Hoe konden de nazi’s hun misdaden begaan? Waarom tolereerden gewone burgers de uitroeiing van de Joden? In In de geest van de nazi’s combineert Laurence Rees indringende beschrijvingen van de geschiedenis met nieuwe inzichten uit de (gedrags)psychologie om enkele van de meest verbijsterende vraagstukken over de Tweede Wereldoorlog te ontleden.
Rees baseert zich op niet eerder gepubliceerde getuigenissen van voormalige nazi’s en gewone burgers. Hij volgt de opkomst en uiteindelijke ondergang van de nazi’s door de lens van ‘twaalf waarschuwingen’, waaronder het verspreiden van complottheorieën, ‘wij-zij’-denken, uitbuiten van racisme en gebruik van religie om legitimiteit te verschaffen aan het autoritaire staatsapparaat.
‘Rees wil zijn lezers expliciet waarschuwen dat alles een stuk fragieler is dan we geneigd zijn te denken.’ **** – Bas Heijne in NRC
‘Het is goed opgezet, is geen saaie opsomming van getallen, maar een informatief geheel, gesteund door goede analyses en voorbeelden van individuele levens.’ - Tzum
In addition to writing, Rees has also produced films about World War II for the BBC.
In New York in January 2009, Laurence was presented with the ‘Lifetime Achievement Award’ by ‘History Makers’, the worldwide congress of History and Current Affairs programme makers
In 2011 he was awarded an Honorary Doctorate (DUniv) by The Open University(UK).
We weten allemaal welke gruwelijkheden er door de nazi's gepleegd zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog. Mij blijft het nog steeds intrigeren hoe zij daartoe in staat waren. In de geest van de nazi's biedt een uitgebreid en genuanceerd antwoord.
In de inleiding haalt de auteur een ontmoeting aan met een lid van de Waffen-SS. Net zoals de auteur vind ik het opmerkelijk hoe heel intelligente en sympathiek ogende mensen toch overgingen tot zo'n afschuwelijke daden.
Rees licht aan de hand van psychologische inzichten en getuigenissen helder toe hoe het gedachtengoed van de nazi's voor het uitbreken van de oorlog kon groeien en welke factoren als voedingsbodem dienden. Hij verduidelijkt bovendien waarom hij spreekt over waarschuwingen in plaats van lessen en leert ons dat 'de nazi' niet bestaat. Je kunt deze mensen niet allemaal in een en hetzelfde hokje onderbrengen.
Hij legt op subjectieve wijze uit hoe dit gedachtengoed kon leiden tot de meest verschrikkelijke misdaden uit onze geschiedenis. Hij geeft eveneens weer hoe het komt dat de bevolking daar weinig mee leek in te zitten. En heel belangrijk: Rees geeft toelichting zonder de misdaden goed te praten. Uiteindelijk hebben deze personen zelf hun keuze gemaakt. Ook het argument dat de nazi's enkel bevelen opvolgden, blijft niet overeind in dit boek.
De getuigenissen en psychologische inzichten werden aangevuld met enkele pagina's beeldmateriaal. Veel van die getuigenissen en foto's zijn erg schokkend en deden naar de keel grijpen. Er kwamen daarbij heel wat gebeurtenissen naar boven waarover ik nog niet eerder gelezen had.
Het is een boek waarbij je gefocust moet blijven. Er komt een grote hoeveelheid informatie op je af, gecombineerd met veel verschillende namen. Niet enkel de bekendste kopstukken worden genoemd; er passeerden ook heel wat andere, meer onbekende misdadigers de revue. Door de eenvoudige en duidelijke taal wordt de info op een toegankelijke manier tot bij de lezer gebracht.
In de geest van de nazi's is een waardevol boek voor wie antwoorden zoekt rond de opkomst van de nazi's. Begrip voor de keuzes die gemaakt werden door deze mensen zal ik nooit hebben. Wel besef ik nu beter wat er aan de basis lag van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust. Gezien er enkele gelijkenissen zijn met het heden, waaronder het toenemend antisemitisme, heeft dit boek ook een heel actuele kant.
Dankjewel aan VBK België en Uitgeverij AmboAnthos voor het recensie-exemplaar!
Historicus Laurence Rees schrijft veel en vooral over de Tweede Wereldoorlog. Ik ben een liefhebber van zijn boeken, omdat hij veel aandacht schenkt aan de individuele getuigenissen en lotgevallen van daders, slachtoffers en omstanders. Rees laat het verleden spreken. Ik ben het met hem eens dat essentiële waarden van het nazisme, zoals antisemitisme, wij-zij-denken, haat, anderen tot zondebok maken, nog springlevend zijn, zoals hij betoogt in zijn nieuwste boek, In de geest van de nazi's. 12 waarschuwingen uit de geschiedenis. Om de hardnekkigheid van deze waarden en bijbehorende gedragingen te begrijpen of te verklaren gaat hij te rade bij de psychologie. De manier waarop hij dat doet, vind ik minder sterk: Rees houdt te veel slagen om de arm. En de inzichten die hij gebruikt, overstijgen niet altijd het niveau van de gemeenplaats, wat hun verklarende kracht niet ten goede komt. Aan de andere kant stemmen zijn verklaringen geregeld tot nadenken, over het nazisme toen, en over de essentiële waarden van het nazisme nu. En een historicus die waarschuwt: waar vind je ze nog? Op mijn belangstelling kunnen ze bij voorbaat rekenen.