Το σημειωματάριο

by Αριστείδης Αντονάς

Ένας άνθρωπος περιφέρεται στα Εξάρχεια πηγαίνοντας προς το σπίτι της αγαπημένης του. Στα χέρια του κρατάει ένα σημειωματάριο, δώρο, ευχή και κατάρα, μιας χαμένης φίλης, στο οποίο καταγράφει κάθε του σκέψη, κάθε ιδέα για την πόλη, για τη ζωή, για τους ανθρώπους που έχει χάσει και για εκείνη που τον περιμένει. Στο σημειωματάριο αποτυπώνονται όλες οι νοητικές και πραγματικές διαδρομές της πόλης, όλες οι πορείες, οι κύκλοι, οι βόλτες, οι στροβιλισμοί, οι μεταβάσεις, όλες οι κινήσεις που οδηγούν ή δεν οδηγούν κάπου, μέσα στην υποτιθέμενη καθημερινότητα της σύγχρονης, απελπισμένης και υπέροχα ξεπεσμένης Αθήνας, αυτής της πόλης που παραλογίζεται αδιάφορα, αλλά που θα μπορούσε, ίσως, να παραλογιστεί επιτέλους συνειδητά.

104 pages, Paperback

First published July 1, 2025

About the author

Ο Αριστείδης Αντονάς ξεκίνησε τις σπουδές του στο τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών αλλά τις εγκατέλειψε το 1984 για να αποφοιτήσει ως Αρχιτέκτων Μηχανικός από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Εγκαταστάθηκε στο Παρίσι το 1988 και υποστήριξε τη διδακτορική του διατριβή στο Τμήμα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου της Nanterre. Δίδαξε φιλοσοφία, θεωρία της αρχιτεκτονικής αλλά και αρχιτεκτονικό σχεδιασμό σε πανεπιστήμια όπως το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το Massachussets Institute of Technology και το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.
Από την ηλικία των δέκα ετών (κατά τις θερινές διακοπές, όσο έλειπε από την πόλη) παρουσίασε έντονη αλλεργική δύσπνοια που τον ανάγκαζε να μένει ξύπνιος τις νύχτες. Άρχισε να γράφει στη διάρκεια των μοναχικών αυτών αϋπνιών, στην αρχή θεατρικά έργα και κατόπιν πεζογραφία. Μαζί με τον εικαστικό καλλιτέχνη Ζάφο Ξαγοράρη και την ποιήτρια Φοίβη Γιαννίση (που έζησε μαζί του επί δεκαεπτά χρόνια) εξέδωσε το λογοτεχνικό περιοδικό "Μαύρο Μουσείο" που κυκλοφόρησε το 1986 με ψευδυπόγραφα κείμενα, διανθισμένα με πλαστά βιογραφικά υποτιθεμένων πεζογράφων: τα δημοσιεύματα παρουσιάζονταν αναμεμειγμένα με αληθινά στοιχεία που φανέρωναν τους πραγματικούς συντελεστές του περιοδικού. Ο συγγραφέας Ε. Χ. Γονατάς (από τους λίγους που αντελήφθησαν τη φάρσα) έγινε ο δάσκαλός του στη γραφή και στην ανάγνωση. Κατά τη διαμονή του στο Παρίσι ο Αντονάς γνώρισε τη φιλοσοφική σκηνή της εποχής και ήρθε σε επαφή με τον Jacques Derrida. Επέστρεψε από την Γαλλία και εργάστηκε ως επαγγελματίας αρχιτέκτων: έκτισε κατοικίες και καταστήματα, σχεδίασε επίσης σειρά κτισμάτων χωρίς εργοδοτική εντολή, προτείνοντας την εγκατάσταση ιδιόμορφων κτιριολογικών προγραμμάτων σε ειδικές τοποθεσίες. Τα λογοτεχνικά του κείμενα χαρακτηρίστηκαν εν σμικρύνσει φιλοσοφικά μυθιστορήματα, αφηγήματα τρόμου, περιπετειώδεις ιστορήσεις, αστυνομικά διηγήματα, οικογενειακά χρονικά, μινιμαλιστικές καταγραφές, αδύνατοι αποχωρισμοί, αποκρυφιστικές αλληγορίες, ηθικές παραβολές.

Βλέπε επίσης: https://antonas.wordpress.com/

πηγή: http://www.biblionet.gr/author/42323/...

Reviews

[Xenia Germeni · Rating 5 out of 5]

"Το τετράδιο δεν χωράει παρά μονάχα μια δυο παραπάνω παραγράφους. Πιο καλά και πιο μικρά τα γράμματά μου τώρα που σταμάτησα να περπατάω. Ας μην έφτασα ακόμη πουθενά. Στηρίζομαι στον ψηλό πάγκο με τα βιβλία που βλέπει στο δρόμο. Γραφή, βάδισμα, κίνηση κόπηκαν όλα μαζί με το τέλος του τετραδιου, σαν να πέρασε ξαφνική αθηναϊκή μπόρα. Παίρνω βαθιά εισπνοή. Βρισκόταν αλήθεια στην Αθήνα ή άυλη οπτασία εκείνου του νεφελώματος που έβλεπα όσο κουνιομουν ζαλισμένος, μυριζοντας σκουπίδια και ούρα; Καμιά προοπτική δεν είναι ικανή να φτιάξει εδώ έναν κανόνα για ενατενιση του συνηθισμένου. Καμία συνηθισμένη εκδοχή της πόλης δεν της αναλογεί. Πόλη πλήθος σπαραγματων. Η συνείδηση της πόλης εκκρεμεί. Έξω απ' το μυαλό του καθενός ή πολη στάθηκε ανάμεσα στα χώματα και στα σύννεφα. Θα έπρεπε οι κάτοικοι να σκέφτονται την ενδιάμεση κινητικότητά τους κι όχι τις πραγματικές τους ασχολίες. Η Αθήνα αναπνέει εκεί όπου νομίζουμε ότι λείπει. Δεν της ανήκει καμία από τις δράσεις της. Είναι κι αυτή φάντασμα σαν το φάντασμα μιας νεκρής ή μιας αγαπημένης. Και ποια είναι η Τροία απ' όπου διέφυγε ένας Οδυσσέας των Αθηνών;"- Αρ. Αντονάς, Το Σημειωματαριο, σ.98-99, Αντίποδες ΥΓ Το βιβλίο αγοράστηκε την ημέρα του Ιουλίου που υποτίθεται θα πετούσα για την Αλβιωνα αλλά άλλαξε για 48ωρες αργότερα. Ζέστη πολύ και Δευτέρα, ξεκίνησα χωρίς γυαλιά ηλίου ποδαρατη από την οδό Πλαπούτα, έστριψα στην Καλλιδρομιου και πήρα την Σπύρου Τρικούπη και έκανα έναν ποδαρόδρομο στην Σταδίου, Κοραή, Πανεπιστημίου, Γερανιου, Ευριπίδου, και πάλι πίσω στη φωλιά των Εξαρχείων κουρασμένη και γεμάτη τσάντες και χώθηκα στο Κομπραι της Διδότου. Ζήτησα έναν καφέ και κάθισα να απαντάω σε email. Πρέπει να σηκώθηκα πολλές φορές να καπνίσω και να κοιτάξω έξω. Μπήκα μέσα και διάλεξα τυχαία κάποια βιβλία και μια τσάντα του βιβλιοπωλειου. "Α! Διαλέξατε πολύ ωραία βιβλία! Θα σας δούμε πάλι! Πάντα αστραπή βέβαια έρχεσαι! Να προσέχεις τον εαυτό σου και όλα θα πάνε καλά θα το δεις!" αυτό μου είπε η βιβλιοπωλισσα και έτρεξα να χωθώ στη φωλιά της καμαρης βραχυχρονιας μίσθωσης που νοικιάζω όταν έρχομαι στην Αθήνα. Μετά είδα την ανάρτηση ενός φίλου βιβλιοφαγωγου για το Σημειωματαριο. Το άνοιξα μια εβδομάδα πριν χωρίς να ξέρω τίποτα απολύτως! Ούτε κριτικές, ούτε λέξη για τον συγγραφέα. Άρχισε να με αρπάζει από το χέρι και από την ζεστη Βρετανία βρέθηκα ξαφνικά στα Εξάρχεια και στις διαδρομές που έκανα ή κάνω τόσο ρουτινιαρικα ή ζικ ζακ στην Αθήνα, Εξάρχεια ή στο Μεταξουργείο ή στον Κεραμεικό ή στην αγορά. Διάβαζα λίγο το έκλεινα και χαμογελουσα μόνη μου. Όσο διάβαζα η μυθοπλασία με το σύγχρονο μπλέκονταν τόσο γλυκά που το γλυκό μου δεν ήθελα να τελειώσει. Μίλησα με τον βιβλιοφαγο φίλο μου και του έγραψα πόσο μου αρέσει η γραφη. Εκείνος μου έγραψε "θα σου αρέσει ο Αντονας! Διάβασε και τα πιο παλιά του!". Η όρεξη ή appetite ωστόσο άνοιξε με το Σημειωματαριο! Και βρέθηκα στον κόσμο της Τζινας Πολίτη που δεν έχω διαβάσει πονήματα της, ωστόσο με οδηγό τον Αντονα άρχισα να ψάχνω έστω κι αν εδώ στην Αλβιωνα δεν υπάρχουν λέξεις της πουθενά παρά μόνο στο διαδίκτυο. Το απόσπασμα που διάλεξα δεν είναι τυχαίο. Είναι ο τρόπος που βιωνω και εγώ η ίδια την πόλη, τα Εξάρχεια που θυμάμαι στα μέσα του 90αντα, μετά λίγο αργότερα στα 2000, και τώρα πλέον μεγάλη μετά κοβιντ εποχή και Airbnb. Δεν ξέρω τι είναι αυτό που με κρατα στο μπρος πίσω είναι αυτό που γράφει ο Αντονας για την Τροία και την Οδύσσεια, από αυτό που προσπαθώ να φύγω και το επόμενο, το παρακάτω. Και η Ιθάκη; αργεί μάλλον ακόμα αφού "είναι μακρύς ο δρόμος" και δεν τον ευχήθηκα αλλά διαμορφώθηκε μέσα από τις διαδρομές μου. Θα κλείσω με ένα ερώτημα που τέθηκε στην Τζίνα Πολιτη από συνέντευξη της στη Lifo στην Αργυρώ Μποζώνη:

Α.Μ.— Σας ενοχλεί αυτή η μοναξιά;

Τ.Π.: Είμαι πολύ ευπροσάρμοστος άνθρωπος και αν κάτι με δίδαξε η μάνα μου, είναι η υπομονή και να μη το βάζω κάτω, να μη με τρώει η μιζέρια. Δεν μου αρέσει η αυτολύπηση, δεν διανοούμαι να πω «αχ, εγώ η καημένη». Δεν μου το επιτρέπει η αξιοπρέπειά μου. Οπότε, στον αγώνα. Μου λείπουν όμως κάποια πράγματα πολύ." Συνεχίστε να διαβάζετε, να γράφετε, να αναζητάτε την Ιθάκη.

[Ioulia Ilvanidou · Rating 3 out of 5]

3,5

[Lazaros Karavasilis · Rating 5 out of 5]

Φόρος Τιμής στην Πόλη

Όταν πριν μερικά χρόνια είχα επισκεφτεί την Εθνική Πινακοθήκη για πρώτη φορά έκανα ένα πείραμα, εντελώς ασυνείδητα: αποφάσισα να καταγράψω τις εντυπώσεις μου σε ένα σημειωματάριο την ώρα της επίσκεψης μου και να αποτυπώσω αυτή την εμπειρία στο χαρτί. Έτσι πηγαίνοντας απο έκθεμα σε έκθεμα σημείωνα τι μου άρεσε, τι συναισθήματα μου δημιουργούνταν, τον χώρο και τον χρόνο όπου συντελούνταν αυτή η εμπειρία. Κατά ένα περίεργο τρόπο, ένιωσα πως αποκωδικοποιώ αυτή την εμπειρία πάνω στο χαρτί σε μια προσπάθεια να φυλακίσω τη μνήμη και να πω πως, ναι, αυτή η επίσκεψη, στον τάδε τόπο, την τάδε χρονική περίοδο, αξίζει να διασωθεί.

Μερικούς μήνες πριν έπεσε στην αντίληψη μου το νέο βιβλίο ενός άγνωστου σε εμένα συγγραφέα, του Αριστείδη Αντονά, με τίτλο το Σημειωματάριο και με την εξής περιγραφή: ‘Ένας άνθρωπος περιφέρεται στα Εξάρχεια πηγαίνοντας προς το σπίτι της αγαπημένης του. Στα χέρια του κρατάει ένα σημειωματάριο, δώρο, ευχή και κατάρα, μιας χαμένης φίλης, στο οποίο καταγράφει κάθε του σκέψη, κάθε ιδέα για την πόλη, για τη ζωή, για τους ανθρώπους που έχει χάσει και για εκείνη που τον περιμένει.’

Ομολογώ πως η έλξη που ένιωσα (η μάλλον, η αναγνωστική περιέργεια), ήταν μεγάλη και ακαριαία. Έτσι και μετά απο παρότρυνση ενός φίλου πως ο Αντονάς είναι ένας ωραίος συγγραφέας, αποφάσισα πως ένα τέτοιο βιβλίο δεν θα με απογοήτευε. Τουναντίον. Ο πρωταγωνιστής ξεκινάει μια περιήγηση στα Εξάρχεια, όχι ως απλώς περαστικός, ή ταξιδιώτης, αλλά ως ένας άνθρωπος-προϊόν του τόπου του που γνωρίζει τους δρόμους, τα στενά, τα σοκάκια ακόμη και σε ποιό σημείο βρίσκεται το κάθε μαγαζί. Κουβαλάει μαζί του ένα σημειωματάριο-δώρο, πάνω στο οποίο αποφασίζει να επιδοθεί σε μια άσκηση: να καταγράψει κάθε σκέψη και κάθε εμπειρία όσο θα κρατήσει η περιπλάνηση του, την ώρα που περπατάει. Έχοντας και ο ίδιος περπατήσει αρκετές φορές στην ίδια περιοχή, κάτι τέτοιο μου φάνταζε εξαιρετικά δύσκολο.

Κι όμως, ο πρωταγωνιστής φαίνεται να επιτελεί έναν συνδυασμό performance και αναστοχασμού που ακροβατεί με μεγάλη επιδεξιότητα στα σπασμένα πλακάκια των Εξαρχείων. Οι σκέψεις του λαμβάνουν ως ένα βαθμό τον ρόλο σπονδών, μια προσφορά απέναντι στους προκατόχους του Σημειωματάριου, την Τζίνα Πολίτη και την Καίη Τσιτσέλη. Ο πρωταγωνιστής λαμβάνει το καθήκον του συγγραφέα και του φίλου να τιμήσει τις δύο γυναίκες, γεμίζοντας το σημειωματάριο και εκπληρώνοντας το στόχο του, αυτόν της καταγραφής. Στο πλαίσιο του αστικού οδοιπορικού, ο πρωταγωνιστής δεν εντυπώνει απλώς τις σκέψεις του πάνω στο χαρτί, αλλά τις εκφράζει προς πάσα κατεύθυνση, επιβεβαιώνοντας την σχέση του με τα Εξάρχεια. Οι σκέψεις του προσκροούν πάνω στο πεζοδρόμιο, στους τοίχους, στα μαγαζιά και στους ανθρώπους πριν αποτυπωθούν στο σημειωματάριο, παραδίδοντας έναν ιδιαίτερο τρόπο για την εκφραστικότητα της σκέψης μέσα στο αστικό περιβάλλον. Δημιουργώντας μια ελεγεία πάνω στην απόλαυση της γραφής, ο Αντονάς τεστάρει τα όρια της τόσο μεταφορικά (μπορώ να γεμίσω το σημειωματάριο με μια απλή περιήγηση στα Εξάρχεια), όσο και κυριολεκτικά (μέχρι να γεμίσει όλο το σημειωματάριο), δείχνοντας την συμπυκνωμένη αστική εμπειρία που βρίθει εντυπώσεων, μνήμης, εμπειριών, και μιας απίστευτης πληθώρας συναισθημάτων.

Η αίσθηση του κατεπείγοντος που συνοδεύει αυτή την καταγραφή και επαφίεται στο γεγονός της κίνησης, καταφέρνει και αντανακλά και την ίδια την αναμέτρηση με τον χρόνο: να λεχθούν/αποτυπωθούν όλα πριν να είναι αργά, πριν να φτάσω στον τελικό προορισμό, ένα προορισμό που έχει λιγότερη σημασία σε ένα ταξίδι, όπως μας ενημερώνει ο πρωταγωνιστής, απο την ίδια την αφετηρία. Ταυτόχρονα, αυτή η αναμέτρηση λειτουργεί και ως προσπάθειας διάσωσης της αστικής μνήμης. Όλα γύρω αλλάζουν, γίνονται πιο αλλόκοτα, και μόνο η γραφή μπορεί να δημιουργήσει ένα αντίγραφο της συγκεκριμένης στιγμής μέσα στην ρευστή αστική πραγματικότητα, ειδικά στην Αθήνα του σήμερα. Η ματαιότητα ενός τέτοιου εγχειρήματος υφέρπει στο κείμενο, αλλά ο πρωταγωνιστής δεν παύει να πρ��σπαθεί για το καθήκον του ως συγγραφέας και δη ως καταγραφέας της αστικής εμπειρίας.

Στέκεται απέναντι σε ΜΑΤ, απέναντι σε φαινομενικά προαιώνια καφέ, σε δρόμους που αγάπησε για την απλότητα και την καθημερινότητα τους, αναγνωρίζοντας την σημασία του αστικού τρόπου ζωής ως ένα κράμα φυσιολογικού και παραλογισμού, μιας πόλης που ζει και αναπνέει μέσα απο τις αντιφάσεις της, ενός οργανισμού που χρειάζεται τις διαφορετικές πλευρές για να επιβιώσει: το αρχαίο με το σύγχρονο, το καθιερωμένο με το καινοτόμο, τα Εξάρχεια με το Κολωνάκι.

Κάπως έτσι όμως δεν λειτουργούμε και εμείς ως άνθρωποι;

[Διονύσης Δαραμούσκας · Rating 2 out of 5]

Γενικά το βιβλίο για εμένα χαρακτηρίζεται από τη λέξη χάος. Δεν γνωρίζω αν αυτό έγινε επίτηδες ή όχι προκειμένου να αντικατοπτρίσει την Αθήνα καθαυτή ως μια χαοτική πόλη, ωστόσο δεν ήταν και το πιο ευχάριστο πράγμα για εμένα ως αναγνώστης. Δεν φαίνεται να κατάλαβα την ακριβή θεματική του βιβλίου, και σε γενικές γραμμές ο συγγραφέας πήγαινε από το ένα θέμα στο άλλο. Το τέλος ήταν λίγο απότομο και γενικά το όλο βιβλίο με άφησε με περισσότερες απορίες παρά απαντήσεις στα ερωτήματα που μου δημιούργησε στην αρχή. Κατά τα άλλα το μέγεθος είναι ιδανικό για έναν αναγνώστη που δεν διαθέτει πολύ χρόνο.