ΣΠΟΝΔΕΣ - 16 διηγήματα του ελληνικού φανταστικού

by Φίλιππος Αλεξανδρής, Δήμητρα Φράγκου, Έφη Καλτιριμίδου

Μια νύμφη του Κάτω Κόσμου, ένα μέντιουμ του μεσοπολέμου και μια καλόγρια με τουφέκι μπαίνουν σε ένα μπαρ.
Όχι ακριβώς. Αλλά κάπως έτσι μπορεί να συστήσει κανείς αυτήν την ανθολογία: μια σειρά από ιστορίες του Φανταστικού, με κοινό παρονομαστή τη γερή τους ρίζα στην Ελλάδα.
Την Ελλάδα της αρχαιότητας (αλλά όχι όπως τη μάθαμε στο σχολείο), την Ελλάδα των λαϊκών παραδόσεων (αλλά όχι όπως τη ζούμε στις εθνικές γιορτές) και, φυσικά, την Ελλάδα του σήμερα (ιδωμένη αλλιώς).
Άλλωστε, σ’ αυτήν τη χώρα πάντα ξεφύτρωναν από παντού Φανταστικές ιστορίες. Ακόμα κι αν δεν θέλαμε να τις ονοματίσουμε έτσι.

Genres: Fantasy

385 pages, Paperback

Published July 31, 2025

Reviews

[Χρυσόστομος Τσαπραΐλης · Rating 4 out of 5]

Φιλόδοξη και ιδιαιτέρως καλοδεχούμενη ανθολογία διηγημάτων Ελλήνων συγγραφέων, με κοινό παρονομαστή την ελληνική θεματική.

Η συλλογή χωρίζεται σε τρεις εύλογες κατηγορίες: Ιστορίες που βρήκαμε στα ερείπια (οι οποίες έχουν να κάνουν με την αρχαία Ελλάδα), Ιστορίες που μας ψιθύρισε το δάσος (με κεντρικό άξονα την ύπαιθρο και τον λαογραφικό τρόμο), και Ιστορίες που ζήσαμε στους δρόμους (με αστική θεματολογία). Οι κατηγορίες αποτελούν, βέβαια, περισσότερο γενικό μπούσουλα μιας και αρκετές από τις ιστορίες τείνουν να απλώνονται σε παραπάνω από μία. Ομολογώ ότι η δεύτερη ενότητα, που είναι και η πιο πολυπληθής, τα πήγε καλύτερα από τις άλλες δύο (κάτι που αποτελεί βέβαια και θέμα γούστου). Ίσως αυτό οφείλεται στο ότι η νεότερη λαογραφία είναι αυτή που έχει μεταβολιστεί περισσότερο μέσα μας από αφηγηματικής άποψης.

Όπως συνηθίζεται σε τέτοιες συλλογές η ποιότητα έχει σκαμπανεβάσματα, ενώ το στοιχείο της προσωπικής προτίμησης του αναγνώστη δύσκολα θα ικανοποιηθεί από κάθε σελίδα του βιβλίου.

Προσωπικά ξεχώρισα τα εξής διηγήματα:
- Εφτά χρόνια, εφτά μήνες, εφτά μέρες, του Φίλιππου Αλεξανδρή (πολύ όμορφη ιστορία τοποθετημένη στην Αρχαία Ελλάδα)
- Η Κατάρα του Μαβριά, του Μάρκου-Βαλσάμη Λυρίτση (άριστη χρήση γλώσσας, εξαιρετική γραφή)
- Αδελφοφάγος, του Γιώργου Μπελαούρη (ίσως το αγαπημένο μου, και θα ήθελα πολύ να διαβάσω άλλες ιστορίες με τους χαρακτήρες της ιστορίας)
- Αϊ-Θάνατος, του Αλέξη Χριστόπουλου (Παράδοξη ελληνική επαρχία, τρομερή ατμόσφαιρα)
- Το σημάδι του Ιούδα, της Αναστασίας Μπαρτζουλιάνου (Αστυνομική δομή με υπερφυσικές παραφυάδες, πατάει ωραία σε διάφορα κλισέ, θα ήθελα να διαβάσω μια μεγαλύτερη σε έκταση συνέχεια της)

Σαφώς χρειαζόμαστε περισσότερες τέτοιες κινήσεις που θα αξιοποιήσουν την πλουσιότατη εγχώρια πρώτη ύλη, και μπράβο στην Άγνωστη Καντάθ για την πρωτοβουλία και την πολύ όμορφη έκδοση.

[Βιβή Κανάρη · Rating 5 out of 5]

Αυτό που μου έκανε εντύπωση στη συγκεκριμένη ανθολογία εκτός από τα πραγματικά πολύ καλογραμμένα διηγήματα είναι που χωρίζεται σε τρία μέρη παρουσιάζοντας έτσι τρεις βασικούς άξονες του ελληνικού φανταστικού. Το πρώτο μέρος αναφέρεται σε ιστορίες εμπνευσμένες από την αρχαία Ελλάδα. Με την ανάλογη πλούσια πρόζα που ταιριάζει με την περίοδο. Το δεύτερο μέρος είναι εμπνευσμένο από τη λαϊκή παράδοση και διαβάζεται καλύτερα σε κάποιο ορεινό καφενείο με συντροφιά τσίπουρου. Το τρίτο μέρος, η σύγχρονη Ελλάδα, έχει ελληνική αστυνομία, ελληνικά ταχυδρομεία, ελληνικό ιδιωτικό τομέα, κι ένα στριφτό τσιγάρο σε έναν απομονωμένο κήπο. Διαβάζεται αργά και απολαυστικά.

[Πάνος Κεραμεύς · Rating 5 out of 5]

Τι ωραίο βιβλίο, τι ωραία δουλειά, τι ωραία διηγήματα! Συμφωνώ ότι σε μια συλλογή διηγημάτων δεν θα είναι όλα τα διηγήματα το ίδιο δυνατά, αλλά εδώ αν και δεν είχαν όλα το ίδιο ενδιαφέρον (για εμένα προσωπικά), όλες οι ιστορίες ήταν καλογραμμένες και προσεγμένες. Μου έδωσε την αίσθηση ότι οι συγγραφείς και οι επιμελητές είχαν πολλή όρεξη να βγάλουν κάτι καλό και ποιοτικό και το πέτυχαν.

[Dimitris]

Μια αρχαία ψυχοπομπός, μια καλόγρια-πολεμίστρια και μια γυναίκα πλασμένη από σύννεφα και κερί, είναι λίγοι μόνο από τους χαρακτήρες που θα συναντήσουμε σε αυτή τη συλλογή διηγημάτων του ελληνικού φανταστικού.

Στην πλειοψηφία τους τα κείμενα είναι από νέους συγγραφείς αλλά πολύ καλογραμμένα, κι εντυπωσιάζουν με την ευρηματικότητά τους που δείχνει και την ωρίμανση του ελληνικού φανταστικού (τουλάχιστον στη μικρή του, διηγηματική, φόρμα) και το πόσο βρίσκει πλέον μια δική του φωνή και δεν αναλώνεται στο να αναμασά μοτίβα που μας είναι γνώριμα από αγγλόφωνες εκδόσεις. Για να το πω αλλιώς: τα κείμενα δεν είναι «ωραία για ελληνικά», αλλά «ωραία και ελληνικά»: αντί να περιορίζει τον ανταγωνισμό, η ελληνική γλώσσα και θεματολογία εμπλουτίζει με ιδιαιτερότητες τις ιστορίες ώστε κάποιες να μην μπορείς να φανταστείς να τις έχει γράψει συγγραφέας χωρίς σχέση με την Ελλάδα. Αντί για μεγάλα ψάρια σε μικρή λίμνη, οι συγγραφείς είναι άρτια δείγματα της καθαρά μεσογειακής ιχθυοπανίδας που θα στόλιζαν οποιοδήποτε ενυδρείο.

Η συλλογή χωρίζεται σε τρία θεματικά μέρη, κάνοντας μια καλή κατόπτευση του χώρου του ελληνικού φανταστικού (fantasy): αρχαία εποχή, λαογραφικά, και αστική φαντασία. Αν πάσχει σε κάτι, είναι ότι ακριβώς λόγω αυτού του εύρους, της λείπει κάτι που να συνδέει θεματικά μεταξύ τους τις ιστορίες, πηδώντας από την κατοχή στο λαογραφικό τρόμο κι από απόκοσμα τέρατα σε βακχικά γλέντια. Παραβλέποντας αυτό όμως, έχουμε εδώ 16 άρτια διηγήματα που δίνουν μια καλή εικόνα για την σημερινή παραγωγή του ελληνικού φανταστικού, και που διαβάζονται πολύ ευχάριστα από τον αναγνώστη.

[Βαγγέλης Ιωσηφίδης]

Μια συλλογή διηγημάτων του ελληνικού φανταστικού που με εξέπληξε θετικά. Σπάνια συναντώ συλλογικό έργο που δεν ξεχωρίζω ούτε ένα κείμενο που με θεωρώ κακό. Εντάξει, δε μου άρεσαν όλα ισόποσα —κάποια είχαν πρωτοτυπία και τεχνική αλλά δε με άγγιξαν ιδιαίτερα— όμως κανένα δεν έριχνε το συνολικό επίπεδο.

Αυτό που κρατάω ως τελική εικόνα είναι πως το κάθε έργο εξυπηρετούσε διαφορετικό σκοπό: άλλο είχε περισσότερο τρόμο ή έμφαση στη λαογραφία, άλλο ήταν πιο αλλόκοτο ή είχε ανατροπές, κάποιο άλλο απέδιδε περισσότερο την ατμόσφαιρα, δύο-τρία είχαν φοβερή γλώσσα και ιδιωματισμούς.

Τέλος, ο τριμερής διαχωρισμός ήταν εύστοχος: διηγήματα από την αρχαία Ελλάδα, διηγήματα από την ελληνική λαογραφία (ανάμεσα στο τότε και στο τώρα), διηγήματα σύγχρονα.

Αν πρέπει να ξεχωρίσω ένα διήγημα ως προσωπικό αγαπημένο, αυτό θα είναι "Η κατάρα του Μαβριά".

Θα ακολουθήσει λεπτομερές άρθρο για το κάθε διήγημα.

[Alexis]

Ως συμμετέχων δε θα δώσω αστεράκια, αλλά μπορώ να πω ότι είναι μια συνολικά καλή συλλογή, όπου βρίσκεις τόσο αναγνωρίσιμα tropes όσο και πραγματικά πρωτότυπες ιδέες.
Και μπράβο μας δηλαδή.

[Λευτέρης Σουκουλδάνος · Rating 4 out of 5]

Πολύ τίμια προσπάθεια για την ανάδειξη του ελληνικού φανταστικού. Ιστορίες που ξεχώρισα:
-Εφτα χρόνια, εφτά μήνες, εφτά μέρες
-Σ' εσένα
-Σώμα γεμάτο βροχή
Βέβαια, λόγω προσωπικού γούστου: ΟΛΕΣ ΟΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΈΣ ΉΤΑΝ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΕΣ

[Steve Stivaktis · Rating 4 out of 5]

Είχα την τιμή να έχω ήδη κάποια επαφή με αρκετούς από τους συγγραφείς μέσα στην ανθολογία, κάτι που δυστυχώς με κάνει ίσως να χάνω την αντικειμενικότητά μου. Παρόλα αυτά, θα γράψω δυο λόγια. Και παρότι θεωρώ ότι το σωστό θα ήταν να γραφτεί ξεχωριστή κριτική για το κάθε διήγημα, είναι και πολλά. Οπότε θα μείνω σε μια γενική εντύπωση.

Σε γενικές γραμμές μιλάμε για μια αξιοπρεπέστατη ανθολογία. Η συντριπτική πλειοψηφία των διηγημάτων ήταν καλογραμμένα, εμπνευσμένα και ευχάριστα στην ανάγνωση, με εξαίρεση - και λυπάμαι που το λέω - ένα μόνο προς τη μέση, που ήταν ασαφές, πηγμένο σε στερεότυπα, και έμοιαζε περισσότερο να έχει γραφτεί σε άλλο πλαίσιο και να μεταφέρθηκε κάπως άγαρμπα στον ελληνικό χώρο. Τα υπόλοιπα με κράτησαν με πολλή ικανοποίηση. Συχνά σε ανθολογίες τα διηγήματα καταλήγουν 50-50 πολύ "πάνω" και πολύ "κάτω", αλλά η συγκεκριμένη είναι ισορροπημένη και - παρότι ακούω την κριτική ότι ίσως ήθελε συγκεκριμένη θεματική - καταφέρνει να κρατήσει τον αναγνώστη χρησιμοποιώντας λίγο-πολύ 16 διαφορετικές εκφάνσεις του ελληνικού φανταστικού. Είναι αν μη τι άλλο μια εξαιρετική απόδειξη του πόσο μπροστά έχει έρθει το συγκεκριμένο είδος τα τελευταία χρόνια και το πόσο πολλά μπορούν να ειπωθούν με βάση το ελληνικό φολκλόρ.

Αγαπημένες μου ιστορίες αυτές της Αταλάντης Ευριπίδου και καπάκι της Οδέττης Κουγέα με διαφορά, και - σπόιλερ αλέρτ - αν διαβάσετε την ιστορία του Γιάννη Σιδέρη έχοντας μόλις ξαναχτυπήσει και βάλει στον πάγο το ήδη πολυτραυματισμένο γόνατό σας, η εμπειρία είναι trippy του κερατά.

Γενική κριτική: τέτοια θέλουμε να βλέπουμε.

[Alex Barj]

Αγάπησα κάθε ένα από τα διηγήματα. Αξίζει!

[wordsmithic · Rating 5 out of 5]

Μια εξαιρετική συλλογή, όπου τα διηγήματα είναι ένα κι ένα, με τους ταλαντούχους συγγραφείς να μας ταξιδεύουν σε όλες τις εποχές και τα μέρη της Ελλάδος. Δεν υπήρξε ούτε μια ιστορία - ακόμα και αυτές που δεν ήταν τόσο του γούστου μου - που να μη με γράπωσε και να μη μου επηρέασε με κάποιο τρόπο την καρδιά και το μυαλό. Στις ΣΠΟΝΔΕΣ υπάρχει πραγματικά κάτι για όλους.