What do you think?
Op klompen troch de dessa
Gewoane jonges wiene it. Se rûnen op klompen nei skoalle, waarden trettsjin jier en moasten oan't wurk. Se waarden jongfeint, krigen alris in bytsje ferkearing. Doe't hjir de oarloch dien wie, moasten se foar keningin en faderlân nei Indië. Want Indië wie dochs fan ús? 'Wy batsten sa te sizzen op klompen troch de dessa. Mei de wiisfinger om de hoanne fan it gewear, want wy moasten earst wêze om te oerlibjen.' De bleue jonges fan it Fryske platteplân bedarren yn in tropysk jongesboek. Mar hjir gie it op libben en dea. De jonges fan doe binne mannen fan fier boppe de tachtich. Lang ha se swijd mar no fertelle se. Harren wierheid is hurd, somtiden febjusterjend en oangripend. 'Wy waarden de guerilla en eksekúsjes yn sleept.' Hylke Speerstra heinde harren ferhalen en lei se fêst foar de takomst.
- GenresHistoryNonfictionWar
349 pages, Hardcover
First published January 1, 2014
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 12 of 12 reviews
July 19, 2020
Tam, boer en ik, dit hoofdstuk gaat over mijn opa die nooit heeft gepraat over Indië. Onwerkelijk om te lezen.
October 1, 2017
Zeer interessant, helaas af en toe een wat warrige schrijfstijl.
June 23, 2021
Hylke Speerstra schrijft orale geschiedenis, met altijd een link naar zijn Heitelân, Friesland. In Op Klompen door de Dessa is dat de ervaring die Friese Indiëgangers hadden in Indonesië tussen 1946 en 1950. De jongens van toen zijn ofwel oude mannen geworden, of ze leven inmiddels niet meer, dus Speerstra heeft in de loop van het afgelopen anderhalve decennium geprobeerd te redden wat er nog te redden viel door deze verhalen op schrift te stellen.
Dat is, inmiddels voor het nageslacht, belangrijk werk geweest, dat ik met veel interesse heb gelezen. Het is de persoonlijke kant van de geschiedenis, die wellicht verloren gaat in de officiële annalen aan de hand van documenten en beleidsvoering. Het gaat hier over de impact op de persoonlijke levens van veelal boerenjongens van het Friese platteland, die achteraf vaak zwegen over wat ze gezien en gedaan hadden in de Indische Archipel.
Helaas is mijn oordeel niet alleen maar positief. De vorm van de hoofdstukken is grotendeels inconsistent en daardoor verwarrend. Soms vertelt Speerstra over iemand in de derde persoon, maar andere keren vertelt een persoon waarmee Speerstra spreekt over een ander, zodat er meerdere verhalen langs elkaar lopen in dezelfde vorm. Een hoofdstuk van 6 bladzijden korte herinnering kan gevolgd worden door een hoofdstuk van 50 bladzijden bestaande uit dagboekfragmenten, dat weer gevolgd wordt door een hoofdstuk van 10 bladzijden. Het dagboekhoofdstuk is bovendien geschreven op de plek zelf en geen vervormde, geïsoleerde terugblik van 50 of 60 jaar later. Het zorgt dat de balans een beetje zoek is.
Dat gevoel wordt bovendien gevoed door het feit dat er hoofdstukken zijn die verschillende posities belichten: er komt een dienstweigeraar aan het woord, een gedeserteerde, iemand die dienstweigeraars en deserteurs moest overhalen om alsnog naar Indië te gaan, om nog maar te zwijgen over een Canadees die Speerstra ontmoet bij een Indiëherdenking, wiens biologische vader in Indonesië heeft gediend maar die hij zelf nooit gezien heeft. Het zijn allemaal interessante, belangrijke invalshoeken, maar in het geheel vallen de "klompen door de dessa" weg, in ruil voor verhalen over liefde en de thuissituatie tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zelfs "Indiëgangers vertellen" is niet van toepassing op meerdere hoofdstukken. Het boek wordt in stijl afgesloten met een hoofdstuk over een ander boek: Jack Kooistra's "Gevallenen uit Friesland in Nederlands Indië. Het vergeten leger 1946 - 1950." uit 1995. Een boek waarin korte informatie staat over alle 156 Friese slachtoffers. Hoewel het hoofdstuk respectvol en prima geschreven is, de slachtoffers komen vanzelfsprekend niet aan het woord en dat is vreemd in een boek dat beweert te gaan over de persoonlijke herinneringen van degenen die gingen.
Wellicht paradoxaal, maar dit is meer een wens van mijn kant dan het inlossen van een impliciete belofte: ik had graag een historisch kader gezien, een feitelijk of analytisch raamwerk waarbinnen de verhalen werden geplaatst. Eén hoofdstuk, over de controversiële mening aangaande een massamoord, raakt daar lichtelijk aan, maar verder blijft het me te veel hangen in het persoonlijke alleen. Hoe zit het met de "orde" waaraan meerdere veteranen refereren? Wat was de politieke en militaire situatie waarin ze belandden? Er is, met andere woorden, meer voorkennis nodig om het persoonlijke te kunnen duiden. Wat waren de politionele acties, bijvoorbeeld, en hoe staan die in contrast met de vijf jaren algemene militaire aanwezigheid van Nederland in Indonesië? En valt de latere oorlog of aanwezigheid in Nieuw-Guinea (tot 1960?) nog onder hetzelfde conflict of niet?
Kortom, er is genoeg interessants te lezen in dit boek, maar het leidt bij mij vooralsnog tot meer vragen dan antwoorden.
Dat is, inmiddels voor het nageslacht, belangrijk werk geweest, dat ik met veel interesse heb gelezen. Het is de persoonlijke kant van de geschiedenis, die wellicht verloren gaat in de officiële annalen aan de hand van documenten en beleidsvoering. Het gaat hier over de impact op de persoonlijke levens van veelal boerenjongens van het Friese platteland, die achteraf vaak zwegen over wat ze gezien en gedaan hadden in de Indische Archipel.
Helaas is mijn oordeel niet alleen maar positief. De vorm van de hoofdstukken is grotendeels inconsistent en daardoor verwarrend. Soms vertelt Speerstra over iemand in de derde persoon, maar andere keren vertelt een persoon waarmee Speerstra spreekt over een ander, zodat er meerdere verhalen langs elkaar lopen in dezelfde vorm. Een hoofdstuk van 6 bladzijden korte herinnering kan gevolgd worden door een hoofdstuk van 50 bladzijden bestaande uit dagboekfragmenten, dat weer gevolgd wordt door een hoofdstuk van 10 bladzijden. Het dagboekhoofdstuk is bovendien geschreven op de plek zelf en geen vervormde, geïsoleerde terugblik van 50 of 60 jaar later. Het zorgt dat de balans een beetje zoek is.
Dat gevoel wordt bovendien gevoed door het feit dat er hoofdstukken zijn die verschillende posities belichten: er komt een dienstweigeraar aan het woord, een gedeserteerde, iemand die dienstweigeraars en deserteurs moest overhalen om alsnog naar Indië te gaan, om nog maar te zwijgen over een Canadees die Speerstra ontmoet bij een Indiëherdenking, wiens biologische vader in Indonesië heeft gediend maar die hij zelf nooit gezien heeft. Het zijn allemaal interessante, belangrijke invalshoeken, maar in het geheel vallen de "klompen door de dessa" weg, in ruil voor verhalen over liefde en de thuissituatie tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zelfs "Indiëgangers vertellen" is niet van toepassing op meerdere hoofdstukken. Het boek wordt in stijl afgesloten met een hoofdstuk over een ander boek: Jack Kooistra's "Gevallenen uit Friesland in Nederlands Indië. Het vergeten leger 1946 - 1950." uit 1995. Een boek waarin korte informatie staat over alle 156 Friese slachtoffers. Hoewel het hoofdstuk respectvol en prima geschreven is, de slachtoffers komen vanzelfsprekend niet aan het woord en dat is vreemd in een boek dat beweert te gaan over de persoonlijke herinneringen van degenen die gingen.
Wellicht paradoxaal, maar dit is meer een wens van mijn kant dan het inlossen van een impliciete belofte: ik had graag een historisch kader gezien, een feitelijk of analytisch raamwerk waarbinnen de verhalen werden geplaatst. Eén hoofdstuk, over de controversiële mening aangaande een massamoord, raakt daar lichtelijk aan, maar verder blijft het me te veel hangen in het persoonlijke alleen. Hoe zit het met de "orde" waaraan meerdere veteranen refereren? Wat was de politieke en militaire situatie waarin ze belandden? Er is, met andere woorden, meer voorkennis nodig om het persoonlijke te kunnen duiden. Wat waren de politionele acties, bijvoorbeeld, en hoe staan die in contrast met de vijf jaren algemene militaire aanwezigheid van Nederland in Indonesië? En valt de latere oorlog of aanwezigheid in Nieuw-Guinea (tot 1960?) nog onder hetzelfde conflict of niet?
Kortom, er is genoeg interessants te lezen in dit boek, maar het leidt bij mij vooralsnog tot meer vragen dan antwoorden.
May 22, 2026
“‘Myn maat en ik haw it beslút nommen om mei in deiboek te begjinnen. Wy steane foar ien fan de grutste dingen dy’t der yn in soldatelibben foarkomme kinne. Nei Yndië. In soad sin ha wy der net oan, mar wy hawwe gjin kar. Op myn achttsjinde krige ik ferkearing mei it leafste famke dat der op de wrâld bestiet en ik soe it leafst ticht by har yn de buert bliuwe wolle. Mar leaverkoekjes wurde der yn dizze nei-oarlochske tiid net bakt. Op 4 novimber 1946 lei ik al ûnder tsjinst. Ik fûn dat earst wol aardich, mar efterôf besjoen is it nochal in skeadepost. Ik begûn krekt moai te fertsjinjen en dat is no wol oer.’”
Ik kin net oars as fiif stjerren oan dit boek jaan. It is goed ûndersocht, histoarysk earlik en hiel byldzjend skreaun. It is soms ek hiel rau, mar dat mei (of moat) ek. En net allinnich de ferhalen fan Ynjegongers wurde ferteld; ek de tsjinstwegerders en de mannen dy’t letter noch yn Nij-Guineä fjochten ha, komme oan bod.
Wat yn dit boek as in peal boppe wetter stiet, is dat de oarloch yn Nederlânsk-Ynje grif ûnrjochtfeardich wie. De Haach stjoerde withoefolle soldaten nei de East om dêr oarder en rêst te bringen, en it wie allegear foar neat. Mannen, soms noch jonges, kamen werom mei trauma’s dy’t hiele gesinnen foar it libben tekene hawwe, mar it regear koe dat net safolle skele. Dy wiene drok dwaande om harren fege liif te rêden mei dizze smoarge, koloniale machtsstriid.
Fan alle âld-soldaten fyn ik it ferhaal fan Freark Beuckens fan Nijemardum it meast ynkringend. Speerstra besteget ek de measte siden oan syn deiboek (sa as it fragmint hjirboppe). It binne stik foar stik earlike beskriuwings: fan de boatreis nei Ynje ta, it nachtlik wachtrinnen, it platbrânen fan kampongs, de gefjochten mei de Yndonezyske striiders en de langstme nei Fryslân. Of, sa’t Speerstra it seit:
”Mei gefoel foar details, dy’t der faak ta dogge, sketst de yntelliginte en taalgefoelige Gaasterlânske komelkerssoan en boerefeint Freark in ynkringend byld fan it soldatelibben yn Indië. Sa moasten dus ús jonges “het vuile werk” opknappe. Beuckens is noait oer syn Indiëtiid hinne kommen. Al yn 1974 lei er, nei in lang siikbêd, foargoed de holle del.”
By de ferhalen fan de tsjinstwegerders is it ek lestich om se ûnoandien te lêzen. Ik ha nea witten dat de Kriichsried sa spikerhurd wie en dat wegerders yn Schoonhoven in soad militêre weropfieding krigen hawwe om se dochs noch ‘Indië-bereid’ te meitsjen. Wat in sjenante fertoaning fan ús oerheid.
Al mei al is dit boek echt de muoite wurdich. Ik bin sa bliid en tankber dat Hylke Speerstra it libben en de skiednis fan deagewoane Friezen op dizze wize as neilittenskip oan ús jout.
Ik kin net oars as fiif stjerren oan dit boek jaan. It is goed ûndersocht, histoarysk earlik en hiel byldzjend skreaun. It is soms ek hiel rau, mar dat mei (of moat) ek. En net allinnich de ferhalen fan Ynjegongers wurde ferteld; ek de tsjinstwegerders en de mannen dy’t letter noch yn Nij-Guineä fjochten ha, komme oan bod.
Wat yn dit boek as in peal boppe wetter stiet, is dat de oarloch yn Nederlânsk-Ynje grif ûnrjochtfeardich wie. De Haach stjoerde withoefolle soldaten nei de East om dêr oarder en rêst te bringen, en it wie allegear foar neat. Mannen, soms noch jonges, kamen werom mei trauma’s dy’t hiele gesinnen foar it libben tekene hawwe, mar it regear koe dat net safolle skele. Dy wiene drok dwaande om harren fege liif te rêden mei dizze smoarge, koloniale machtsstriid.
Fan alle âld-soldaten fyn ik it ferhaal fan Freark Beuckens fan Nijemardum it meast ynkringend. Speerstra besteget ek de measte siden oan syn deiboek (sa as it fragmint hjirboppe). It binne stik foar stik earlike beskriuwings: fan de boatreis nei Ynje ta, it nachtlik wachtrinnen, it platbrânen fan kampongs, de gefjochten mei de Yndonezyske striiders en de langstme nei Fryslân. Of, sa’t Speerstra it seit:
”Mei gefoel foar details, dy’t der faak ta dogge, sketst de yntelliginte en taalgefoelige Gaasterlânske komelkerssoan en boerefeint Freark in ynkringend byld fan it soldatelibben yn Indië. Sa moasten dus ús jonges “het vuile werk” opknappe. Beuckens is noait oer syn Indiëtiid hinne kommen. Al yn 1974 lei er, nei in lang siikbêd, foargoed de holle del.”
By de ferhalen fan de tsjinstwegerders is it ek lestich om se ûnoandien te lêzen. Ik ha nea witten dat de Kriichsried sa spikerhurd wie en dat wegerders yn Schoonhoven in soad militêre weropfieding krigen hawwe om se dochs noch ‘Indië-bereid’ te meitsjen. Wat in sjenante fertoaning fan ús oerheid.
Al mei al is dit boek echt de muoite wurdich. Ik bin sa bliid en tankber dat Hylke Speerstra it libben en de skiednis fan deagewoane Friezen op dizze wize as neilittenskip oan ús jout.
February 26, 2015
Op klompen door de dessa is een aangrijpend boek waarin de levensverhalen van zo’n kleine twintig Friese Indiëgangers op treffende en boeiende wijze worden opgetekend. Hylke Speerstra is journalist en schrijver van romans en boeken, bekend van boeken zoals o.a. Het wrede paradijs, over de Friese landverhuizers die na de oorlog naar de nieuwe wereld verhuisden. De Friese uitgave van Op klompen door de dessa is eind vorig jaar in het Fries uitgegeven en was binnen elf dagen uitverkocht; een imponerend feit voor Friese begrippen. Er is inmiddels een tweede druk verschenen, en vanaf begin maart ook in het Nederlands verkrijgbaar.
Het heeft bij vele oud-Indiëgangers ten minste tot hun zilveren bruiloft geduurd voordat ze erover konden, of beter, moesten praten. Ze konden het niet langer verkroppen. “Het lood moest er uit”, letterlijk en figuurlijk, in het geval van een van de veteranen. Twintig jaar na zijn thuiskomst begon zijn rechterbeen pijn te doen. Er bleek dat er iets aan het bot was vastgegroeid wat er niet hoorde. Het was een kogel die hij bij een verkeerd gelopen patrouille had opgelopen. Hij werd mee naar de barak gesleept, waar de wond werd schoongemaakt en dichtgenaaid. Die wond heelde snel en hij liep al gauw weer rond als een kievit.
Maar twintig jaar later moest die kogel er toch uit; en daarmee ook zijn verhaal; niet zonder ook op de nodige muren van onverschilligheid of welwillend onbegrip te stuiten. De dokter die hem aan zijn been opereerde en zelf tijdens de oorlog het Jappenkamp had overleefd, stelde hem in contact met een hulpverleenster die haar eigen schrijnende familieverhaal over het conflict te vertellen had. Deze gemeenschappelijke achtergrond maakte het mogelijk om eindelijk, na jaren, zijn ervaringen te verwerken.
De verhalen grijpen heel mooi op elkaar in. Het ene verhaal lokt het andere weer uit. Speerstra weeft alles met groot voorstellingsvermogen samen tot een boeiende vertelling waarin alle grote onderwerpen die met de Nederlandse actie in Indië te maken hebben ook nog eens scherpzinnig te berde worden gebracht. Hij heeft oog voor de achtergronden van deze jongens van het Friese platteland, voor hun beweegredenen om zowel toch naar Indië te gaan of voor de eer te bedanken en dienst te weigeren, met alle gevolgen van dien. Hij spreekt met mannen die na hun Indiëtijd naar Nieuw-Zeeland of Australië zijn geëmigreerd. Hij duikelt het verbijsterende verhaal op van een zoon uit Amerika die niet wist dat zijn vader een oud-Indiëganger was geweest en op zijn speurtocht naar nieuws over zijn ouders een ware familietragedie oprakelt.
Voor velen kwamen de verhalen pas los toen Speerstra hen naar hun ervaringen begon te vragen. De mannen, de jongens van toen, waren er uit zichzelf nooit over begonnen. Een van de veteranen heeft twee Indische krissen aan de muur hangen die Speerstra meteen opmerkt. Hij vraagt ernaar: waarom hangen zij daar? Het antwoord: “Zolang die dingen daar hebben gehangen, heeft niemand mij ooit die vraag gesteld. Jaren hebben ze er gehangen, en vaak dacht ik: vráág dan verdomme, dan kunnen die dingen daar weg.”
Speerstra beschrijft de verhalen van de gewone jongens die het vuile werk moesten opknappen. Deze jongens waren opgegroeid in moeilijke tijden, in de arme crisisjaren, in gezinnen die op alle mogelijke manieren het hoofd boven water moesten zien te houden. Tijdens de bezetting hadden ze veelal net de ‘gevaarlijke leeftijd’ bereikt. Ze moesten onderduiken, gingen in het verzet of werden door de Duitsers tewerkgesteld. Waren ze eindelijk weer thuis en konden ze aan hun toekomst bouwen met hun meisje, moesten ze weer op komen draven, ditmaal om het verre Indië te behouden voor Koningin en Vaderland, met vaak als enige dank een appel voor de busreis terug naar huis. En binnen een paar dagen na terugkomst waren de meesten alweer aan het werk, alsof er niets was gebeurd. Zoals een van hen het verwoordt: “Die rotcrisisjaren, die rotoorlog. Indië was voor mij een onverteerbaar nagerecht.”
Maar zeuren was er niet bij. De meeste vrijwilligers en dienstplichtigen kwamen ook nog eens uit zeer godsdienstige gemeenschappen, zij het streng gereformeerd of katholiek. Daar werd het er bij hun ingepeperd dat men het gezag moest gehoorzamen. Bij vertrek werd hen ook nog eens door Generaal Spoor verteld: “Gij komt niet als veroveraar maar als bevrijder.” En het algemene gevoel was daarbij: als zo’n hoge piet het zegt, zal het wel waar zijn. Het was hun vaderlandse plicht. Ze moesten rust, veiligheid en orde scheppen. En de Nederlandse economische belangen veiligstellen. Dat dit mislukte, was natuurlijk niet de schuld van de Indiëgangers, maar misschien wel een goede reden om er niet te veel over te praten. Men had wel andere dingen aan het hoofd.
Interessant in dit verband is ook het verhaal van een schipperszoon die had geweigerd naar Indië te gaan en in strafkamp Schoonhoven belandde, waar hij samen met uiteenlopende types als filosofiestudenten, dokterszonen en violisten aan het werk werd gesteld en waar er muesli werd gegeten, toneelstukken uit het hoofd werden geleerd en waar veel progressieve ideeën werden uitgebroed, al ver voor de jaren zestig.
Deze schipperszoon had tijdens de oorlog al verhalen aangehoord van een vriend van de familie die jaren tevoren in de Atjeh-oorlog had gevochten. Ze hoorden hoe het Nederlandse leger daar onder Van Heutz lelijk had huisgehouden en veel mensen had gedood. De teneur: het was begrijpelijk dat de mensen daar in opstand kwamen. Zij wilden net zo goed “vrij blijven, zoals wij hier ook graag vrij willen zijn.”
Alle verhalen zijn stuk voor stuk op hun eigen manier heel aangrijpend, en ik moet toegeven dat ik zo nu en dan wel een traantje heb moeten laten (ik huil heel gemakkelijk). Maar Speerstra is nergens melodramatisch of sentimenteel. Hij is helder en stelt rake vragen, ook als die voor de veteranen zelf niet makkelijk te beantwoorden zijn. Hij spreekt hen op hun geweten aan. Hij gaat moeilijke kwesties niet uit de weg. Dat maakt het geheel juist zo boeiend om te lezen. Je krijgt een goed beeld van wat er leefde, van de gevechten die de jongens destijds in Indië en met hun eigen geweten voerden, en de rechtvaardigingen die ze zichzelf veroorloofden – of juist niet.
Het heeft bij vele oud-Indiëgangers ten minste tot hun zilveren bruiloft geduurd voordat ze erover konden, of beter, moesten praten. Ze konden het niet langer verkroppen. “Het lood moest er uit”, letterlijk en figuurlijk, in het geval van een van de veteranen. Twintig jaar na zijn thuiskomst begon zijn rechterbeen pijn te doen. Er bleek dat er iets aan het bot was vastgegroeid wat er niet hoorde. Het was een kogel die hij bij een verkeerd gelopen patrouille had opgelopen. Hij werd mee naar de barak gesleept, waar de wond werd schoongemaakt en dichtgenaaid. Die wond heelde snel en hij liep al gauw weer rond als een kievit.
Maar twintig jaar later moest die kogel er toch uit; en daarmee ook zijn verhaal; niet zonder ook op de nodige muren van onverschilligheid of welwillend onbegrip te stuiten. De dokter die hem aan zijn been opereerde en zelf tijdens de oorlog het Jappenkamp had overleefd, stelde hem in contact met een hulpverleenster die haar eigen schrijnende familieverhaal over het conflict te vertellen had. Deze gemeenschappelijke achtergrond maakte het mogelijk om eindelijk, na jaren, zijn ervaringen te verwerken.
De verhalen grijpen heel mooi op elkaar in. Het ene verhaal lokt het andere weer uit. Speerstra weeft alles met groot voorstellingsvermogen samen tot een boeiende vertelling waarin alle grote onderwerpen die met de Nederlandse actie in Indië te maken hebben ook nog eens scherpzinnig te berde worden gebracht. Hij heeft oog voor de achtergronden van deze jongens van het Friese platteland, voor hun beweegredenen om zowel toch naar Indië te gaan of voor de eer te bedanken en dienst te weigeren, met alle gevolgen van dien. Hij spreekt met mannen die na hun Indiëtijd naar Nieuw-Zeeland of Australië zijn geëmigreerd. Hij duikelt het verbijsterende verhaal op van een zoon uit Amerika die niet wist dat zijn vader een oud-Indiëganger was geweest en op zijn speurtocht naar nieuws over zijn ouders een ware familietragedie oprakelt.
Voor velen kwamen de verhalen pas los toen Speerstra hen naar hun ervaringen begon te vragen. De mannen, de jongens van toen, waren er uit zichzelf nooit over begonnen. Een van de veteranen heeft twee Indische krissen aan de muur hangen die Speerstra meteen opmerkt. Hij vraagt ernaar: waarom hangen zij daar? Het antwoord: “Zolang die dingen daar hebben gehangen, heeft niemand mij ooit die vraag gesteld. Jaren hebben ze er gehangen, en vaak dacht ik: vráág dan verdomme, dan kunnen die dingen daar weg.”
Speerstra beschrijft de verhalen van de gewone jongens die het vuile werk moesten opknappen. Deze jongens waren opgegroeid in moeilijke tijden, in de arme crisisjaren, in gezinnen die op alle mogelijke manieren het hoofd boven water moesten zien te houden. Tijdens de bezetting hadden ze veelal net de ‘gevaarlijke leeftijd’ bereikt. Ze moesten onderduiken, gingen in het verzet of werden door de Duitsers tewerkgesteld. Waren ze eindelijk weer thuis en konden ze aan hun toekomst bouwen met hun meisje, moesten ze weer op komen draven, ditmaal om het verre Indië te behouden voor Koningin en Vaderland, met vaak als enige dank een appel voor de busreis terug naar huis. En binnen een paar dagen na terugkomst waren de meesten alweer aan het werk, alsof er niets was gebeurd. Zoals een van hen het verwoordt: “Die rotcrisisjaren, die rotoorlog. Indië was voor mij een onverteerbaar nagerecht.”
Maar zeuren was er niet bij. De meeste vrijwilligers en dienstplichtigen kwamen ook nog eens uit zeer godsdienstige gemeenschappen, zij het streng gereformeerd of katholiek. Daar werd het er bij hun ingepeperd dat men het gezag moest gehoorzamen. Bij vertrek werd hen ook nog eens door Generaal Spoor verteld: “Gij komt niet als veroveraar maar als bevrijder.” En het algemene gevoel was daarbij: als zo’n hoge piet het zegt, zal het wel waar zijn. Het was hun vaderlandse plicht. Ze moesten rust, veiligheid en orde scheppen. En de Nederlandse economische belangen veiligstellen. Dat dit mislukte, was natuurlijk niet de schuld van de Indiëgangers, maar misschien wel een goede reden om er niet te veel over te praten. Men had wel andere dingen aan het hoofd.
Interessant in dit verband is ook het verhaal van een schipperszoon die had geweigerd naar Indië te gaan en in strafkamp Schoonhoven belandde, waar hij samen met uiteenlopende types als filosofiestudenten, dokterszonen en violisten aan het werk werd gesteld en waar er muesli werd gegeten, toneelstukken uit het hoofd werden geleerd en waar veel progressieve ideeën werden uitgebroed, al ver voor de jaren zestig.
Deze schipperszoon had tijdens de oorlog al verhalen aangehoord van een vriend van de familie die jaren tevoren in de Atjeh-oorlog had gevochten. Ze hoorden hoe het Nederlandse leger daar onder Van Heutz lelijk had huisgehouden en veel mensen had gedood. De teneur: het was begrijpelijk dat de mensen daar in opstand kwamen. Zij wilden net zo goed “vrij blijven, zoals wij hier ook graag vrij willen zijn.”
Alle verhalen zijn stuk voor stuk op hun eigen manier heel aangrijpend, en ik moet toegeven dat ik zo nu en dan wel een traantje heb moeten laten (ik huil heel gemakkelijk). Maar Speerstra is nergens melodramatisch of sentimenteel. Hij is helder en stelt rake vragen, ook als die voor de veteranen zelf niet makkelijk te beantwoorden zijn. Hij spreekt hen op hun geweten aan. Hij gaat moeilijke kwesties niet uit de weg. Dat maakt het geheel juist zo boeiend om te lezen. Je krijgt een goed beeld van wat er leefde, van de gevechten die de jongens destijds in Indië en met hun eigen geweten voerden, en de rechtvaardigingen die ze zichzelf veroorloofden – of juist niet.
January 30, 2026
In boek dat fan grutte wearde is, net allinnich foar de neiteam fan Fryske Yndiëgongers, mar ek omdat it út ‘e earste hân de ferhalen fertelt fan in generaasje dy’t der yntusken net mear is. Underfiningen dy’t no, noch gjin tachtich jier letter, suver ûntinkber binne en boppedat in hiel soad ferskate perspektiven.
It skriuwen is sa út en troch wat in tizeboel en dat makket it lêzen net altyd like maklik. Dochs fjouwer stjerren, want it boek jout út it perspektyf fan de gewoane boeresoan wei ynsjoch yn in tsjuster stikje Nederlânske skiednis.
It skriuwen is sa út en troch wat in tizeboel en dat makket it lêzen net altyd like maklik. Dochs fjouwer stjerren, want it boek jout út it perspektyf fan de gewoane boeresoan wei ynsjoch yn in tsjuster stikje Nederlânske skiednis.
September 16, 2020
Ik heb dit boek in zowel het Fries gelezen als in het Nederlands (om even te kijken of ik wel alles begrepen had wat er in het Fries geschreven was). Het viel me hierbij op dat de Nederlandse vertaling niet helemaal overeenkomt, in die zin dat er af en toe wat zinnetjes missen in de Nederlandse vertaling. Geen dingen die per se nodig zijn voor het verhaal, maar ik vraag me af waarom men hier voor heeft gekozen.
August 2, 2025
Mooi boek met echte en rauwe verhalen van de Indiëgangers. Zo naar om te beseffen dat deze mannen jaren opgesloten zaten met hun trauma's en schuldgevoelens, terwijl zij alleen in opdracht werkten van de Nederlandse staat. Mooi om te zien hoe alle mannen hun eigen verhaal hebben en die ook hebben kunnen delen door middel van dit boek.
February 22, 2015
Op klompen door de dessa, door Hylke Speerstra, is écht wel eens wat anders. Speerstra is een van oorsprong Friese schrijver, die bovendien voornamelijk in het Fries publiceert. Ook Op klompen door de dessa verscheen eerder in het Fries (Op klompen troch de dessa), maar sinds kort is het boek dus ook in het Nederlands verkrijgbaar.
Dit is was de uitgever er zelf over te zeggen heeft:
Willem Twijnstra deed na Indië zo raar. “Hij moet een schop onder de kont hebben en dan aan het werk,” zeiden ze in de polder.
De jongens van toen zijn oude mannen geworden, maar ze zijn helder genoeg om de waarheid te vertellen. En die is hard, niet zelden verbijsterend en vaak ontroerend. De achtergrond is bekend: het Nederlandse militair optreden in Indonesië kort na de Tweede Wereldoorlog, de `politionele acties’, was in feite een koloniale oorlog.
Op klompen door de dessa vertelt wat die oorlog betekende voor de mannen die het vuile werk moesten doen. Een enkeling, vooral uit het hogere kader, vindt nog altijd dat het goed is geweest. Maar de meeste jongens hebben hun trauma’s nooit verwerkt. Letterlijk op klompen banjerden ze door de dessa – ze hadden geen idee wat hun te wachten stond: guerrilla, executies, oorlog dus, terwijl ze die in Nederland net achter de rug hadden. De mannen zijn ver in de tachtig en willen nu eindelijk hun hele verhaal kwijt. In Hylke Speerstra hebben ze iemand getroffen die goed kan luisteren en meesterlijk kan vertellen.
Beslist een aanrader wanneer je graag wat meer te weten komt over de mensen àchter de geschiedenis, op een erg toegankelijke manier.
Dit is was de uitgever er zelf over te zeggen heeft:
Willem Twijnstra deed na Indië zo raar. “Hij moet een schop onder de kont hebben en dan aan het werk,” zeiden ze in de polder.
De jongens van toen zijn oude mannen geworden, maar ze zijn helder genoeg om de waarheid te vertellen. En die is hard, niet zelden verbijsterend en vaak ontroerend. De achtergrond is bekend: het Nederlandse militair optreden in Indonesië kort na de Tweede Wereldoorlog, de `politionele acties’, was in feite een koloniale oorlog.
Op klompen door de dessa vertelt wat die oorlog betekende voor de mannen die het vuile werk moesten doen. Een enkeling, vooral uit het hogere kader, vindt nog altijd dat het goed is geweest. Maar de meeste jongens hebben hun trauma’s nooit verwerkt. Letterlijk op klompen banjerden ze door de dessa – ze hadden geen idee wat hun te wachten stond: guerrilla, executies, oorlog dus, terwijl ze die in Nederland net achter de rug hadden. De mannen zijn ver in de tachtig en willen nu eindelijk hun hele verhaal kwijt. In Hylke Speerstra hebben ze iemand getroffen die goed kan luisteren en meesterlijk kan vertellen.
Beslist een aanrader wanneer je graag wat meer te weten komt over de mensen àchter de geschiedenis, op een erg toegankelijke manier.
Read
September 14, 2015"Friesland’s best-selling author has done it again; this time a collection of stories from survivors of the ill-advised and ill-fated attempt by the Dutch government to maintain colonial control of Indonesia. Survivors break their long silence in these stories...But what happened in the jungles of Indonesia came home with them, and they would never be the same."
-Henry J. Baron, Calvin College
This book was reviewed in the September 2015 issue of World Literature Today. Read the full review by visiting our website:http://www.worldliteraturetoday.org/2...
-Henry J. Baron, Calvin College
This book was reviewed in the September 2015 issue of World Literature Today. Read the full review by visiting our website:http://www.worldliteraturetoday.org/2...
September 7, 2015
Prachtig verslag van gesprekken met Indie-strijders. Met respect en begrip geschreven maar de moeilijke zaken wel benoemen. Van toegevoegde waarde dat geinterviewden zo oud waren. Je kijkt terug, je weet wat leven waard is en wat verlies betekent. En de meesten moesten door de levensfase gedwongen, terug naar deze ingewikkelde periode in hun leven. Jeugdige onbevangenheid en soms ook overmoed of gretigheid in combinatie met gruwelijke situaties.
July 29, 2015
Vaders, grootvaders en overgrootvaders gingen (vaak: moesten) eind jaren veertig naar Nederlands-Indie. Hylke Speerstra vertelt aan de hand van het relaas van verschillende Indiëgangers waar de Hollandse jongens in verzeild raakten. Een indringend boek dat je dichtbij het werkelijke verhaal brengt van wat onze vaders, grootvaders of overgrootvaders hebben meegemaakt.
Displaying 1 - 12 of 12 reviews