What do you think?
De techniek staat voor iets: Samen richting geven aan techniek en samenleving
Nieuwe digitale technologieën bieden ongekende mogelijkheden, maar confronteren ons ook met radicale problemen. Hoe moeten we ons als mens verhouden tot de technologie?
In De techniek staat voor iets laten Daniel Tijink en Peter-Paul Verbeek zien hoe we technologie in de samenleving kunnen begeleiden. En omgekeerd, hoe we de samenleving kunnen begeleiden bij het gebruik van nieuwe technologie. Ze schetsen de filosofische achtergrond van deze ‘begeleidingsethiek’ en presenteren een participatieve aanpak die technologische en sociale innovatie verbindt.
Daniël Tijink is projectleider Ethiek en digitalisering bij ecp|Platform voor de informatiesamenleving. Peter‑Paul Verbeek is hoogleraar filosofie en ethiek van wetenschap en techniek in een veranderende wereld, en rector magnificus aan de Universiteit van Amsterdam.
In De techniek staat voor iets laten Daniel Tijink en Peter-Paul Verbeek zien hoe we technologie in de samenleving kunnen begeleiden. En omgekeerd, hoe we de samenleving kunnen begeleiden bij het gebruik van nieuwe technologie. Ze schetsen de filosofische achtergrond van deze ‘begeleidingsethiek’ en presenteren een participatieve aanpak die technologische en sociale innovatie verbindt.
Daniël Tijink is projectleider Ethiek en digitalisering bij ecp|Platform voor de informatiesamenleving. Peter‑Paul Verbeek is hoogleraar filosofie en ethiek van wetenschap en techniek in een veranderende wereld, en rector magnificus aan de Universiteit van Amsterdam.
160 pages, Paperback
Published November 15, 2023
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 2 of 2 reviews
May 18, 2026
De toeslagenaffaire heeft een enorme kater achtergelaten in de politiek. Hoe kon het gebeuren dat duizenden ouders als fraudeur zijn aangemerkt, vaak om reden van een kleine administratieve omissie, of omdat hun buitenlandse naam als potentieel fraude risico werd aangemerkt. Een centrale rol speelde een AI-toepassing, de Fraude Signalering Voorziening (FSV), een zelflerend algoritme waarmee burgers op basis van een aantal discriminerende factoren op een zwarte lijst van potentiële misbruikers werden gezet.
Om dit soort ontsporingen in de toekomst te vermijden zou het goed zijn om alle nieuwe toepassingen aan een “kwetsbaarheid” onderzoek te onderworpen. Niet alleen door de makers zelf, maar vooral ook door de gebruikers en mogelijke gedupeerden.
Volgens Daniël Tijink, projectleider Ethiek en digitalisering bij ECP, Platform voor de informatiesamenleving, en Peter‑Paul Verbeek, voorheen hoogleraar filosofie van mens en techniek aan de Universiteit van Twente, en nu hoogleraar filosofie en ethiek van wetenschap en techniek, en rector magnificus aan de Universiteit van Amsterdam, zou een sessie van een dagdeel voldoende moeten zijn om in samenspraak met ontwerpers, gebruikers en beslissers, een eerste analyse te maken van de ‘ethische’ consequenties van bepaalde toepassingen.
In dit boekje wordt kort verslag gedaan van de “Aanpak BegeleidingsEthiek” (ABE), de methode die in Twente voor dit doel is ontwikkeld. Inmiddels heeft het ECP-platform tientallen ABE-sessies gefaciliteerd, zoals rond cameratoezicht in voetbalstadions, sociale media-monitoring door de politie, thuis-monitoring van hartpatiënten, data-analyse onderzoek naar criminele ondermijning, effectiviteits-algoritmes bij therapeutische behandelingen, intelligente snelheidsbeperkers, etc.
De ABE-methode is een compacte en effectieve methode en het boekje biedt een helder geschreven en praktische handleiding voor de sessies, voorafgegaan door een algemene inleiding over de veranderende rol van de ethiek: van ‘beoordelen’ naar ‘begeleiden’. Vandaar ook de naam ‘begeleidingsethiek’. De aanpak moet vooral een afwegingsproces van ‘binnenuit’ zijn met alle betrokkenen, om de toepassing van nieuwe technologie zo ethisch mogelijk in te richten (al beseffen de auteurs dat voor ontwikkelaars en beslissers het woord “ethiek” wel een beetje een jeukwoord is).
Politieke machtsfactoren worden zoveel mogelijk buiten de deur gehouden. Dat zal overigens niet altijd makkelijk zijn, want de ontwikkelaars en de beslissers hebben ongetwijfeld hun eigen belangen. Het is beter om het ‘ontwerpproces’ niet te verwarren met het ‘besluitvormingsproces’. Vergelijkbare overwegingen zien we bij de initiatieven voor het politieke ‘burgerberaad’. Goed om de omvang van het probleem en de mogelijke politieke strategieën in kaart te brengen, maar minder geschikt als besluitvormingsprocedure.
Zie voor een uitgebreide bespreking Begeleidingsethiek voor technische toepassingen in Civis Mundi #142
Om dit soort ontsporingen in de toekomst te vermijden zou het goed zijn om alle nieuwe toepassingen aan een “kwetsbaarheid” onderzoek te onderworpen. Niet alleen door de makers zelf, maar vooral ook door de gebruikers en mogelijke gedupeerden.
Volgens Daniël Tijink, projectleider Ethiek en digitalisering bij ECP, Platform voor de informatiesamenleving, en Peter‑Paul Verbeek, voorheen hoogleraar filosofie van mens en techniek aan de Universiteit van Twente, en nu hoogleraar filosofie en ethiek van wetenschap en techniek, en rector magnificus aan de Universiteit van Amsterdam, zou een sessie van een dagdeel voldoende moeten zijn om in samenspraak met ontwerpers, gebruikers en beslissers, een eerste analyse te maken van de ‘ethische’ consequenties van bepaalde toepassingen.
In dit boekje wordt kort verslag gedaan van de “Aanpak BegeleidingsEthiek” (ABE), de methode die in Twente voor dit doel is ontwikkeld. Inmiddels heeft het ECP-platform tientallen ABE-sessies gefaciliteerd, zoals rond cameratoezicht in voetbalstadions, sociale media-monitoring door de politie, thuis-monitoring van hartpatiënten, data-analyse onderzoek naar criminele ondermijning, effectiviteits-algoritmes bij therapeutische behandelingen, intelligente snelheidsbeperkers, etc.
De ABE-methode is een compacte en effectieve methode en het boekje biedt een helder geschreven en praktische handleiding voor de sessies, voorafgegaan door een algemene inleiding over de veranderende rol van de ethiek: van ‘beoordelen’ naar ‘begeleiden’. Vandaar ook de naam ‘begeleidingsethiek’. De aanpak moet vooral een afwegingsproces van ‘binnenuit’ zijn met alle betrokkenen, om de toepassing van nieuwe technologie zo ethisch mogelijk in te richten (al beseffen de auteurs dat voor ontwikkelaars en beslissers het woord “ethiek” wel een beetje een jeukwoord is).
Politieke machtsfactoren worden zoveel mogelijk buiten de deur gehouden. Dat zal overigens niet altijd makkelijk zijn, want de ontwikkelaars en de beslissers hebben ongetwijfeld hun eigen belangen. Het is beter om het ‘ontwerpproces’ niet te verwarren met het ‘besluitvormingsproces’. Vergelijkbare overwegingen zien we bij de initiatieven voor het politieke ‘burgerberaad’. Goed om de omvang van het probleem en de mogelijke politieke strategieën in kaart te brengen, maar minder geschikt als besluitvormingsprocedure.
Zie voor een uitgebreide bespreking Begeleidingsethiek voor technische toepassingen in Civis Mundi #142
July 29, 2025
Goed boek of in ieder geval een goede aanpak voor ethische analyse. Aangezien "ethiek" een vies woord is voor nogal wat mensen, ligt de nadruk bij deze aanpak niet op een lijstje van abstracte waarden, maar op de voor- en nadelen van een nieuwe techniek in een nieuwe context (ChatGPT in het ziekenhuis, of zo). Als je daar een groep mensen over laat praten, waarin zowel de ontwikkelaars van het nieuwe (meestal iets technisch), de professionals die ermee moeten werken, de "slachtoffers" en de beslissers betrokken zijn, kun je in een uur of 3, 4 een aardig complete rits voor- en nadelen op een rij zetten. De moderator vertaalt de voor- en nadelen dan stiekem in waarden. Als "makkelijk om mee te werken" als voordeel wordt genoemd, is gebruiksgemak kennelijk een waarde, en als "iedereen voelt zich bekeken" als nadeel telt, dan is privacy kennelijk belangrijk. Vervolgens kun je kijken wat je kunt doen om nadelen te ondervangen en voordelen te versterken. Dat is een oefening in ethiek, want op die manier pas je de techniek aan aan die waarden. In deze aanpak worden trouwens geen beslissingen genomen over dit soort aanpassingen (handelingsperspectieven). Daar zijn anderen voor, de bazen in de organisatie. Die hebben dan wel heel veel mogelijkheden om over te beslissen, die ook nog eens de wensen, belangen en waarden van allerlei verschillende betrokkenen weergeven. Boeiend dus, wil ik graag mee aan de slag.
Displaying 1 - 2 of 2 reviews