Waarom we politiek niet alleen aan politici kunnen overlaten

by Eva Rovers

De klimaatcrisis, het woningtekort, het stikstofprobleem: onze grootste maatschappelijke vraagstukken worden maar niet opgelost. Ondertussen groeit de ontevredenheid over de politiek en winnen autocraten steeds meer terrein. Zo verdwijnt langzaam maar zeker het vertrouwen in de democratie.

De oplossing? Niet minder, maar méér democratie.

Meer democratie vind je in de Derde Kamer: een extra parlement bestaande uit inwoners zelf. Daar werken gelote burgers uit alle lagen van de samenleving samen aan nieuwe wetten. Zo hebben ze niet eens per vier jaar wat te zeggen, als ze een vakje rood mogen kleuren, maar structureel.

Want democratie is te belangrijk om alleen aan politici over te laten.

Genres: Nonfiction, Politics, Society

156 pages, Paperback

First published September 9, 2025

Reviews

[Giel · Rating 3 out of 5]

Ik snap wel dat Eva en David van Reybrouck elkaar hebben gevonden. Dit boek is een beetje het liefdeskind van Eva's 'nu is het aan ons' en David's 'Tegen verkiezingen'. Interessante inzichten in burgerberaden en burgerparlementen, maar weinig nieuws tov de eerder genoemde boeken. Wel weer een redelijke call-to-action en goed om te zien dat er steeds meer mee gebeurt.

[Elize Kuiper · Rating 3 out of 5]

Ik wil ook in een burgerberaad of -parlement!!

[Marjolein · Rating 2 out of 5]

Het hele idee ging een beetje verloren door alle voorbeelden en anekdotes. Voelde een beetje als een overkill.

[Jasper · Rating 2 out of 5]

Eva Rovers pleitte in Nu is het aan ons overtuigend voor burgerberaden als antwoord op het kortetermijndenken en de verlamming van de partijpolitiek. In haar nieuwe boek gaat ze een stap verder: losse burgerberaden zijn volgens haar niet voldoende, er zou een permanente derde kamer moeten komen met het recht om initiatiefwetten in te dienen.

Ik vind dat een te grote sprong, zeker in Nederland, waar burgerberaden nog relatief nieuw zijn. Amsterdam houdt dit jaar bijvoorbeeld pas haar eerste burgerberaad. Het leren van deze eerste ervaringen lijkt mij de grootste winst op korte termijn: verbeter de bestaande praktijk, laat zien dat het werkt, en bouw vertrouwen op.

Het boek zelf voegt weinig nieuws toe aan de analyse van de tekortkomingen van onze democratie. De meeste argumenten kennen we al uit eerder werk. Het enige écht nieuwe punt is dat losse burgerberaden niet voldoende zouden zijn. Maar dat oordeel vind ik te vroeg getrokken, juist omdat we in Nederland nog nauwelijks ervaring hebben opgedaan.

Bovendien vraag ik me af of de kracht van burgerberaden niet juist ligt in hun eenmalige, tijdelijke karakter. Institutionaliseer je dat in een permanente, zij het roulerende, derde kamer, dan loop je het risico dat lobbyisten hun weg ernaartoe vinden—precies wat je met burgerberaden probeert te vermijden.

Kortom: dit boek opent een interessante horizon, maar overtuigt mij nog niet dat een derde kamer noodzakelijk of wenselijk is. Eerst moeten we de bestaande burgerberaden beter en serieuzer organiseren. Dáár valt nu de meeste winst te halen.

[Karin van Homelen · Rating 2 out of 5]

De kern van de boodschap raakte wat mij betreft ondergesneeuwd door de grote hoeveelheid aan enigszins kneuterige beschrijvingen van het ontstaan van diverse burgerberaden en -parlementen. Niet alleen waren deze beschrijvingen iets te wollig, ze maaken het geheel ook heel erg repetitief. Het kneuterige dieptepunt was het laatste hoofdstuk: waar ik hoopte op dat langverwachte pleidooi, kreeg ik een fictief theekransje voorgeschoteld in het jaar 2038, waarin de schrijfster en een kapster gezellig keuvelden over hoe goed die Derde Kamer toch wel werkte. Jikes.

Samenvattend: de vraag waarom we politiek niet alleen aan politici moeten overlaten is in mijn ogen niet echt overtuigend beantwoord. Daarentegen werd het 'hoe' we dat kunnen aanpakken wél redelijk helder uiteengezet. Misschien had een andere titel enige teleurstelling kunnen voorkomen.

[Lodewijk Verduijn · Rating 2 out of 5]

Het lezen niet waard. Wat een slappe inspiratieloze tosti van een boek. Ik wilde er na het 2e hoofdstuk (van de 7 hoofdstukken in totaal en afgezien van de proloog en epiloog) eigenlijk al mee stoppen omdat ik na de eerste case studie de bui al voelde hangen toen ik nóg 4 ander hoofdstukken aan case studies te gaan had.

Het onderwerp, burgerberaden of ‘een derde kamer idee’, vind ik op zichzelf een interessant idee en goed initiatief maar er wordt eigenlijk niks geen visie of innovatieve ideeën gegeven verder

Er wordt alleen een beetje uiteengezet hoe alle vijf de case studies zijn verlopen. Nou prima dus en iedereen was er natuurlijk wel blij mee. Wantrouwende burgers iets meer vertrouwen in de politiek, verschillende sociale lagen kwamen elkaar weer eens tegen en zelfs dat bleek toch wel nice te zijn.

Houdoe en bedankt 👎

[Bertjan · Rating 4 out of 5]

Als je de hoop op een werkende democratie opgegeven hebt, is dit boek een mooi startpunt om daar verandering in te brengen. Een hoopgevend overzicht van verschillende initiatieven in Europa om burgers te laten participeren in de democratie. Dat dit met enige mate van succes lijkt te werken is een mooi signaal dat het nog niet zo slecht gesteld is met de democratie in Europa. Tegelijk een oproep om er aan bij te dragen om dat zo te houden en verder te versterken.

[Lotus Arian · Rating 3 out of 5]

Prima om naar te luisteren als je (zoals ik) in een trein naar Berlijn zit. Het voelt een beetje alsof je aan tafel zit met iemand die over haar werk vertelt. Het is heel anekdotisch met voorbeelden van burgerberaden en hoe dat verliep.

[Roos · Rating 2 out of 5]

DNF. Van Eva Rovers is eerder al een boek verschenen bij De Correspondent, dat er in hoge mate op leek. Ik kan mij ook niet vinden in een derde kamer.

[Ramona · Rating 4 out of 5]

3.5/5
Dit boek geeft me weer een beetje hoop in de democratie

[Stephan Brusche · Rating 4 out of 5]

Dit was voor mij een leuke en vlotte introductie van burgerberaden. Iets wat de democratie zeker goed zal doen. Als was het al dat het burgers dichter elkaar brengt.

[Joris · Rating 4 out of 5]

Waarom we politiek niet alleen aan politici kunnen overlaten van Eva Rovers voelt in veel opzichten als een logisch vervolg op Nu is het aan ons. Er is inhoudelijk veel overlap, maar waar het eerdere boek sterker focust op het idee van burgerberaden, is dit boek breder en meer verhalend van opzet.

Rovers werkt hier veel met anekdotes en concrete voorbeelden, wat het boek prettig leesbaar en menselijk maakt. Soms gaat dat wel een beetje ten koste van de scherpte of diepgang, zeker als je haar eerdere boek al hebt gelezen; dan voelt niet alles meer echt nieuw. Toch blijft de kernboodschap overtuigend: democratie is te belangrijk om alleen aan politici over te laten.

Wat het boek vooral goed doet, is laten zien dat betrokkenheid van burgers geen naïef ideaal is, maar in de praktijk echt kan werken. Het enthousiasme werkt aanstekelijk. Bij mij in elk geval wel, want tijdens het lezen dacht ik regelmatig: waarom hebben we hier in Doetinchem eigenlijk nog geen burgerberaad? 😄

Al met al een toegankelijk en inspirerend boek, zeker in combinatie met haar andere werk, al is het gevoel van herhaling soms wel aanwezig.

[Luca Léon · Rating 4 out of 5]

Ik vond dit boek heel interessant, was om 11 uur 's ochtends begonnen met lezen, had hem net voor 4 uur 's middags uit.

Ik vond de ideeën in dit boek heel interessant, en heb na het boek best een positief beeld gekregen over een burgerparlement.

Het laatste hoofdstuk van het boek is een soort droombeeld van een interview van de auteur met een fictieve kapster die is geloot voor het burgerparlement. Dit hoofdstuk vond ik echt onnodig en ik had graag een wat informatiever stuk gehad waarin de schrijver echt haar inzichten gaf van hoe zo'n burgerparlement kon ontstaan in Nederland en hoe wij dit als burger konden aanpakken. In plaats daarvan krijgen we een nepinterview waar het gesprek eigenlijk niet sterk is geformuleerd en de uitleg van dingen in lijkt geforceerd.

Overall echt wel een aanrader, maar ik zou persoonlijk het laatste hoofdstuk en de epiloog overslaan omdat de informatie daarin niet echt helpen bij de formulate van dit pleidooi.

[Ilse · Rating 3 out of 5]

Eva Rovers maakt een mooie uiteenzetting van hoe burgerberaden en burgerparlementen in de praktijk nu al ingezet worden, wat we daarvan kunnen leren, en hoe dat er eventueel in Nederland eruit zou kunnen zien. Ook de ervaringen van de mensen die eraan meegewerkt hebben vond ik mooi om te lezen waardoor ik dit deel van het boek dan ook 4 sterren zou geven.

Helaas vind ik het fictieve toekomstbeeld interview van hoofdstuk 7 ietsje zwakker. Het idee om te filosoferen hoe een Derde Kamer er in Nederland uitziet vind ik sterk, maar het kort en bondig de essentie ervan opschrijven en hoe burgers zich kunnen inzetten om de landelijke politiek zo ver te krijgen dit te realiseren had ik persoonlijk beter gevonden. Toch is dit boek een mooie pleidooi voor democratische vernieuwing, en daarmee zeker een aanrader!

[Carl Lens · Rating 4 out of 5]

‘Nu is het aan ons vond ik 3 jaar geleden echt inspirerend, het maakte me enthousiast over de toekomst. Dit boek heeft niet dezelfde wow factor, maar het laat wel heel goed zien dat er op heel veel fronten al iets gebeurt.
Persoonlijk zie ik burgerberaden (en burger parlementen inmiddels) vooral als een manier om nu eindelijk de klimaatcrisis eens aan te pakken. ‘De wereld en de aarde’ van David van Reybrouck zoomt hier ook heel goed op in. Wat ik in dit boek leer is dat het heel belangrijk is om het echt eerst als instrument populair te maken voordat het als ‘links’ wordt bestempeld. Ook geleerd in dit boek: Rovers en van Reybrouck zijn een koppeltje. Ik ben benieuwd of ze het hierover eens zijn…

[Janine Van · Rating 4 out of 5]

Interessant schrijven. Uitgave van de Correspondent. Eva Rovers heeft een vijftal verschillende burgerberaden cq burgerparlementen onderzocht. (In Duitsland, België en Frankrijk). Daarbij heeft ze zowel deelnemers als organisatoren gesproken. Ze zijn allemaal (iets) verschillend aangepakt, en bij alle voorbeelden zijn er zaken goed maar ook zaken verkeerd gegaan. Het schrijven is vooral bedoeld om te laten zien dat input van gelote burgers op de politiek heel goed kan en lijdt tot meer en betere dialoog. En ook dat zoiets goed moet worden begeleid, dat er niet te veel onderwerpen tegelijk aangepakt moeten worden en dat de opvolging van de aanbevelingen belangrijk is voor vertrouwen in de politiek.

[Dennis de Bruin · Rating 4 out of 5]

Fijn vervolg op 'Nu is het aan ons' waarin Eva Rovers me als lezer meenam in de mogelijkheden die burgerberaden kunnen bieden om de politiek ten goede te veranderen. In haar nieuwe boek gaat Rovers op onderzoek uit in nabijgelegen landen België (Duitstalige gedeelte), Frankrijk en Duitsland voor ervaringen met een burgerparlement, een hoger orgaan dat burgerberaden organiseert en direct invloed kan uitoefenen op de politiek. Want een burgerberaad alleen kan te vrijblijvend zijn, zo ziet Rovers in. Als slotstuk schetst ze hoe de toekomst er in Nederland uit zou kunnen zien, als we een burgerparlement a.k.a. een Derde Kamer zouden instellen. Dat biedt hoopvolle perspectieven om polarisatie tegen te gaan.

Fijn boekje, met plezier gelezen!

[Hendrik Dejonckheere · Rating 4 out of 5]

Dit boek is een mooie aanvulling op het boek van David van Reijbrouck "Tegen verkiezingen".
Het beschrijft vanuit verschillende perspectieven de wijze waarop een burgerparlement tot stand kan komen met de lessen die getrokken worden uit een aantal initiatieven in Belgie( Duitstailg gebied en Brussel), Frankrijk(Marseille en Parijs) en Duitsland (Aken). Omdat ik zelf in de lokale politiek actief ben zie ik dat politieke profilering en aanjagen van tegenstellingen de goede werking van onze democratie bedreigt. Daarom is deze les in herwinnen van de democratie door burgers een positieve aanjager richting het nemen van gedeelde verantwoordelijkheid.

[Cor Heijboer · Rating 4 out of 5]

1 ster voor de getoonde moed om in deze tijd een posieve discussie over een structurele verandering in de politiek aan te gaan.
Het idee zelf lijkt mijnsympathiek met nog wel veel haken en ogen , maar die oplosbaar.
Twee mindere puntjes
- de schrijfstijl zwabbert heen en weer tussen feitelijk journalitiek en pamflet dat het idee steunt. Daardoor voelt het boek at en toe wat afstandelijk.
- het toekomstbeeld is een stijlvorm die ik absoluut haat! Het is letterlijk en figuurlijk complete fantasie, wat in mijn ogen de geloofwaardigheid van het boek schade toebrengt.

Maar op zich een boek en idee met lef.

[Erik Van · Rating 3 out of 5]

Ik denk dat ik dit boek beter had gevonden als ik niet Tegen Verkiezingen en Nu Is Het Aan Ons beide al had gelezen. Met die boeken nog in het geheugen was dit teveel tekst voor wat eigenlijk een summiere (maar hoopvolle) update over burgerberaden en -parlementen is. De inhoud zelf en de strekking krijgen zeker 5 sterren. Een mooi idee dat zeker in het huidige politieke klimaat houvast kan bieden. Als we maar durven...

[Sincerely, Lila · Rating 4 out of 5]

Ik vond dit een prachtig boek, voor iemand die (eigenlijk haast nooit politieke boeken leest, eerder politieke artikelen) vond ik het interessant, een frisse blik, iets waar ik niet eerder over na had gedacht, en hoewel ik de reviews van anderen lees, vind ik het alsnog mooi om te zien.
Ik vond het soms een beetje dubbelop/lap aan tekst, maar kon er makkelijk doorkomen, makkelijker dan dat normaal zo is.

Bedankt voor dit mooie pleidooi, zeker iets wat ik aan anderen kan aanbevelen c:

[Bas · Rating 3 out of 5]

Belangrijkste inzicht: nieuwe ideeën zijn niet direct goed, verkiezingen waren dat in het verleden ook niet. Daarom goed om ervaring op te doen met burgerparlement/beraad zodat we het kunnen verbeteren.

[Johan van Heusden · Rating 3 out of 5]

ik weet niet of dit een oplossing is...
het voegt nog meer complexiteit toe aan een toch al ingewikkeld systeem
en hoe realistisch is dit om de grondwet hierop aangepast te krijgen in de huidige gepolariseerde politiek

[Gerben Welling · Rating 4 out of 5]

Ik zou een 3,5 willen geven. Vlot geschreven betoog over vernieuwing van de democratie. Als politieke junkie krijg je er wel energie van, wat deze manier van werken kunnen bijdragen aan onze democratie?

[Dirk · Rating 3 out of 5]

Het pleidooi is op zichzelf helder en overtuigend. Er komen ook veel wetenswaardigheden naar boven.
De verhalende stijl van schrijven met veel sfeerstukjes vielen me echter zwaar. Ik raakte mede daardoor het overzicht kwijt. Het had korter, compacter en daarmee overzichtelijker gekund.

[Sem · Rating 3 out of 5]

Het concept van burgerberaden, burgerparlementen of een Derde kamer is een interessant idee wat zeker goed zou kunnen zijn voor een democratie. De opzet van deze organisaties wordt goed uitgelegd in het boek, maar voelde helaas wel heel erg repetitief.

[Joyce Meijs · Rating 4 out of 5]

Dit zou interessant zijn om uit te voeren in Nederland. Al zijn er ook haken en ogen die niet benoemd worden.

[Huyen Nguyen · Rating 3 out of 5]

Goed om te lezen dat burgerraden toch wel werken op sommige plaatsen!

[Tim Willems · Rating 4 out of 5]

Krachtig pleidooi om ons als burger weer nader tot elkaar te brengen. Vast van alles op aan te merken maar een goed vonkje!

[Alissa Kerklingh · Rating 4 out of 5]

Interessante voorstellen staan in dit boek. Ik mis nog een kritisch tegengeluid, het is wel erg een lofzang. Wat zou er fout kunnen gaan, en hoe zouden we ons daartegen kunnen weren?