Poznań kolonialny. Rodzinna historia z Tanzanią w tle

by Kasper Bajon

Uważne studiowanie rodzinnych albumów i przyglądanie się znaczkom mogą niekiedy doprowadzić do wstrząsających odkryć. Dla Kaspra Bajona historia rodzinna okazała się źródłem wiedzy o polskim udziale w kolonizacji Afryki.

Gdy pod koniec XIX wieku Cesarstwo Niemieckie, nieco spóźnione, zasiadło do kolonialnego stołu, przypadły mu spore obszary dzisiejszej Tanzanii, Rwandy i Burundi. Nazwano je Niemiecką Afryką Wschodnią. Na przełomie stuleci udawało się tam wielu Polaków, mieszkańców zaboru niemieckiego – przede wszystkim wojskowych, lekarzy, ale też budowniczych i przedsiębiorców. Wśród nich byli stryjeczny pradziadek autora Stanisław Bajon, który postawił kilka kamienic i kościół na poznańskich Jeżycach, oraz jego szwagier Paul Fenster. Sto lat później Kasper Bajon wyruszył ich śladami w podróż do Tanzanii, gdzie obserwował skutki europejskiej eksploatacji tych ziem.

Jego książka to barwna i osobista historia utkana z rodzinnych dokumentów, skrawków pamięci, domniemań, lektur i własnych przygód, ale także opowieść o nieoczywistych związkach Poznania i tamtejszego mieszczaństwa z niemieckim „projektem kolonialnym” w Afryce.

Moja rodzina od strony taty pochodzi z Poznania. Od wielu pokoleń mieszkała na Jeżycach – stąd też kolejni nasi przodkowie ruszali w świat i nie zawsze wracali. Ta książka jest osobistym rozrachunkiem z pewnym pozornie atrakcyjnym fantazmatem spod znaku przygód w buszu, polowań na hipopotamy i korkowych hełmów. Ale przede wszystkim jest opowieścią o jednej, a właściwie o kilku takich poznańskich podróżach, które niestety przedsięwzięto nie do końca bezinteresownie.

Autor

Genres: Audiobook, Nonfiction

296 pages, Paperback

First published October 8, 2025

Reviews

[Globus83200]

Niby Poznań w tytule, ale realnie w książce stanowi około 8%tematu. Książka w zasadzie jest reportażem historycznym o kolonializmie w Tanzanii. Gdyby wyciąć z książki zbędne refleksje autora i dziwne poetyckie wstawki, reportaż byłby solidny. Natomiast największym problemem tego tytułu jest to że autor z uporem próbuje obarczyć Polaków winą za kolonializm. Autor z premedytacją zestawia Polskę na równi z Anglią czy Niemcami tylko po by wpisać się w dyskurs krytyki kolonializmu.

[Przemek · Rating 5 out of 5]

Kim do cholery był Paul Fenster?

[Piotr · Rating 4 out of 5]

Zakrzywia autor tę polską kolonialną rzeczywistość niczym Asimov czasoprzestrzeń ale jak to ciekawie poszyte! Nadzwyczaj skąpe źródła o rodakach w Afryce (nie licząc Sienkiewicza), świetne cytaty z literatury, godna pochwały praca ze źródłami… i jakie dobre oko! Jaki zmysł reporterski! Wciąga.

[Sl · Rating 1 out of 5]

Nie wiadomo dlaczego autor streszcza Gurnaha, opowiada o nodze Rimbaud - bo w zaden sposob nie wplata tego w historie ktora opowiada. Nie wiadomo rowniez dlaczego widnieje jako jedyny autor na okladce ksiazki, skoro zzyma sie ze afrykanscy tragarze na naukowych ekspedycjach europejczykow zostali bezimienni w przeciwienstwie do odkrywcow. Wiadomo natomiast, dlaczego na sile probuje wkleic sie w dominujaca narracje quasipoprawnosciowa w ktorej dekonspiruje na przyklad kupcow przypraw: okazuje sie ze nie handluja przyprawami a cierpieniem ludow krajow gdzie je pozyskano.

[Klaudia · Rating 2 out of 5]

Nie wiem, czym ta książka chciała być, ale tytuł nie odzwierciedla treści. W zasadzie jest to zbiór refleksji i anegdot autora po podróży do Tanzanii, do której zainspirowały go rodzinne opowieści. Poznania tutaj niewiele, sporo za to spekulacji i hipotez, będących próbą odtworzenia historii przodków. Pojawia się komentarz odnośnie kolonizacji, jednak jest on raczej powierzchowny.

[Joanna · Rating 3.5 out of 5]

Pierwsza część książki, opisująca sklepy kolonialne w Poznaniu i inne kolonialne dziwactwa, była całkiem interesująca. Ciekawe było czytanie o miejscach, które znam, a o których historii z tamtego okresu nie miałam pojęcia. Niemiecki kolonializm w Afryce nie był dla mnie zaskoczeniem. Mniej interesująca okazała się wyprawa autora do Afryki w poszukiwaniu śladów Paula.