De verloren godin en de invloed op de vrouw-man relatie

by Jacob Slavenburg

Het langverwachte boek over de omslag van een matriarchale cultuur naar een door mannen gedomineerde maatschappij en de hoopvolle weg naar nu...

Jacob Slavenburg over zijn boek:

'In mijn boek De verloren godin onderzoek ik hoe het mogelijk is geworden dat de vrouw lange tijd als minder-waardig werd beschouwd. Wat is er gebeurd in de omslag van een matriarchale cultuur naar een door mannen gedomineerde maatschappij?

Ooit stond het vrouwelijke hoog in aanzien. Dit blijkt uit duizenden vondsten van venusbeeldjes en beelden van ‘de godin’; symbolen van vruchtbaarheid, leven en verbinding.

De verschuiving van de verering van een 'moedergodin', via haar 'kinderen' – godinnen én goden – , naar een geloof in een strikt mannelijke god bracht veel maatschappelijke en culturele veranderingen met zich mee. Helaas ging deze transformatie vaak gepaard met het systematisch ondermijnen van de positie van de vrouw.
Schrijnend zijn bijvoorbeeld de uitspraken van kerkvaders als Albertus de Grote, die schreef: "De vrouw is een mislukte man en bezit daarmee vergeleken een defecte en foutieve natuur,” en Augustinus, die stelde dat "niets de mannelijke geest zo van zijn hoogten naar beneden haalt als het liefkozen van een vrouw."

Ondanks deze dieptepunten zijn er in de geschiedenis van de vrouw-manrelatie ook lichtpunten te vinden. De 'godin' blijft steeds terugkeren in diverse vormen, als een symbool van hoop, kracht en gelijkwaardigheid. Via strijdbare vrouwenbewegingen en denkers als Rudolf Steiner en Carl Gustav Jung evolueert onze cultuur langzaam maar zeker naar een nieuwe balans, waarin het vrouwelijke en mannelijke elkaar aanvullen en versterken. Daar doe ik in dit boek verslag van.

Er was een tijd waarin het vrouwelijke hoog in aanzien stond. Dit blijkt uit de vondst van duizenden venusbeeldjes en beelden van ‘de godin’, symbolen van vruchtbaarheid, leven en verbinding. Deze matriarchale cultuur kende een sterke verbondenheid met de natuur en het cyclische karakter van het bestaan. Langzaam maar zeker maakte deze beschaving plaats voor een patriarchale samenleving. De godin werd letterlijk en figuurlijk onthoofd, waarna haar plaats werd ingenomen door een, vaak religieus geïnspireerd, patriarchaat. Een omslag die diepe sporen naliet in de menselijke geschiedenis.

In De verloren godin beschrijft Jacob Slavenburg hoe de overgang van de vrouwelijke naar de mannelijke wereld plaatsvond. Van het ontstaan van vrouwenminachting en genderongelijkheid tot de uitwassen daarvan, zoals vrouwenverachting, vervolging en hekserij.

Toch kent de geschiedenis niet alleen duistere perioden. Slavenburg besteedt ook uitgebreid aandacht aan de momenten van verlichting en de kentering van het negatieve vrouwbeeld naar een vollediger mensbeeld in onze huidige cultuur.

Dit prettig leesbare en rijk geïllustreerde boek geeft een fascinerende geschiedenis weer van de godin, van vrouwen en mannen en hun relatie tot elkaar.

Cultuurhistoricus Jacob Slavenburg is bekend door een groot aantal boeken over de geschiedenis van filosofie, religie en menselijke relaties door de eeuwen heen. De verloren godin is zijn vijftigste boek.

Genres: Nonfiction

300 pages, Paperback

Published January 1, 2025

About the author

Ik ben geboren in Gorinchem in de zomer van 1943. Ik ben al vroeg gaan werken in het bedrijfsleven en heb op latere leeftijd mijn studie weer opgenomen. In 1986 behaalde ik mijn doctoraal in de cultuurgeschiedenis. Tijdens mijn studie godsdienstgeschiedenis kwam ik in aanraking met de spectaculaire vondst bij Nag Hammadi uit 1945 die eind zeventiger jaren bekend werd door een eerste integrale vertaling in het Engels. Ik studeerde af in de ‘Gnostica’ (zoals mijn bul het letterlijk aangeeft) bij professor Roelof van den Broek, de opvolger van de legendarische professor Gilles Quispel.

Reviews

[Iris Windmeijer · Rating 3 out of 5]

Verhalen over oude dynastieën en hervertellingen van mythen: ik hou ervan. Na het lezen van zo'n hervertelling doe ik graag een deep dive in de historie van een plek, tijdperk of mythe. Met De verloren godin heeft Slavenburg een uitgebreid naslagwerk geschreven over de godinnen van vroeger, geplaatst in de tijd. Het boek bevat godinnen waar we vaak over horen in de Westerse literatuur, maar ook voor mij onbekendere namen. Heel interessant en leerzaam!

Het boek bespreekt hoe de godinnen in de samenleving werden gezien, en hoe dit door de tijd heen veranderde. Dit heeft namelijk invloed op de vrouw-man relatie. Van de oude goden tot de feministische golf: het boek omvat vele decennia. In slechts 150 pagina's worden vooral de grote lijnen besproken.

Een onderwerp als de (veranderende) vrouw-man relatie kan gevoelig zijn, maar het is duidelijk dat Slavenburg goed onderzoek heeft gedaan naar het onderwerp. De verloren godin staat vol bronnen, maar ook verwijzingen naar (her)vertellingen van literatuur of zelfs de bijbel. De verhalen zijn aangevuld met kunstwerken en beeldmateriaal, waarvan sommige foto's ook door hemzelf gemaakt zijn. Alleen het hoofdstuk 'Gelijk of gelijkwaardig' vond ik minder oog hebben voor de gevoeligheden. Hier had, na de quotes uit bronnen, wel wat nuancering bij gemogen.

Non-fictie boeken zijn voor mij altijd wat minder 'doorlezers'. Het boek heeft korte hoofdstukken en veel tussenkopjes, waardoor het goed leesbaar is. Ook het taalgebruik is makkelijk, met soms zelfs wat spreektaal: 'Maar no way, Lilith weigerde om terug te komen.' Hierdoor leest het makkelijk weg. Toch vind ik het fijn met zo'n informatie dump om het stuk voor stuk te lezen, zodat het een beetje kan inwerken. Het boek is zo opgezet dat het goed te begrijpen is, ook als je minder kennis hebt van een godin of een verhaal.

Deze recensie verscheen eerst op https://www.readalicious.nl/uncategor...
Dit boek heb ik ontvangen van de auteur in ruil voor een review. Dit had geen invloed op mijn mening over het boek.