Wondervogels

by Jantien de Boer

Kunnen vogels praten? Overleggen ze misschien zelfs met elkaar over de keuzes die ze maken? De biologie gaat er tot nog toe van uit dat alleen mensen over spreektaal beschikken, maar er is iets gaande. Veel vaker dan gedacht vangen biologen een glimp op van een ontroerende, rijke, nabije wereld waarvoor de wetenschappelijke taal nog ontbreekt en waarover ze bijna niet durven te vertellen omdat ze niet voor sentimenteel versleten willen worden.

Wondervogels verkent die wereld op het snijvlak van de wetenschap en het onvoorstelbare. Vertellen lepelaars elkaar écht over de meest ideale trekroute? Gebruiken grutto’s werkelijk verschillende woorden voor kiekendieven en buizerds? Kan een zwaluw mensen om hulp vragen? In rake gesprekken met wetenschappers onderzoekt auteur Jantien de Boer dat spannende grensvlak.

168 pages, Hardcover

First published April 18, 2025

About the author

Jantien de Boer (1965) is journalist en columnist bij de Leeuwarder Courant. In 2015 schreef ze een verhalenserie over landschapspijn in Friesland waarover de discussie hoog opliep. De Vogelbescherming twitterde over haar essay: 'Verplicht leesvoer!'

Reviews

[Willemijn · Rating 3 out of 5]

(3.5 sterren) De eerste dag van september en direct al één boek uitgelezen. Zou ik dit tempo kunnen aanhouden? Nee, absoluut niet. But one can dream! Normaal gesproken schrijf ik mijn reviews in het Engels, maar aangezien er geen Engelse vertaling is van dit boek, schrijf ik het deze keer in het Nederlands.

Ik heb dit boek als cadeau gekregen van mijn lieve collega's op school. Zelf vind ik kauwtjes, kraaien en raven prachtige vogels en ik druk mijn liefde voor hen dan ook regelmatig uit. Als ik met groep 3/4 naar de gym liep en we zagen de kauwtjes en de kraaien gingen wij naar ze zwaaien en hele zachte kraaigeluiden maken. Één leerling had namelijk bedacht dat "kraa kraa kraa" ik hou van jou betekent in de kraaientaal, nadat ik ze had verteld dat ik kraaien zo leuk vind. Te schattig toch? Maar goed, ze dachten dus dat dit boek wel toepasselijk was voor mij.

Het boek heeft mij oprecht verrast. Het gaf een mooi inkijkje in de wereld van de vogels en de mensen die ze onderzoeken. Ik wist niet dat er zo "rigide" werd gekeken in de wereld van de biologen. Uit verschillende hoeken kwam sterk naar voren dat vogels (en andere dieren) toch vaak als minderwaardig en vrij simpel worden bekeken, terwijl het eigenlijk hele complexe en bijzonder emotionele dieren zijn. En als je afwijkt van die kijkwijze, je gewoon door je medecollega's als het ware voor gek kan worden verklaard. Er is geen ruime in deze tak van de wetenschap voor een onderwerp zo belangrijk als "betekenisvolle communicatie" onder dieren. Ik heb dan ook wat bewondering gekregen voor de mensen die hun hart en ziel in het bestuderen van dit onderwerp steken en zich wel uitspreken. Het is niet makkelijk van wat ik heb begrepen uit het boek. Daarnaast vond ik het ook bizar om te lezen dat er theorieën uit de 17e eeuw nog steeds als "het gouden woord" worden gezien. Zo was er een bekende onderzoeker genaamd Descartes die wilde aantonen dat dieren geen ziel hadden en mensen wel. Hij vond dat dieren eigenlijk machines waren. Voorgeprogrammeerde, ongevoelige biologische automaten waren. Een soort natuurlijke robots. Hij gooide onder andere katten uit het raam om dit te bewijzen. Bizar toch?

Iets wat mij ook aangreep, was dat verschillende onderzoekers, biologen etc. benoemde dat ze zat collega's en andere mensen kennen die de mens als 'verhevene' zien. Wij zijn beter, omdat we taal hebben. En de taal van vogels? Pff, dat stelt toch niks voor? Nou, wel dus. Uit de onderzoeken die worden besproken blijkt dus dat vogels weldegelijk communiceren op verschillende manieren. Ze gebruiken dan misschien geen woorden of grammatica, maar ze hebben wel specifieke roepen voor als er gevaar dreigt (zelfs voor specifieke gevaren), als ze interactie hebben met elkaar, op trektocht gaan etc. Er ging een wereld voor mij open.

Wat ik wel erg jammer vond, was dat het boek voor 70% over de grutto bleek te gaan. Op de achterkant worden andere vogels benoemt zoals de zwaluw, lepelaars etc. en deze komen ook zeker kort aan bod, maar er is veel tijd besteed aan onderzoek(en) rondom de grutto. het is interessant om daar de diepte in te duiken, maar ik had ook graag wat meer gelezen over andere vogelsoorten. Die verwachting had ik ook gekregen n.a.v. de titel en de tekst op de achterkant. Er waren door het boek heen ook wat verwijzingen naar kauwtjes en kraaien. Yay! Daar maak je mij heel blij mee. Het zou super tof zijn om een boek te lezen over kraaien of kraaiachtigen bedenk ik mij nu. Ik zou dat echt opsmullen.

[Renske · Rating 3 out of 5]

Mijn verwachting op basis van de achterzijde was dat dit boek over verschillende soorten vogels ging, in werkelijkheid gaat het ruim 24 hoofdstukken voornamelijk over grutto's. Toch jammer met zo'n totel

Verder vind ik persoonlijk de alinea indeling erg onduidelijk en leest niet lekker weg met na iedere vier zinnen een witregel.

Toch nog drie sterren omdat dit boek je wel aan het nadenken zet over de taal van vogels. Het kan zijn eigen gestelde vragen echter niet beantwoorden dus veel wijzer ben ik er niet van geworden.

[Jesse Braiek · Rating 5 out of 5]

Een heel fijn boek is dit. Hoe een aantal significante beperkingen in de huidige wetenschappelijke paradigma worden aangetoond, in een opstapeling aan korte verhalen over trekvogels. Het geeft een fijnere weerspiegeling van hoe we naar buiten kunnen kijken en ook naar onze eigen plek in de wereld, maar misschien juist ook met meer bewondering naar alles om ons heen

[Jennifer Tijssen · Rating 3 out of 5]

Vertederende verhalen die tot denken aanzetten.