Hyperrealisme: Europa in een nieuw geopolitiek tijdperk

by David Criekemans

We leven in een nieuw geopolitiek tijdperk. De spelregels zijn veranderd. De pijlers van onze veiligheid en welvaart – goedkope energie zoals aardgas uit Rusland, relatieve vrede aan onze buitengrenzen, groeimarkten zoals China, de comfortabele Amerikaanse veiligheidsparaplu – worden onderuit gehaald. Zonder doelgerichte strategie zal Europa geen rol van betekenis (meer) spelen in de internationale verhoudingen. Het doembeeld van een continent dat makkelijk onderling verdeeld en uit elkaar gespeeld kan worden, is reëel. Het Oude Continent dient zichzelf en zijn plaats in de wereld zowel geo-economisch, geostrategisch als geopolitiek te herdefiniëren.

Europa moet dus resoluut kiezen voor hyperrealisme. Idealistische waarden zoals democratie of mensen-rechten blijven van belang. Maar in deze wereldpolitiek tel je enkel mee als je capaciteiten ontwikkelt op het vlak van defensie, technologie en economie. Via herwonnen competitiviteit kan ook het sociaal contract veiliggesteld worden. Het boekessay Hyperrealisme biedt een analyse van de geopolitieke schokken die onvermijdelijk en in snel tempo op ons afkomen en onderzoekt hoe we hiermee kunnen omgaan.

Genres: Nonfiction

216 pages, Paperback

Published June 16, 2025

Reviews

[Jessica · Rating 2 out of 5]

Ik zou dit boek normaal niet lezen. Na verschillende passages van Criekemans in de media en zijn duidelijke voorkeur inzake conservatieve ideologieën, kies ik liever voor andere denkers. Maar het is een feit dat de premier van België uit dit boek citeert en dat Criekemans invloed heeft op het politieke debat, dus ik trok uit mijn kader.
Wat ik positief vind, is de analyse dat de VS kiest voor pure machtspolitiek en we onszelf als Europa eens moediger moeten opstellen in het zoeken naar nieuwe bondgenoten. Hoewel Criekemans laat doorschijnen dit jammerlijk te vinden, hoop ik al langer dat we onszelf kunnen losmaken van de VS-greep, die aan de hand van soft powers een progressief Europa al langer vertraagt. Ik nodig de auteur dus uit om optimistischer te zijn, al is het evident voor iemand van zijn tijd en positie dat de idealisering van Amerika nog (onbewust) meespeelt.
Criekemans verwijst terecht naar Afrika voor bondgenoten, mogelijks dé continentale kracht van de komende eeuw. Jammer dat de auteur nergens refereert naar onze eigen koloniale geschiedenis en voorstelt om daar eens verantwoordelijkheid in op te nemen, zodat we collectief terug in de spiegel kunnen kijken. Dat lijkt me de enige manier om ooit tot een gelijkwaardig partnerschap te komen met wederzijds vertrouwen.
Criekemans stelt voor om onszelf als Europa geopolitiek te versterken op vlak van energie, defensie, competitie en technologie. U weet wel, de typische recepten voor een geslaagde staat. Hij redeneert 'mensenrechten zijn wel belangrijk enzo, maar ... ' Het sociaal contract, zoals hij dat zelf noemt, kan nogal makkelijk opzij geschoven worden wanneer we economisch willen groeien.
De auteur verwijst dan ook naar de overdaad aan regelgeving binnen Europa waardoor onze economische competitie afzwakt. De strenge regels, bijvoorbeeld inzake AI, geven te weinig innovatieve ruimte, aldus Criekemans. Ondertussen wordt artificiële intelligentie in de VS, waar amper regelgeving is, gebruikt om kinderporno te maken. Maar dat soort regelgeving bedoelt hij waarschijnlijk niet?

Ik wil geen uitspraken doen over Criekemans zijn mogelijke intentie, maar de bezorgdheid gaat bij mij over hoe het boek gelezen kan worden. Moet Europa zich toch ook harde machtslogica zoals die van de VS aanmeten, zodat ze zich KAN losmaken van de VS? Dat stelt hij voorzichtig voor. Worden we dan terug imperiaal om onszelf 'relevant' te maken? Triest.

Wat me het hardste stoort, is dat de auteur eigenlijk geen punt maakt. De mogelijkheden die variëren van imperiale machtspolitiek tot het vasthouden aan sociale en democratische waarden, kunnen allemaal. De invulling van wat er nu moet gebeuren, ligt dus volledig bij de lezer. En kijkend naar het lezerspubliek, is dat geen goed teken.

Academici hebben vaak geen idee hoeveel geweld ze kunnen aanrichten met een zogezegde neutrale analyse.

Achja, tot hier mijn bescheiden mening.

[Malik · Rating 3 out of 5]

.Een essayboek is altijd moeilijker te beoordelen, omdat het uiteindelijk draait om iemand die zijn visie deelt—in dit geval over hoe Europa zich vandaag en morgen geopolitiek moet positioneren. Het staat buiten kijf dat de auteur over een enorme kennis van zaken beschikt, en daarom is het zeker nuttig en interessant om je aan dit boek te wagen. Bij de argumentatie of de elementen die hij aanhaalt, kun je altijd vragen stellen; je kunt het ermee eens zijn of niet. ik begrijp dat het boek ook toegankelijk moet zijn voor een breed publiek, maar vaak miste ik de nodige diepgang en werd alles erg snel en summier besproken en bleef ik door heen het lezen wel wat op mijn honger zitten. Op dat vlak vind ik het boek een gemiste kans, zeker omdat er in de Nederlandstalige wereld niet enorm veel werken over dit onderwerp te vinden zijn.

[Joost Germis · Rating 4 out of 5]

Een essayboek dicht op de actualiteit en toch met voldoende diepgang en connectie met de wetenschap. Boeiend om te lezen, geeft zin in meer. Veel focus op wat de EU kan en moet doen, en daarom misschien minder aandacht voor de winnende positie waarin China zich aan het manoeuvreren is. Terecht bezorgd over de complexiteit van de uitdagingen, maar toch hoopvolle perspectieven schetsend. Kortom een waardevolle bijdrage aan het nodige maatschappelijke debat.

[Bart Van Loon · Rating 3 out of 5]

Ik ben het niet gewend om essays te reviewen, maar waag me graag aan een poging. :-)

Dit boek kreeg ik toegestuurd in het kader van de opleiding ‘Geopolitiek voor beslissers’, waarvoor ik me inschreef. Het onderwerp boeit me dus, en op dat vlak stelt het niet teleur: Criekemans toont een duidelijke en verregaande expertise over Europa in ons nieuw geopolitiek tijdperk.

Waar ik wel moeite mee had, is de opzet en structuur. Door ongenummerde hoofdstukken en secties verloor ik geregeld de draad en moest ik via de inhoudstafel terugvinden waar ik precies zat. Ook het frequente “daar kom ik later op terug” en “zoals eerder vermeld” haalde voor mij het leesritme weg.

Eigen aan dit soort werk is bovendien dat het binnen vijf à tien jaar onvermijdelijk minder relevant wordt. Toch beveel ik het aan aan iedereen die, net als ik, bezorgd is over het huidige geopolitieke klimaat en in het bijzonder over Europa’s rol daarin. Als compacte stand-van-zaken is het beslist lezenswaardig, met de kanttekening dat de vorm soms tegenwerkt.

[Wim Van Den Bossche · Rating 4 out of 5]

An insightful reflection on the geopolitical challenges of our time. It offers fresh perspectives on the many factors shaping the position of a country or continent on the global stage, as well as the specific challenges and opportunities Europe is facing today. Truly worth reading!

[Emily · Rating 3 out of 5]

al mijn breinkracht en energie om uit te lezen
alles wordt ongv al gezegd in de inleiding... Enkel de hele techno-nationalisme/oligarchie etc niet.
Misschien als ik het jargon en denken meer gewoon ben zal het een makkelijkere read zijn

[Isy]

Afbeeldingen overbodig.
Verder een informatief, vlot te lezen boek.

[Moritz Rosemeyer · Rating 3 out of 5]

Bij momenten interessant, op andere momenten vervalt Prof. Criekemans in platitudes.