Ganzentijd

by Mirjam van Hengel

Vaders sterven. Dat doen ze nu eenmaal. Mirjam van Hengel, die tot nu toe biografische boeken schreef over literaire personen, en een leven lang gewend was zich te verplaatsen in anderen, ervoer plots aan den lijve hoe het in rouw alleen om het absoluut persoonlijke gaat. En ze vroeg zich hoe zou ik schrijven over mijn vader? Over deze Bachspecialist, kernfysicus, wetenschapsfilosoof en de eerste politiek dienstweigeraar, maar vooral degene die altijd achter haar stond, haar de namen van planten en vogels leerde, haar leerde kijken.
In korte hoofdstukjes, deels geënt op de ontroerende film Father and Daughter, deels wandelend langs informatie uit een vogelgids, een ganzenkaartje en een correspondentie, schreef ze een intiem en kristalhelder boek. Een boek voor iedereen die wil weten wat verlies is, in Van Hengels fijnzinnige literaire stijl, waarin biografische begaafdheid samengaat met onversneden liefde en rouw.

129 pages, Kindle Edition

Published November 13, 2025

Reviews

[Marie · Rating 3 out of 5]

Heel knap geschreven, veel ezelsoortjes omgevouwen. Ik heb mijn vader na het lezen van dit boek meteen opgebeld ❤️

[Jacky Schouwenburg · Rating 5 out of 5]

'Ik voelde zijn steun. Altijd. Ik geloof niet in een leven na de dood, maar wel in de voortgang van een band. Ik geloof dat liefde wortelt en doorgroeit.'

[Selma Klinkhamer · Rating 4 out of 5]

Mooi persoonlijk boek over rouwen. De tweede helft, na de dood van haar vader, sprak mij het meest aan. Goed en met emotie verwoord.

[Marjo Brenters · Rating 4 out of 5]

Fraai geschreven rouw-boek over haar vader, met wie Mirjam van Hengel een diepe band had en heeft. Er staan veel behartenswaardige zinnen in, bv deze:

‘Dat mijn rouw ertoe doet voor mij (deze twee woorden zijn cursief, mb) moet ik mezelf steeds opnieuw vertellen. Dat de blik van anderen hier niet telt lijk ik steeds opnieuw te vergeten, voor ik het weet sta ik alweer iemand uit te leggen dat het wel gek is, dat de dood van mijn vader me zo raakt. Ik zeg nog net geen sorry.’

Ook legt ze mooie verbanden met gebeurtenissen in haar leven en de dood van haar vader:
‘De gewelddadigheid van het sterven van een vredelievende man is even groot als die van wie dan ook. Ongevraagd schopt hij levens in de war en neemt alle ruimte in.’ Dit citaat volgt op een beschrijving van een avond met Rachel Cusk die schrijven een ‘act of violence’ noemt; je dringt je stem op aan anderen en eist je plaats op.

Ook Remco Campert komt voorbij (Van Hengel schreef zijn autobiografie) met zijn gedicht Januari 1943, over zijn vader, dat eindigt met
‘lang geleden, toch dichtbij
de tijd duurt één mens lang’
Wat is er belangrijk aan één leven? vraagt Van Hengel zich af. ‘We graven ons iedere dag door de klei van deze verhouding, die tussen het individuele en het algemene.’

Allemaal mooi. Soms vind ik het iets te persoonlijk, dan kan ik me er niet goed toe verhouden. Maar ik snap het ‘heilige moeten’ om dit persoonlijke verhaal op te schrijven én dat in deze vorm te doen.

[Moira Macfarlane · Rating 5 out of 5]

Wat mooi geschreven, zo'n liefdevol portret over haar vader en hun band met elkaar. En dan is die vader ook nog eens een voorbeeld van bevlogenheid om de wereld een beetje beter voor iedereen te willen maken: 'Duurzaamheid gaat over verantwoordelijkheid en gelijke rechten voor onze en aankomende generaties, over bekommernis om anderen, inclusief degenen die er nu nog niet zijn. Je bent niet alleen op de wereld en er is geen enkele reden om aan anderen, ook toekomstige anderen, niet dezelfde rechten toe te kennen als aan jezelf.'

'Er vloog er net eentje met me mee, langs de dijk. Zo heel doelgericht, de vleugelpunten om hoog gespitst en de romp braaf achter die vooruitgestoken hals aan. Ik kon horen hoe hij de lucht verplaatste, dat geploeg door de lege hemel. Voelt zo'n gans zich alleen als er geen andere ganzen bij zijn? Zou het waar zijn dat ganzen lang blijven rondhangen op de plek waar een dierbare verdween, en wat doen ze daar dan? Ik tuur altijd maar in die verte en ik weet helemaal niet wat ik dan zie of waar ik naar kijk.'

[Anne Bergsma · Rating 4 out of 5]

Een van de mooie dingen van dit boek van Mirjam van Hengel is dat haar vader, over wie ze rouwt en die in dit boek centraal staat, me niet zo heel sympathiek voorkomt en dat dit herinneringsboek toch heel overtuigend is, wat mij betreft. Deze vader, zo komt het mij voor, op basis van dit boek, was een wat pedante en ook wel gelijkhebberige persoon. Met nogal wat particuliere opvattingen die tot een soort morele wet vereven werden. Het is nog niet zo eenvoudig aan te wijzen waar hem dat voor mij is zit, het is een soort uitstraling, een sfeer die uit het boek opstijgt. Het nogal onderscheid dat de vader maakt tussen dienstweigeren vanwege gewetensbezwaren respectievelijk vanwege politieke overtuiging vind ik nogal gekunsteld.

Heel mooi is het hoe Van Hengel het boek doorweeft met het kijken en determineren van ganzen. Maar ook de muziek van J.S. Bach, het belang van kennis en studeren zijn rode draden die een fraai portret scheppen van deze bijzondere man, de vader van Mirjam van Hengel. Aan het slot van het boek zet de schrijfster haar vader op liefdevolle wijze een hak door hem, de eigenwijze allesweter, te corrigeren: het zijn niet kolganzen die blaffen, dat doen brandganzen. Wat een mooi boek over een dochter-vader-relatie!

[Frans Schouwenburg · Rating 5 out of 5]

Prachtig!