest, że Polacy nie umieją korzystać z wolności, prawdą jest natomiast, że wielu Polaków lubi nadużywać władzy”. Jego zdaniem warstwą anarchizującą była manipulująca szlachtą magnateria, niższe warstwy natomiast posiadały silnie rozwinięty instynkt państwowy. Wiele miejsca poświęca kontrreformacji, uznając ją za jedną z głównych destrukcyjnych sił, obok egoizmu, prywaty, żądzy władzy i przywilejów.

Jego znakomicie napisana, pełna pasji książka to imponujący erudycją obraz ostatnich dwóch wieków Rzeczpospolitej i przyczynek do wciąż aktualnej dyskusji o polskim charakterze narodowym.

Genres: History, Polish Literature, Nonfiction

256 pages, Hardcover

First published January 1, 1988

Reviews

[Maćkowy · Rating 3 out of 5]

Bardzo ciekawy (i niedługi) esej o przyczynach tzw. polskiej anarchii, czyli domniemanej naszej cesze narodowej, która miała by być główną przyczyną narodowego upadku w XVIII wieku. Dowodzi autor na kilku przykładach, że owa anarchia to tak naprawdę skutek niefortunnych wydarzeń od końca rządów Jagiellonów począwszy, przez wzrost znaczenia magnaterii litewskiej na kontrreformacji kończąc.

Jak to u Pawła Jasienicy, esej napisany jest bardzo elegancko, niepozbawionym ironii językiem, tezy postawione przez historyka są interesujące i na swój sposób ponadczasowe, jednak lektura pozostawia czytelnika z lekkim niedosytem. Chciałoby się więcej.

[Boogie · Rating 4 out of 5]

Głos w dyskusji na temat tego, co Polskę zgubiło. Jasienica znajduje taki punkt w historii, a potem go osadza w kontekście. Ponoć nie było to winą cech narodowych, ani też oligarchii nie mieliśmy bardziej niecnej, niż była na Zachodzie. Na koniec mając jeszcze trochę tuszu zajmuje się polską kontrreformacją.
Dobrze się czyta, zwłaszcza, że poglądy autora przetrwały próbę czasu. Chętnie wystawiłbym piąteczkę. Niestety jedną gwiazdkę odjąć muszę. Po pierwsze - pierwszy rozdział jest kluczowy, ale lepiej został napisany jako osobny esej "Koreckie wojny". Niestety w moim wydaniu umieszczony jest na końcu książki. Druga sprawa, to nagła zmiana tematu w drugiej połowie książki. Temat ciekawy, ale zasługujący na osobną książkę, bardziej obszerną.
Poza tym wszystkim książkę polecam, zwłaszcza z Wikipedią pod ręką. Tylko uwaga, długo się wtedy czyta te prawie 200 stron.

[Grzegorz · Rating 4 out of 5]

Chyba każdy Polak ma swoją opinię na przyczyny upadku ówczesnej Rzeczpospolitej, wcześniej potężnego państwa Europy Środkowo-Wschodniej. Co ciekawe, Polska kraj wówczas tolerancyjny (warto porównać z innymi krajami Europy), świadomy wzmocnienia władzy centralnej (królewskiej) , nagle po wygaśnięciu linii jagiellońskiej, rozpoczął powolny upadek, zakończony kolejnymi rozbiorami. Nie wiem, czy to była anarchia, ale Rzeczpospolita jako państwo przestała działać. Oby nigdy to się nie powtórzyło.

[Piotr · Rating 4 out of 5]

4-

[Marta Czepiel · Rating 3 out of 5]

3.5

[Witold Banasik · Rating 5 out of 5]

To obok Trylogii Polska Piastów, Polska Jagiellonów i Rzeczypospolita Obojga Narodów niniejsza książka autorstwa Pawła Jasienicy jest dziełem, które koniecznie trzeba przeczytać. To na Jasienicy polski uczeń gimnazjalno- licealny powinien uczyć sie polskiej historii. Dogłebna odważna niesterotypowa, inteligentna książĸa, wspaniały esej historyczno- filozoficzny- genialne dzieło osoby, o wielkim talencie polemicznym i litreackim, żołnierza AK, po wojnie prześladowanego przez władze PRL-owskie; do końca swego życia na indeksie. Nie wiedział i pewnie dobrze sie stało, ze nie wiedział przed śmiercią o tragicznym fakcie współpracy swej drugiej żony z PRL-lowską bezpieką. Wnioski płynące z ksiązek Jasienicy są oczywiste. Polskie Państwo od czasów ostatnich Jagiellonów zostało bezlitosnie i głupio zepsute przez samowolę i krotkowzroczność królów, warcholstwo magnaterii- tworzącej niestety za poparciem władzy centralnej mini państwa ze swym własnym wojskiem i podwładnymi (nawet im podległymi i sądzonymi prawnie) chłopami i przez kontrerformacje popieraną przez Ostanich Jagiellonów, Wazów i Sasów. Trzy złowrogie rosnące w siłe mocarstwa europejskie: Rosja, Prusy i Austra Habsburgów w miedzyczasie Turcja i Szwecja narodbiły dodatkowo na naszych granicach a i wewnatrz państwa takiego zamieszania i spustoszeń że gorączka reformatorska czasów poźnego króla Stanisława Augusta psu na bude już się jedynie wtedy zdała. Łabędzi śpiew Powstania Kościuszkowskiego i Konstytucji 3.Maja okazał się spóźniony i rozjuszył krwawą Katarzynę II, ale dał jednocześnie owocny zasiew pod romantycznmo- pozytywistyczny plon patriotycznego odrodzenia się polskiego społeczeństwa i zjednoczenia narodu pod polskimi sztandarami po I Wojnie Światowej.

[Natalia]

Ciekawa