Τα ζώα είναι μέρος της εργατικής τάξης

by Jason Hribal

Για τον Μαρξ ο μόχθος των ζώων δεν αποτελεί εργασία, ενώ και για άλλους θεωρητικούς τα μη ανθρώπινα ζώα αποτελούν απλώς μορφές "έμβιας τεχνολογίας", κεφάλαιο ή εμπόρευμα, αλλά ποτέ υποκείμενα με εμπρόθετη δράση. Είναι όμως έτσι; Ο Jason Hribal αμφισβητεί μια σειρά από εδραιωμένες αντιλήψεις, υποστηρίζοντας ότι τα μη ανθρώπινα ζώα όχι μόνο αποτελεούν ένα υπερεκμεταλλευόμενο μέρος της εργατικής τάξης, αλλά είναι και ικανά για αντίσταση. Τα ζώα δε στερούνται φωνής, απλώς τα φιμώνουν με τη βία οι άνθρωποι. Το ολιγοσέλιδο αυτό βιβλίο είναι ένα κάλεσμα για απελευθέρωση των ζώων και ταξική αλληλεγγύη.

94 pages, Paperback

First published January 1, 2025

About the author

Jason Hribal is an independent historian, who teaches in the field of adult education. He is the contemporary editor of John Oswald’s 1791 classic, The Cry of Nature: An Appeal to Mercy and to Justice on Behalf of the Persecuted Animals (2000).

Reviews

[Xrysoula Patatoukaki · Rating 5 out of 5]

Η ζωοφιλία είναι κοινωνικοπολιτικό ζήτημα, αρχίζει όταν δούμε τα πράγματα "από τα κάτω", ο ειδισμός συνομιλεί με τον ρατσισμό και τη διάκριση φύλων, κι εγώ που νόμιζα ότι είμαι φιλόζωη με άποψη, σημείωσα ένα σωρό βιβλία και άρθρα να ξεστραβωθώ.

"Η απλήρωτη εργασία των ζώων αποτέλεσε το θεμέλιο ανάπτυξης της ανθρώπινης εργασίας' παρείχε τις δομικές προϋποθέσεις για την άνοδο του καπιταλισμού' είναι η κινητήρια δύναμη της παραγωγικότητας των σύγχρονων κοινωνιών"

"Όσο υποτιμάμε την εργασίας τους ή δεν την αναγνωρίζουμε καν ως τέτοια ενισχύουμε την πεποίθηση ότι τα άλλα ζώα είναι διαφορετικά από εμάς και δεν διαθέτουν εμπρόθετη δράση. Τα ζώα δεν σωπαίνουν. Εμείς οι άνθρωποι τα φιμώνουμε. Αρνούμαστε τις πραγματικές ταξικές μας σχέσεις"

[Kostas Karavassilis · Rating 4 out of 5]

Jason Hribal
Τα ζώα είναι μέρος της εργατικής τάξης – Ξαναγράφοντας την ιστορία από τα κάτω

1. Σύντομη συνολική περίληψη

Στο βιβλίο Τα ζώα είναι μέρος της εργατικής τάξης, ο Jason Hribal υποστηρίζει ότι τα μη ανθρώπινα ζώα που χρησιμοποιήθηκαν συστηματικά στην καπιταλιστική παραγωγή (βιομηχανία, γεωργία, μεταφορές, ορυχεία, επιστημονικά εργαστήρια, ψυχαγωγία) πρέπει να θεωρηθούν οργανικό τμήμα της εργατικής τάξης. Το βασικό επιχείρημα του συγγραφέα είναι ότι η εργασία των ζώων δεν αποτέλεσε απλώς τεχνικό ή φυσικό πόρο, αλλά εντάχθηκε σε κοινωνικές σχέσεις παραγωγής που χαρακτηρίζονται από εκμετάλλευση, πειθαρχία και καταναγκασμό.
Ο Hribal επιχειρεί μια ριζική αναθεώρηση της κοινωνικής και εργατικής ιστορίας «από τα κάτω», επεκτείνοντας το υποκείμενό της πέρα από τον άνθρωπο. Μέσα από ιστορικά παραδείγματα και αρχειακές πηγές, δείχνει ότι τα ζώα υπήρξαν ενεργοί ιστορικοί δρώντες, οι οποίοι αντιστάθηκαν στις συνθήκες εργασίας τους με τρόπους που αντιμετωπίστηκαν από το κεφάλαιο και το κράτος με μηχανισμούς αντίστοιχους εκείνων που εφαρμόστηκαν στους ανθρώπινους εργάτες.

2. Κεντρικές θέσεις και ιδέες

1. Τα ζώα που εντάχθηκαν στην καπιταλιστική παραγωγή αποτελούν μέρος της εργατικής τάξης λόγω της συστηματικής εκμετάλλευσης της εργασίας τους.
2. Η ιστοριογραφία της εργασίας είναι ανθρωποκεντρική και αποκλείει δομικά τα ζώα από την ανάλυση των ταξικών σχέσεων.
3. Τα ζώα δεν υπήρξαν παθητικά εργαλεία αλλά ενεργοί παραγωγικοί και ιστορικοί δρώντες.
4. Οι πρακτικές πειθαρχίας, ελέγχου και τιμωρίας των ζώων παρουσιάζουν δομικές ομοιότητες με εκείνες που εφαρμόστηκαν στους ανθρώπινους εργάτες.
5. Οι πράξεις αντίστασης των ζώων (άρνηση εργασίας, αποδράσεις, βία, «σαμποτάζ») επηρέασαν την οργάνωση της παραγωγής.
6. Η διάκριση ανθρώπινης και μη ανθρώπινης εργασίας είναι ιστορικά και ιδεολογικά κατασκευασμένη.

3. Θεωρητικό πλαίσιο και επιστημονικό υπόβαθρο

Το έργο κινείται κυρίως στο πλαίσιο του μαρξισμού και της ιστορίας της εργασίας, με ισχυρή επιρροή από την ιστοριογραφία «από τα κάτω». Παράλληλα αντλεί από τις Critical Animal Studies και τη ριζοσπαστική πολιτική οικολογία. Ο Hribal χρησιμοποιεί έννοιες της πολιτικής οικονομίας, της ταξικής ανάλυσης και της κοινωνικής ιστορίας, συνδυάζοντάς τες με τη μελέτη των ανθρώπινων–ζωικών σχέσεων στον καπιταλισμό.

4. Βασικές έννοιες και όροι

• Εργατική τάξη: Ορίζεται με βάση τη θέση στις σχέσεις παραγωγής και όχι αποκλειστικά με την ανθρώπινη ιδιότητα.
• Ζωική εργασία (animal labor): Η οργανωμένη, επαναλαμβανόμενη και εκμεταλλεύσιμη εργασία των ζώων εντός καπιταλιστικών δομών.
• Ιστορία από τα κάτω: Προσέγγιση που δίνει έμφαση στους υποτελείς και αποκλεισμένους ιστορικούς δρώντες.
• Πειθαρχία: Σύνολο πρακτικών ελέγχου σωμάτων και συμπεριφορών στο πλαίσιο της παραγωγής.
• Αντίσταση: Μορφές μη συμμόρφωσης των ζώων απέναντι στις συνθήκες εργασίας.

5. Σκοπός του βιβλίου

Σκοπός του βιβλίου είναι να αμφισβητήσει τον ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα της εργατικής και κοινωνικής ιστορίας, να επαναπροσδιορίσει την έννοια της εργατικής τάξης και να αναδείξει τον ρόλο του καπιταλισμού στη συστηματική εκμετάλλευση των μη ανθρώπινων ζώων. Το έργο επιδιώκει να συμβάλει σε μια διευρυμένη κριτική της πολιτικής οικονομίας και της ιστορίας της εργασίας.

6. Σύντομη αξιολόγηση της σημασίας του βιβλίου

Το βιβλίο θεωρείται θεμελιώδες στο αναδυόμενο πεδίο της animal labour theory, καθώς εισάγει μια συνεκτική μαρξιστική ανάλυση της ζωικής εργασίας και επεκτείνει ριζικά το υποκείμενο της εργατικής ιστορίας.

7. Σύγκριση με άλλους στοχαστές του πεδίου

• Peter Singer / Tom Regan: Εστιάζουν κυρίως σε ηθική και δικαιώματα, όχι σε ταξική ή παραγωγική ανάλυση.
• Jocelyne Porcher: Αντιλαμβάνεται τη ζωική εργασία περισσότερο ως σχέση συνεργασίας παρά ως ταξική εκμετάλλευση.
• Kendra Coulter: Προσεγγίζει τη ζωική εργασία από τη σκοπιά των εργασιακών σπουδών και της δια-ειδικής δικαιοσύνης, με λιγότερο ρητή μαρξιστική ανάλυση από τον Hribal.
Ο Hribal ξεχωρίζει για την αυστηρή ταξική και ιστορικο-υλιστική προσέγγιση.

8. Κύριες κριτικές που έχουν ασκηθεί

1. Η έννοια της «εργατικής τάξης» θεωρείται από ορισμένους αναλυτικά ακατάλληλη για μη ανθρώπινα όντα.
2. Κριτική από κλασικό μαρξισμό ότι απουσιάζει η πολιτική συνείδηση και η μισθωτή σχέση.
3. Επιφύλαξη ως προς τον κίνδυνο αναλογισμού (anthropomorphic analogy) στη μεταφορά κοινωνικών εννοιών στα ζώα.

[Desp Ts · Rating 5 out of 5]

«Τα ζώα δεν σωπαίνουν. Εμείς, οι άνθρωποι, τα φιμώνουμε. Αρνούμαστε τις πραγματικές ταξικές μας σχέσεις.»

[Konstantinos Mindcrimek · Rating 4 out of 5]

BOOK OF THE WEEK:
“Τα Ζώα Είναι Μέρος Της Εργατικής Τάξης"
writer: Jason Hribal (μετάφραση Βαγγέλης Τσίρμπας)
εκδόσεις OPOSITO (2025)

«Ξαναγράφοντας την ιστορία από τα κάτω…»

Βλέποντας το μικρό βιβλίο (94 σελίδες) στη γωνιά με τα πολιτικά βιβλία γνωστού βιβλιοπωλείου, κατάλαβα πως δε θα είναι ένα ακόμα φιλοζωικό πόνημα. Ο Αμερικάνος ιστορικός Jason Hribal, προσπαθεί να μπει στο πετσί των πλασμάτων που υποφέρουν και πάει ένα βήμα παραπέρα από την αυτονόητη, μα δυστυχώς συνεχιζόμενη στέρηση δικαιωμάτων των μη ανθρώπινων ζώων.

Σύμφωνα με τον ίδιο, τα ζώα δε στερούνται φωνής, οι άνθρωποι τα έχουν φιμώσει την ώρα που τα εκμεταλλεύονται, ως ένα ακόμα μέρος της εργατικής τάξης και έτσι, με τον τρόπο του, ο Hribal πάει κόντρα στην κλασική θεωρητική και ξεκάθαρα ανθρωποκεντρική προσέγγιση, για παράδειγμα για τον Μαρξ ο μόχθος των ζώων δεν αποτελεί εργασία, ενώ και άλλοι θεωρητικοί βλέπουν τα ζώα απλά ως εργαλεία, εμπόρευμα ή κεφάλαιο.

Ο Hribal μέσα από πάμπολλα παραδείγματα, φέρνει στο προσκήνιο το μόχθο των πλασμάτων, που όχι μόνο δεν είναι απαθή, αλλά με τον τρόπο τους επικοινωνούν τη δυσφορία τους όταν αδικούνται, τις καθόλου αδικαιολόγητες εκρήξεις τους απέναντι σε εκπαιδευτές/φύλακες, τις προσπάθειες απόδρασης κτλ Είναι ξεκάθαρο πως ο αναγκαστικός εγκλεισμός και η κακομεταχείριση οδηγούν σε συμπεριφορές που δεν γίνονται αποδεκτές, ενώ αντίθετα οι άνθρωποι θα εκμεταλλευτούν ακόμα και την εκτέλεση ενός ζώου (χαρακτηριστικό το παράδειγμα μιας ελεφαντίνας που εκτελέστηκε με ηλεκτροπληξία σε event με κόσμο και κάμερες). Από την βιομηχανία του θεάματος (όπως οι ζωολογικοί κήποι και πάρκα) μέχρι την εντατικοποίηση της καπιταλιστικής παραγωγής όλα καταλήγουν σε ένα πράγμα μόνο, την εκμετάλλευση για το κέρδος με κάθε μέσο.