What do you think?
Rate this book
Τα ραντεβού της ιστορίας: Δέκα τρόποι δημιουργίας γεγονότων
Τι είναι ένα γεγονός, ένα συμβάν; Το ερώτημα δεν έχει μόνο θεωρητική αξία, καθώς επηρεάζει την ίδια την πορεία της ύπαρξής μας. Υπάρχουν στιγμές που νιώθουμε μέσα μας τη ρωγμή του χρόνου, αυτό που χωρίζει καθαρά το πριν από το μετά. Καμιά φορά, όμως, τα πράγματα είναι πιο αβέβαια. Το παρελθόν μοιάζει να κρατάει πολύ, και πρέπει να περιμένουμε από τη μνήμη να διαμορφώσει εκ των υστέρων το νόημα των όσων συνέβησαν.
Εμπνευσμένο από την ομώνυμη τηλεοπτική σειρά ντοκιμαντέρ που μεταδόθηκε από το κανάλι Arte, το βιβλίο διερευνά το ζήτημα αυτό με αφετηρία τριάντα ιστορικές στιγμές που διατρέχουν όλες τις εποχές και όλο τον κόσμο. Κάθε συμβάν, είτε διάσημο είτε πιο απρόσμενο, εμφανίζεται πάντα σαν πύλη εισόδου σε μια ιστορία που θέλει να είναι δεκτική στη φαντασία, στη μνήμη και στο συναίσθημα.
Αυτές οι τριάντα ιστορικές στιγμές είναι: Το έτος 1000, η Σταύρωση του Ιησού το έτος 33, η Εγίρα το 622 (έτος 1 του Ισλάμ), η κατά τη μυθολογική παράδοση ίδρυση της Ρώμης το -753, ο Όρκος του Σφαιριστηρίου κατά τη Γαλλική Επανάσταση του 1789, η απελευθέρωση του Νέλσον Μαντέλα το 1990, το προσκύνημα του μάνσα Μούσα στη Μέκκα το 1324, η χάραξη των βραχογραφιών στο σπήλαιο του Λασκώ το -16000, η ρίψη της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα το 1945, η καταστροφή της Πομπηίας το έτος 79, η Μαύρη Πανώλη του 1347, η πτώση του Άνγκορ το 1431(;), η ενθρόνιση του φαραώ Ακενατόν το -1348(;), η σφαγή των Αλγερινών στο Παρίσι το 1961, η μάχη της Αλεσίας το έτος -52, η δολοφονία του Ερρίκου Δ΄ το 1610, ο θάνατος του Λουδοβίκου Θ΄ το 1270 και η τελευταία(;) σταυροφορία, ο θάνατος του Μεγάλου Αλεξάνδρου το -323, η μάχη του Ταλάς το 751, η μάχη του Πανιπάτ το 1526, η μάχη του Μποροντίνο/Μόσκοβα κατά την εκστρατεία του Ναπολέοντα στη Ρωσία το 1812, η κατάκτηση του Νότιου Πόλου το 1911, το ταξίδι του Χριστόφορου Κολόμβου το 1492, η «Δωρεά του Κωνσταντίνου» το 315, η Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453, οι επαναστάσεις του 1848, η λεηλασία των Παλαιών Θερινών Ανακτόρων του Πεκίνου το 1860, η δίκη του Σωκράτη το έτος -399, η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ το 1776, το πραξικόπημα στη Χιλή το 1973.
Εμπνευσμένο από την ομώνυμη τηλεοπτική σειρά ντοκιμαντέρ που μεταδόθηκε από το κανάλι Arte, το βιβλίο διερευνά το ζήτημα αυτό με αφετηρία τριάντα ιστορικές στιγμές που διατρέχουν όλες τις εποχές και όλο τον κόσμο. Κάθε συμβάν, είτε διάσημο είτε πιο απρόσμενο, εμφανίζεται πάντα σαν πύλη εισόδου σε μια ιστορία που θέλει να είναι δεκτική στη φαντασία, στη μνήμη και στο συναίσθημα.
Αυτές οι τριάντα ιστορικές στιγμές είναι: Το έτος 1000, η Σταύρωση του Ιησού το έτος 33, η Εγίρα το 622 (έτος 1 του Ισλάμ), η κατά τη μυθολογική παράδοση ίδρυση της Ρώμης το -753, ο Όρκος του Σφαιριστηρίου κατά τη Γαλλική Επανάσταση του 1789, η απελευθέρωση του Νέλσον Μαντέλα το 1990, το προσκύνημα του μάνσα Μούσα στη Μέκκα το 1324, η χάραξη των βραχογραφιών στο σπήλαιο του Λασκώ το -16000, η ρίψη της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα το 1945, η καταστροφή της Πομπηίας το έτος 79, η Μαύρη Πανώλη του 1347, η πτώση του Άνγκορ το 1431(;), η ενθρόνιση του φαραώ Ακενατόν το -1348(;), η σφαγή των Αλγερινών στο Παρίσι το 1961, η μάχη της Αλεσίας το έτος -52, η δολοφονία του Ερρίκου Δ΄ το 1610, ο θάνατος του Λουδοβίκου Θ΄ το 1270 και η τελευταία(;) σταυροφορία, ο θάνατος του Μεγάλου Αλεξάνδρου το -323, η μάχη του Ταλάς το 751, η μάχη του Πανιπάτ το 1526, η μάχη του Μποροντίνο/Μόσκοβα κατά την εκστρατεία του Ναπολέοντα στη Ρωσία το 1812, η κατάκτηση του Νότιου Πόλου το 1911, το ταξίδι του Χριστόφορου Κολόμβου το 1492, η «Δωρεά του Κωνσταντίνου» το 315, η Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453, οι επαναστάσεις του 1848, η λεηλασία των Παλαιών Θερινών Ανακτόρων του Πεκίνου το 1860, η δίκη του Σωκράτη το έτος -399, η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ το 1776, το πραξικόπημα στη Χιλή το 1973.
624 pages, Paperback
Published November 1, 2024
1 person is currently reading
11 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 2 of 2 reviews
November 5, 2025
Η ουσία του βιβλίου περιγράφεται με της εφεξείς διατυπώσεις, "κανένα συμβάν δεν γράφει παγκόσμια ιστορία γιατί στη Γη συνυπάρχουν κόσμοι που αγνοούν ο ένας την ύπαρξη του άλλου." Έτσι ο Boucheron καταφέρνει να περιγράψει με εξαιρετική διεισδυτικότητα τριάντα γεγονότα που σημάδεψαν την παγκόσμια ιστορία, χωρίς ωστόσο να παραλείψει τον αντίκτυπο που είχαν στο γεωπολιτικό, οικονομικό, κοινωνικό, και πολιτισμικό πλαίσιο της ευρύτερης κοινωνικής δομής. Με παιχνιδιάρικο τρόπο η ανάλυση οδήγησε σε κριτική εξέταση, και άλλοτε σε επαναδιαπραγμάτευση, της κατανόησης μας των γεγονότων αυτόν.
Η φαντασία και ο μύθος πολλές φορές εναλλασονταν με την πραγματικότητα ώστε να σφυριλατήσουν μια νέα τάξη πραγμάτων. Το συμβολικό έτος 1000 έπαιξε σημαντικό ρόλο στον φαντασιακό μεταποκαλυπτικό άγχος των εγγράματων ελίτ της εποχής, αλλά είχε μηδενική απύχηση στον ευρύτερο κόσμο.
Τα πάθη του Χριστού ήταν για σχεδόν 6 αιώνες η απαρχή του οικουμενικού έτους (γρηγοριανό ημερολόγιο) όπως το γνωρίζουμε σήμερα. Η μετάβαση στην απαρχή ως το έτος και εποχή γέννησης του Χριστού συνετελέσθει πολύ αργότερα. Άλλωστε ο σταυρός υπήρξε μέσο βασανισμού προτού γίνει σύμβολο λατρείας.
Το μουσουλμανικο έτος 1 (χριστιανικό έτος 622) θεωρείται η απαρχή του Ισλάμ. Τότε ο Προφήτης εγκατέληψε τη γενέτειρά του Μέκκα για τη Μεδίνα μαζί με τους συντρόφους του. Όμως ο δεσμός που ενώνει τον Μωάμεθ με τους ακόλουθους του δεν είναι θρησκευτικής αλλά πολιτικής φύσεως. Η λεγώμενη Εγίρα αποτελεί πολιτική σύμπραξη με αυτοκρατορικές βλέψεις, απόρροια γεωπολιτκών επαναπροσδιορισμών.
Άλλες φορές η απαρχή των γεγονότων δεν είναι τίποτα παρά ο μύθος που περιβάλλει την απαρχή αυτή. Σε αυτήν την κατηγορία ανήκει ο μύθος της ίδρυσης της Ρώμης καθώς και ο Όρκος του Σφαιριστηρίου. Στην περίπτωση του μάνσα Μούσα βρισκόμαστε αυτόπτες μάρτυρες μιας εξαιρετικά επιτυχημένης επιχείρησης πολιτικής επικοινωνίας εν έτη 1324. Στο Ναγκασάκι και τη Χιροσίμα το συγκλονιστικό δεν είναι τόσο το γεγονός καθεαυτό που δημιουργήθηκε, αλλά οι συνέπειες που περιβάλλουν την αφήγηση του.
Παρότι ο Boucheron εξιστορεί μια παγκοσμοποιημένη ιστορία, βλέπει πολλές φορές τις αντιφάσεις που εξιψώνονται. Στην περίπτωση της πανωλής για παράδειγμα, η παγκοσμιοποίηση υπήρξε η αιτία εξάπλωσης του Μαύρου Θανάτου, αλλά τα μέτρα για την καταστολή της είχαν ως αποτέλεσμα μια αντίρροπη κίνηση αντιπαγκοσμοποίησης. Στην περίπτωση Ακενατόν η εκούσια λήθη αφήνει περισσότερα ίχνη απ' ό,τι η μνήμη, διότι η διατήρηση των αρχαιολογικών στοιχείων ήταν εφικτή χάρη στην εγκατάλειψη των απογόνων του Ακενατόν της ίδιας της βασιλείας του. Ενώ η μάχη της Αλεσίας αποτελεί την απαρχή ενός εθνικού φαντασιακού, εκεί όπου οι Γαλάτες συγκροτούν τον σπόρο της σύγχρονης Γαλλίας με την αμφιβόλου μεγαλείου αντίσταση τους κατά των Ρωμαίων. Εξίσου φαντασιακή, ή μάλλον περισσότερο πολιτική, ήταν η αγιοποίηση του Λουδοβίκου Θ το 1270. Από βασιλιάς σε Άγιος εν μέσω Σταυροφορίας, εκπροσωπόντας την υπερδύναμη της εποχής ενώ υπήρχε παπικό κενό, ο Σέιντ Λουί αποτέλεσε ένα είδος γαλλικής μαλακής δύναμης και καθολικισμού που εξαπλώθηκε στα πέρατα της γης.
Η σύγχρονη ματιά του παρελθόντος τείνει να διατρεβλώνει αιτίες και γεγονότα. Για παράδειγμα, το πλαίσιο της μάχης του Ταλάς στην κεντρική Ασία δεν ήταν ούτε προάγγελος του Δρόμου του Μεταξιού από τη μια πλευρά, ούτε είχε σκοπό τον εξισλαμισμό της περιοχής από την άλλη. Επρόκειτο καθαρά για επίδειξη δυνάμεων ανεξάρτητη από οικονομική και πολιτική ισχύ. Παρομοίως, η κατάκτηση της βόρειας Ινδίας από τον Μόγγολους μουσουλμάνους τον 16ο αιώνα δεν είχε κανένα προσηληπτικό χαρακτήρα, καθώς αυτή εντάχθηκε στα πλαίσια της εξάπλωσης της αυτοκρατορίας τους. Η σύγχρονη εθνικιστική χρια του Ναρέντρα Μόντι θεωρεί την περίοδο αυτή ως απειλή για την ινδουιστική παράδοση και έχει στραφεί ενάντια της για πολιτικούς λόγους.
Παράλληλα βρίσκουμε διηγήσεις περί εξερευνήσεων και ανακαλύψεων που εξήραν το συλλογικό φαντασιακό. Στην περίπτωση του Άμουνσδεν και την προσπάθεια κατακτήσεις των δύο Πόλων, αυτή εμπίπτει στην αθλητική κατηγορία ανεπίσημου διαγωνισμού, καθώς και την ανθρώπινη περιέργεια να ξεπεραστούν όρια και το άγνωστο.
Διατρεύλωση του αντίκτυπου ορισμένων γεγονότων παρατηρούμε στο παράδειγμα της πτώσης της Κωνσταντινούπολης το 1453. Αν η ιστορία τείνει να γράφεται από τους νικητές, σε αυτήν την περίπτωση η γνώμη των ηττημένων επιβλήθηκε στην δυτική ιστοριογραφία. Η οθωμανική κατάκτηση και διακυβέρνηση στηρίχθηκε στο παλιό γραφειοκρατικό καθεστώς για να συνεχίσει τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα της Πόλης.
Στην καταδίκη εις θάνατον του Σωκράτη ανακρίνουμε την δημοκρατική φλόγα που περνάει σε κρίση, ενώ ταυτόχρονα διακυβεύεται η γέννηση της εξουσίας των διανοούμενων.
Η φαντασία και ο μύθος πολλές φορές εναλλασονταν με την πραγματικότητα ώστε να σφυριλατήσουν μια νέα τάξη πραγμάτων. Το συμβολικό έτος 1000 έπαιξε σημαντικό ρόλο στον φαντασιακό μεταποκαλυπτικό άγχος των εγγράματων ελίτ της εποχής, αλλά είχε μηδενική απύχηση στον ευρύτερο κόσμο.
Τα πάθη του Χριστού ήταν για σχεδόν 6 αιώνες η απαρχή του οικουμενικού έτους (γρηγοριανό ημερολόγιο) όπως το γνωρίζουμε σήμερα. Η μετάβαση στην απαρχή ως το έτος και εποχή γέννησης του Χριστού συνετελέσθει πολύ αργότερα. Άλλωστε ο σταυρός υπήρξε μέσο βασανισμού προτού γίνει σύμβολο λατρείας.
Το μουσουλμανικο έτος 1 (χριστιανικό έτος 622) θεωρείται η απαρχή του Ισλάμ. Τότε ο Προφήτης εγκατέληψε τη γενέτειρά του Μέκκα για τη Μεδίνα μαζί με τους συντρόφους του. Όμως ο δεσμός που ενώνει τον Μωάμεθ με τους ακόλουθους του δεν είναι θρησκευτικής αλλά πολιτικής φύσεως. Η λεγώμενη Εγίρα αποτελεί πολιτική σύμπραξη με αυτοκρατορικές βλέψεις, απόρροια γεωπολιτκών επαναπροσδιορισμών.
Άλλες φορές η απαρχή των γεγονότων δεν είναι τίποτα παρά ο μύθος που περιβάλλει την απαρχή αυτή. Σε αυτήν την κατηγορία ανήκει ο μύθος της ίδρυσης της Ρώμης καθώς και ο Όρκος του Σφαιριστηρίου. Στην περίπτωση του μάνσα Μούσα βρισκόμαστε αυτόπτες μάρτυρες μιας εξαιρετικά επιτυχημένης επιχείρησης πολιτικής επικοινωνίας εν έτη 1324. Στο Ναγκασάκι και τη Χιροσίμα το συγκλονιστικό δεν είναι τόσο το γεγονός καθεαυτό που δημιουργήθηκε, αλλά οι συνέπειες που περιβάλλουν την αφήγηση του.
Παρότι ο Boucheron εξιστορεί μια παγκοσμοποιημένη ιστορία, βλέπει πολλές φορές τις αντιφάσεις που εξιψώνονται. Στην περίπτωση της πανωλής για παράδειγμα, η παγκοσμιοποίηση υπήρξε η αιτία εξάπλωσης του Μαύρου Θανάτου, αλλά τα μέτρα για την καταστολή της είχαν ως αποτέλεσμα μια αντίρροπη κίνηση αντιπαγκοσμοποίησης. Στην περίπτωση Ακενατόν η εκούσια λήθη αφήνει περισσότερα ίχνη απ' ό,τι η μνήμη, διότι η διατήρηση των αρχαιολογικών στοιχείων ήταν εφικτή χάρη στην εγκατάλειψη των απογόνων του Ακενατόν της ίδιας της βασιλείας του. Ενώ η μάχη της Αλεσίας αποτελεί την απαρχή ενός εθνικού φαντασιακού, εκεί όπου οι Γαλάτες συγκροτούν τον σπόρο της σύγχρονης Γαλλίας με την αμφιβόλου μεγαλείου αντίσταση τους κατά των Ρωμαίων. Εξίσου φαντασιακή, ή μάλλον περισσότερο πολιτική, ήταν η αγιοποίηση του Λουδοβίκου Θ το 1270. Από βασιλιάς σε Άγιος εν μέσω Σταυροφορίας, εκπροσωπόντας την υπερδύναμη της εποχής ενώ υπήρχε παπικό κενό, ο Σέιντ Λουί αποτέλεσε ένα είδος γαλλικής μαλακής δύναμης και καθολικισμού που εξαπλώθηκε στα πέρατα της γης.
Η σύγχρονη ματιά του παρελθόντος τείνει να διατρεβλώνει αιτίες και γεγονότα. Για παράδειγμα, το πλαίσιο της μάχης του Ταλάς στην κεντρική Ασία δεν ήταν ούτε προάγγελος του Δρόμου του Μεταξιού από τη μια πλευρά, ούτε είχε σκοπό τον εξισλαμισμό της περιοχής από την άλλη. Επρόκειτο καθαρά για επίδειξη δυνάμεων ανεξάρτητη από οικονομική και πολιτική ισχύ. Παρομοίως, η κατάκτηση της βόρειας Ινδίας από τον Μόγγολους μουσουλμάνους τον 16ο αιώνα δεν είχε κανένα προσηληπτικό χαρακτήρα, καθώς αυτή εντάχθηκε στα πλαίσια της εξάπλωσης της αυτοκρατορίας τους. Η σύγχρονη εθνικιστική χρια του Ναρέντρα Μόντι θεωρεί την περίοδο αυτή ως απειλή για την ινδουιστική παράδοση και έχει στραφεί ενάντια της για πολιτικούς λόγους.
Παράλληλα βρίσκουμε διηγήσεις περί εξερευνήσεων και ανακαλύψεων που εξήραν το συλλογικό φαντασιακό. Στην περίπτωση του Άμουνσδεν και την προσπάθεια κατακτήσεις των δύο Πόλων, αυτή εμπίπτει στην αθλητική κατηγορία ανεπίσημου διαγωνισμού, καθώς και την ανθρώπινη περιέργεια να ξεπεραστούν όρια και το άγνωστο.
Διατρεύλωση του αντίκτυπου ορισμένων γεγονότων παρατηρούμε στο παράδειγμα της πτώσης της Κωνσταντινούπολης το 1453. Αν η ιστορία τείνει να γράφεται από τους νικητές, σε αυτήν την περίπτωση η γνώμη των ηττημένων επιβλήθηκε στην δυτική ιστοριογραφία. Η οθωμανική κατάκτηση και διακυβέρνηση στηρίχθηκε στο παλιό γραφειοκρατικό καθεστώς για να συνεχίσει τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα της Πόλης.
Στην καταδίκη εις θάνατον του Σωκράτη ανακρίνουμε την δημοκρατική φλόγα που περνάει σε κρίση, ενώ ταυτόχρονα διακυβεύεται η γέννηση της εξουσίας των διανοούμενων.
September 17, 2025
Εξαιρετικό ανάγνωσμα για τους λάτρεις της ιστορίας. Αλλά μόνο για εκείνους!
Displaying 1 - 2 of 2 reviews