De prullenmand heeft veel plezier aan mij. Schrijversportretten toen en nu

by Thomas Heerma van Voss

Thomas Heerma van Voss interviewde schrijvers die in 1977 een zelfportret tekenden voor De Revisor – en schreef daar onbedoeld een halve eeuw smakelijke literatuurgeschiedenis mee.

Met o.a. Judith Herzberg, Jan Siebelink en Mensje van Keulen. Hoe zagen de hemelbestormers zichzelf en hoe kijken ze bijna vijftig jaar later terug?

We bundelen de krachten met het Literatuurmuseum en De Revisor: er komt een Revisor-nummer met een reeks portretten van schrijvers van nu.

192 pages, Hardcover

Published August 15, 2025

About the author

Thomas Bram Heerma van Voss is een Nederlands schrijver. Hij is de zoon van het schrijvende echtpaar Arend Jan Heerma van Voss en Christien Brinkgreve en de broer van schrijver Daan Heerma van Voss.

Thomas Bram Heerma van Voss is a Dutch writer. He is the son of a married couple, Arend Jan Heerma van Voss en Christien Brinkgreve and a brother to author Daan Heerma van Voss

Reviews

[Laura Van Rijnsbergen · Rating 5 out of 5]

Echt een superleuk tijdsbeeld van de literaire wereld rondom de jaren 70 en 80. In de superheerlijke, literaire, bescheiden gevatte stijl van Thomas Heerma van Voss. Ik heb eigenlijk van al de besproken auteurs niks gelezen, ik denk omdat het een heel andere generatie is, zo zeggen zij ook bijna allemaal dat ze juist niks van nu lezen omdat vroeger alles zo anders was en ze zich daar veel meer mee kunnen inleven (lijkt me toch pijnlijk voor jonge schrijver Thomas Heerma van Voss).
Maar ik las dit vooral met plezier om dat tijdsbeeld, hoe uitgevers toen lekker alles uitgaven omdat ze toch genoeg geld hadden, hoe literaire tijdschriften zo een grote rol speelden (wordt ook duidelijk in Thomas Heerma van Voss’ vorige boek Het archief), hoe alle schrijvers elkaar kenden en voortdurend feestjes hadden, hoe ‘alles mocht’, zeggen ze allemaal.
Bijna al deze schrijvers hebben door dat uitgevers nu niks meer met hun te maken willen hebben (omdat ze te oud zijn en niet meer relevant in hun eigen woorden) en ze laten weten dat ze zo blij zijn met de aandacht van een jonge schrijver. De dankbaarheid spat van de pagina’s af. Echt erg leuk om te lezen.

[Fem]

❤️

[Marleen · Rating 5 out of 5]

In alle eerlijkheid heb ik nog nooit een boek van de geïnterviewde schrijvers gelezen en dat bleek helemaal geen probleem. Thomas Heerma van Voss is een geweldige mensenkijker en schrijft zo raak dat de interviews met deze hoogbejaarde auteurs van de pagina’s afspatten: geestig, ontroerend en soms ronduit vreemd. De hoofdstukken openen met briljante zinnen als “Laatst heb ik alle familiefoto’s alvast vernietigd”, “We begrijpen dat u iets bedoelt, alleen we begrijpen niet wat” en “Eigenlijk hebben we het nu over de geschiedenis van mijn verdwijning”. In elk hoofdstuk duiken weer van die zinnen op die je laten nadenken of hardop laten lachen.

Een boek vol leven. Over het mens-zijn in al haar maffe verschijningsvormen. Wat mij betreft een absolute aanrader.

Vijf hartjes van Marleen.

[Femke · Rating 5 out of 5]

4.5 ster

[Casper Veen · Rating 4 out of 5]

Vermakelijke en inspirerende reeks interviews

[Marit · Rating 4 out of 5]

verdrietig, troostrijk, vurig en zo jong debuteren!!!

[Riet Bots · Rating 5 out of 5]

Dit is een origineel, qua taal zeer goed geschreven en inhoudelijk superinteressant boek, eigenlijk gewoon een tijdsdocument. Het zijn eigenlijk geen interviews met auteurs (die 50 jaar geleden een portret van zichzelf tekenden voor het literaire tijdschrift Raster) maar eerder verslagen over die interviews. Voor iedere auteur een andere invalshoek, alle auteurs worden zeer respectvol benaderd en beschreven, het is gewoon zalig om voor het slapengaan één ontmoeting te lezen. Ik vond alle verslagen boeiend, Nooteboom iets pakkender omdat ik die goed ken, maar in iedere tekst zat iets nieuws en verrassends. Het boek is uitgegeven door das Mag, gebonden, mooi papier, mooie cover en fantastische binnencovers! Prachtig!

[Karen · Rating 5 out of 5]

Wat een prachtige bundel! Zó jammer dat het uit is. Ik had er nóg wel 18 willen lezen. Thomas Heerma van Voss kan geweldig interviewen, alle aandacht naar de geïnterviewde, maar voldoende naar zichzelf om als lezer te blijven beseffen dat we meekijken door de ogen van de interviewer, een fijne interviewer in dit geval, eentje met nieuwsgierigheid en mededogen. Mooie verhalen over de enorme veranderingen in het literaire bedrijf, maar vooral over ouder worden. De heimwee ervan, het verlangen naar iets, nog steeds.

[Xavier Roelens · Rating 3 out of 5]

Mooi hoe het toeval (welke van de 79 personen die in 1977 een zelfportret maakten voor een nummer van het literaire tijdschrift De Revisor leefden vandaag nog en kon hij interviewen?) en een groot doorzettingsvermogen (mailen, bellen, briefjes onder de deur, tot een reis naar Menorca om Nooteboom te spreken) tot een bijzonder resultaat geleid heeft.
De gesprekken lezen vlot. Het diepste blijven me die met Nooteboom, Siebelink en Kal bij. De gesprekken hadden ook gerust nog langer mogen zijn. Heerma van Voss vat geregeld samen wat er gezegd werd, wat me nieuwsgierig maakt na het volledige gesprek.

[KraakDeCanon]

Genoten van dit nieuwe boek van Thomas Heerma van Voss, vooral van de interviews met Mensje van Keulen (°1946), Judith Herzberg (°1934) en Lidy van Marissing (°1942). Ah, en wat was het fijn geweest om ook dat met Marga Minco te lezen. Zó oud geworden, maar helaas te vroeg gestorven om aan dit boek te kunnen meewerken. Thomas Heerma van Voss portretteerde de auteurs heel mooi, gevoelig en raak, met oog voor couleur locale, en tegelijkertijd met een gezonde afstand.

Schrijvers die besluiten met schrijven op te houden (of die in elk geval niet meer publiceren) fascineren mij enorm. Daarom was ik zo geraakt door het interview met Van Marissing. Tijdens dat gesprek zegt ze over haar schrijverschap: 'Het zit er gewoon niet meer in, dat was een totaal ander leven. Ik mis het wel, ja, natuurlijk. Verbeelding was altijd belangrijk voor me. Nu moet ik me maar verbeelden hoe het was, dat schrijven.' Ik werd overspoeld door weemoed toen ik dat las.

Om eerlijk te zijn had ik nog nooit wat van Lidy van Marissing gelezen. Ik kende haar naam wel, en ooit had ik enkele van haar boeken in de kast staan. Haar experimentele debuutroman 'Ontbinding' uit 1972 was daar eentje van. Ooit deed ik het van de hand, dom van me. Maar na het lezen van 'De prullenmand...' heb ik gelijk 'De verwerping van het stilzitten' gekocht:

NERGENS ANDERS

door steeds meer webben
ingesponnen, behangen, met tijd grijs
bestrooid, met hete lucht gevuld en
opgeblazen, verstrikt in onzichtbare draden ben je
zowel adem als stof

gedachte in gedachte (droom
in droom), gat in leegte, golf in
zee, wolk ik wolk om te blijven
waar je nooit geweest, wie je nooit
was, gevoelde gedachte (gedacht gevoel)

'het denken voltrekt zich in
de taal en nergens anders, zei
hij snedig, waarop zij
zei: was hier maar iemand
die zachtjes ging zingen'

[Falun Ellie Koos]

'Maar het toch proberen, daar is het mij vanaf het begin om gegaan, (...) en ik vond het een leuk beeld, zo'n jonge vogel die je probeert te redden door hem met een pipetje water te geven en door uit te zoeken wat hij eet, maar die natuurlijk doodgaat. Dat gaan ze altijd. Pootjes omhoog.'

[Amber Brabander · Rating 5 out of 5]

Misschien lichtelijk bevooroordeeld als onderdeel van team Literatuurmuseum...

[Steven · Rating 5 out of 5]

Voor iedereen is er een tijd waar hij of zij naar terugverlangt. Je hoeft niet eens per se zelf in die tijd te hebben geleefd om toch weemoedig te worden van een bepaalde historische periode. Zelf had ik graag in de jaren ‘60 geleefd als beginnend student. Alle maatschappelijke omwentelingen, de muziek, vrije liefde en veranderende moraal - wat moet dat een spannende en hoopvolle tijd zijn geweest om jong te zijn.

Voor een schrijver is die nostalgische periode de jaren ‘70; literaire bladen hadden nog abonnees, uitgevers liepen achter schrijvers aan in plaats van andersom en mensen lazen een veelvoud van wat ze nu lezen.

In dit boek interviewt Heerma Van Voss schrijvers die in die periode, eind jaren ‘70, opkwamen of successen beleefden. Allen tekenden ze hun zelfportret voor De Revisor. De nog levende schrijvers worden in dit boek door HVV bezocht.

Hoe kijken ze terug op die periode waarin ze hun zelfportret tekenden? En wat houdt ze nu bezig? Schrijven ze nog?

Het contrast tussen die gouden jaren en het heden is soms wrang, vaak grappig en altijd ontroerend. Hoe gaat een schrijver om met afnemende belangstelling? Wat doet dat met ze? In die zin is het ook een boek over afscheid nemen en verdwijnen.

Een ideaal nachtkastjes-boek. Ook nog eens schitterend uitgegeven.

[Charlotte · Rating 5 out of 5]

Prachtig, ontroerend, mooi.

[Bas Evers · Rating 4 out of 5]

Deze verzameling schrijversportretten is om verschillende redenen subliem. Conceptueel steekt het goed in elkaar omdat de aanleiding tot schrijven glashelder is: hoe kijkt men terug op het eigen schrijverschap na 50 jaar? Heerma van Voss rijgt alle interviews als een lappendeken naadloos aan elkaar met een toegankelijke en soepele stijl. Persoonlijke favorieten zijn de illustere Jan Kal, met een hoog 'Catch me if you can' gehalte, en Cees Nooteboom: hemel en aarde zijn bewogen om de man met mythische proporties te schaken voor een gesprek.

Dan hangt er een subtiele, rode draad van weemoed en nostalgie door het boek. Met de nodige valse romantiek waan je je een Nederlands, debuterende schrijver eind jaren 70. De prompt aan de achterzijde is veelzeggend: "Volgens mij was het allemaal makkelijker, minder puriteins. Er werd een feestje gehouden, daar kwam een Amerikaan die geen slaapplaats had, en de volgende ochtend lag hij naast je.'

[Jasper Smit · Rating 5 out of 5]

ik vond dit heel mooi én best confronterend.

Het gaat bijna terloops over zoveel: over oud worden en dat al het werk waar je je ziel en zaligheid in hebt gelegd, zomaar wordt vergeten. Uiteindelijk doe je het toch toch vooral voor jezelf, en ben je je eigen fan. Is dat hoogmoed? Wat doet jaloezie en onzekerheid?

Maar waarom zou je schrijven als je niet blijft maar verdwijnt? Is het willekeur? Wat doet er echt toe?

De ontmoetingen zijn met zo'n mooi oog voor humor en liefde geschreven. Ik kende alleen de naam van een paar schrijvers, verder weet ik niks van deze mensen. En misschien juist daardoor liep ik heel onbevangen tegen ze op. prachtig.

[Marijn van den Berg · Rating 5 out of 5]

Prachtige boeketjes over het schrijverschap, ouderdom, beroemdheid en eenzaamheid. Grote aanrader!

[Nanda · Rating 5 out of 5]

Prachtig om zoveel te lezen over dé literatuurlegendes van de vorige eeuw als jonge literatuurliefhebber. Interessant hoe ze allemaal terugkijken op hun leven en carrière, en ook ontroerend.

[Bruno · Rating 4 out of 5]

Zelf ken ik hooguit een paar van de achttien (ex-)schrijvers die in dit boek zijn opgenomen: Nooteboom natuurlijk, zowat de reden waarom ik dit boek toch heb aangeschaft, en Herzberg en Siebelink, maar daar stopt het zowat. Ik ben niet meteen onbelezen, maar deze schrijvers waren voornamelijk onbekend. Maar laat dit nu net de de rode draad doorheen het boek zijn: de vergankelijkheid. Wie schrijft, heeft in deze tijden van information overload geen enkel garantie meer om te blijven, hoe populair men ooit ook mag geweest zijn. De meesten van de geïnterviewden hebben daar overigens vrede mee.

Tekenend evenwel, niet voor HVV, die vasthing aan de oorspronkelijke lijst van zelfportretterende schrijvers uit De Revisor, maar voor de tijdsgeest, hoe weinig vrouwen er in de lijst waren opgenomen.

In het begin vermeende ik een format van oudbollige nostalgie te bespeuren, maar algauw bleek dat de interviews zoveel meer dan dat waren.

“Ik heb u maar zelden zoveel weten te vertellen over en lachen met een boek dat ge aan het lezen zijt”, aldus TK

En dat was ook zo. Ik vond bij elke schrijver wel iets dat me wat bijbracht. En aan het lachen bracht.

Is dit boek een aanrader? Vanuit literair-historisch perspectief zonder meer, maar voor de gemiddelde lezer die waarschijnlijk, net zoals ik, van de meeste schrijvers niet heeft gehoord, is die urgentie vermoedelijk wat minder. Tenzij diezelfde lezer, alweer net zoals ik, eenzelfde interesse en waardering vertoont voor wat geweest is. Dan ja, absoluut.
—
De titel van het boek is ontleend aan een uitspraak van Judith Herzberg tijdens een gesprek met Heerma van Voss.

[Mees Trouwborst · Rating 5 out of 5]

Na het lezen van Het Archief besloot ik Thomas Heerma van Voss te volgen. Toen dit boek werd aangekondigd was ik direct verkocht. Ik vind het bewonderenswaardig hoe de schrijfstijl van Thomas ook in een reeks interviews zo aanwezig is.

De term schrijversportretten zette mij op een verkeerd been, ik was ervan uitgegaan dat het geschreven portretten waren van hun anno 1977. Helaas waren het echt enkel tekeningetjes en gingen de gesprekken over de schrijvers die terugkeken naar hun carrière en vooruitblikken of recenseren over de dood die hen allemaal lijkt in te halen. Het heeft me vooral met een depressief gevoel achtergelaten. Heeft het allemaal wel zin? Of eindig je sowieso ietwat cynisch en vervreemd, alleen, in een groot huis in Amsterdam Zuid.

Dan is het toch vooral een mooi eerbetoon van een jonge schrijver aan de vaderlandse grondleggers.

[Rika · Rating 4 out of 5]

De Revisor vroeg in 1977 aan 79 bekende schrijvers van dat moment een portret van zichzelf te tekenen. Deze tekeningen belandden in een archief dat recent door Thomas Heerma van Voss ontdekt werd. Hij ging op zoek, vond achttien schrijvers van toen en interviewde ze. Ze vertellen allen uitvoerig over hun werk. Voor de meesten was het een mooie tijd, ze voelden zich soms even beroemd. Uitgeverijen waren nog rijk en schrijvers werden nog wel eens op reis gestuurd om nieuwe ervaringen in andere culturen op te tekenen. Het kon gewoon. Een van de weinige nog actieve schrijvers is Mensje van Keulen. Ze publiceert nog steeds net als Judith Herzberg van wie we af en toe nog een nieuwe bundel zien. De meesten rusten op hun lauweren. Thomas Heerma van Voss laat ze uitgebreid aan het woord over de tijd dat ze bekend waren. Een interessant inkijkje in de literaire wereld van de zeventiger jaren.

[Willem Ankerkerk · Rating 5 out of 5]

Ik ken het proza-werk van deze auteur al, en las online een interview dat ook in dit boek verscheen. Wat een feest om te lezen – de auteur plaatst zichzelf nooit op de voorgrond, maar door behendig gebruik van ironie, worden de verhalen door een bepaald kader verteld. Soms heel grappig (Herzberg die geen afspraak kan maken omdat haar agenda op een andere verdieping ligt!), soms schrijnend (het fysieke verval) en soms meedogenloos hard (geen publiek meer voor je werk, irrelevantie als oudere). Wat mij betreft mag dit boek heel veel prijzen winnen.

[Michel Schynkel · Rating 4 out of 5]

In 1977 publiceerde De Revisor 79 zelfportretten van schrijvers. Bijna vijftig jaar later zoekt Thomas Heerma van Voss de achttien nog levende schrijvers op om hen te interviewen. Hoe kijken ze terug op dat zelfportret en op hun carrière en leven? De teneur van de portretten is eerder somber. Vroeger was het beter, beamen bijna allen. Bij de leuze ‘Wie schrijft die blijft’ kan na het lezen van deze interviews een groot vraagteken geplaatst worden. Knap hoe Thomas Heerma van Voss dit alles neergepend heeft. Een mooi en aangenaam leesbaar tijdsdocument.

[OscarW · Rating 5 out of 5]

Hoe oud te worden? Dit is een fantastische bundel over die vraag. De Prullenmand van Thomas HvV is grappig (al die boektitel), inzichtelijk (over de rol van literatuur vroeger), schrijnend (deze tijden komen nooit meer terug) en heel toegankelijk (wat een onnadrukkelijk fijne stijl). De interviews met Nooteboom en Kal zijn diep ontroerend.

[Ineke · Rating 4 out of 5]

Wat een plezier om te lezen. Niet alleen vanwege de mooie portretten van oude schrijver, maar ook vanwege de blik die het boek geeft op een verloren gegane tijd. Het gemak waarmee de schrijvers een uitgever vonden, de vrijheid die ze hadden om alles te publiceren, en de teloorgang, de vergetelheid waarmee het gros uiteindelijk te maken kreeg. Een aanrader.

[Maud Stamsnijder · Rating 4 out of 5]

Leuke verhalen, goed geschreven.

“Eigenlijk, beste Thomas, hebben we het nu over de geschiedenis van mijn verdwijning.”

“Het boek heeft geen toekomst, wel een verleden.”

“We begrijpen dat u iets bedoelt, alleen we begrijpen niet wat.”

[Mahatma · Rating 4 out of 5]

Wat een heerlijk concept, terugblikkend op het zelfportret van zoveel jaren terug. Mijmerend over het boekenvak en hun eigen relevantie, en tegelijk heb je Heerma van Voss die in de achtergrond fluistert.

[Alex Hulst · Rating 4 out of 5]

Heerlijke portretten

[Tom Dautzenberg · Rating 5 out of 5]

Onverwachts een van mijn lievelingsboeken van dit jaar en opeens diep begaan bij het wel en wee van 18 schrijvers waarvan ik de meerderheid niet kende.

[Pim Veldhuisen · Rating 4 out of 5]

Mooie verhalen over het vroegere Nederlandse literaire wereldje, maar eigenlijk vooral een boek over oud worden en zingeving.